Թուրքիան շունչը պահած սպասում է՝ արդյոք ԱՄՆ-ն կճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Էրդողանը հայտարարել է, որ Անկարայի քաղաքականության ցանկացած թուլացում կավելացնի ճնշումները երկրի վրա։ Այդ պատճառով Թուրքիան պարտավոր է ուժեղ լինել բոլոր ուղղություններով.
«Նույնիսկ մի փոքր թուլացումը կուժեղացնի ճնշումը Թուրքիայի վրա։ Մենք կհայտնվենք այնպիսի պայմաններում, որոնք իրենց մասշտաբով շատ ավելի սարսափելի կլինեն, քան Սևրի պայմանագիրը»,-ասել է նա:
Այս թեմայով 1or.am կայքը զրուցել է թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանի հետ։
—Պարոն Սաֆրաստյան, ինչպե՞ս եք գնահատում Էրդողանի այս հայտարարությունը, ի՞նչ ճնշումների մասին է խոսքը։
— Դա նախ անդրադառնանք Սևրին։ Թուրքական հասարակությունում արդեն վաղուց ի վեր կա այսպես կոչված Սևրի սինդրոմը և թուրքական վերնախավի մոտ մտավախություն կա, որ Սևրը կարող է կրկնվել, երբ Օսմանյան կայսրությունը մասնատվեց տարբեր մասերի։ Սա մեկ, այսինքն Էրդողանն էլ այդ սինդրոմով տառապում։ Երկրորդը, այո, Թուրքիայի վրա ճնշում կա և ճնշումը ամենատարբեր ուղղություններից է` ինչպես իր դաշնակիցների կողմից է՝ արևմտյան երկրների, այնպես էլ, օրինակ Արաբական երկրների կողմից է և այդ ճնշումը պայմանավորված է Թուրքիայի վարած արտաքին քաղաքականությամբ։ Այն վտանգ է ներկայացնում տարբեր երկրների համար, հետևաբար Թուրքիայի նկատմամբ ճնշում կա, որովհետև տարբեր պետություններ տեսնում են, որ Թուրքիան խախտում է շատ և շատ կանոններ, Թուրքիան իրեն շատ լկտի է պահում և ամեն կերպ փորձում է իր դիրքերը ուժեղացնել ի հաշիվ այլ պետությունների և նաև մի հանգամանք էլ նշեմ Թուրքիայի ծավալապաշտական, ագրեսիվ քաղաքականությունը ձեռք է բերվել այսպես պարզորոշ երևացող ռազմական բնույթ։ Թուրքիան ձգտում է իր ռազմաբազաները տեղադրել տարբեր երկրներում նաև տարբեր երկրների զենք է տրամադրում և եթե այս ամենը մենք ընթանրացնենք Թուրքիան վտանգ է ներկայացնում աշխարհի շատ երկրների համար։ Եվ դրա համար Թուրքիայի վրա ճնշում կա։
—Արդարության և զարգացման կուսակցության համաժողովում էրդողանը ասել է, որ Թուրքիան իր հարաբերությունները կզարգացնի ՌԴ, ԱՄՆ, ԵՄ և Արաբական երկրների հետ` հաշվի առնելով սեփական շահերը։ Վերջին շրջանում տեղեկություն կա, որ հնարավոր է՝ ԱՄՆ-ն ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը։ Այս դեպքում Թուրքիան կշարունակի իր հարաբերությունները զարգացնել ԱՄՆ-ի հետ և եթե Բայդենը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը դա ի՞նչ կտա Հայաստանին։
— Այո ճիշտ եք ասում, կան բավական նախանշաններ, որ ԱՄՆ-ի նախագահը պատրաստվում է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Ըստ էության ԱՄՆ-ն արդեն սկսել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, որովհետև կոնգրեսը արդեն ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը, մնում է, որ նախագահը ճանաչի և արդեն կան ինչ-որ նշաններ, որ նախագահ Բայդենը նույնպես կճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը։ Եվ սա կլինի մի այնպիսի քայլ ԱՄՆ-ի կողմից, որը բավականին ծանր հարված կլինի Թուրքիայի համար։ Քանի որ Թուրքիան վաղուց պետություններին ասում է, որ եթե նրանք ճանաչեն Հայոց ցեղասպանությունը, ապա Թուրքիան նրանց դեմ ծանր պատժամիջոցներ կկիրառի և եթե ԱՄՆ նախագահ Բայդենը ճանաչի, ապա Թուրքիան ստիպված կլինի ինչ-որ պատժամիջոցներ կիրառել ԱՄՆ-ի դեմ։ Իսկ այդ պատժամիջոցները իրականում ոչ թե կվնասեն ԱՄՆ-ին, այլ կվնասեն Թուրքիային, քանի որ իրականում դրանք շատ տարբեր քաշային կատեգորիաներում գտնվող երկրներ են։ Այդ ամենը Թուրքիայի համար կլինի ծանր հարված նաև իր հեղինակության համար, և Թուրքիան հիմա մեծ ուշադրությամբ հետևում է, թե ԱՄՆ-ն կճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը, թե չէ։ Իսկ ինչ կտա դա մեզ. առաջին հերթին դա մեզ համար կարևոր է այն առումով, որ ԱՄՆ-ն դրանով կավարտի ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը։ Դա նաև կարևոր է ցեղասպանության ճանաչման տեսանկյունից, քանի որ ԱՄՆ-ի ճանաչումից հետո աշխարհի տարբեր երկրներ կհետևեն ԱՄՆ-ի օրինակին և այսպիսով ես համոզված եմ, որ ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը ԱՄՆ-ի շնորհիվ առաջ կգնա և կտարածվի աշխարհի մի շարք երկրներով։ Սա նաև կարևոր է նրա համար, որ առհասարակ այդպիսի ծանր հանցագործությունը հայ ժողովրդի և ընդհանրապես մարդկության դեմ, որը իրականացրել է Օսմանյան Թուրքիան դա մեկ անգամ ևս իրավացիորեն կստանա իր գնահատականը և կդատապարտվի, այնպես որ դա շատ կարևոր իրադարձություն կլինի։
— Թուրքիայում արդյոք անհանգստացած չեն Հայոց ցեղասպանության ճանաչմամբ և ինչպիսի՞ արձագանքներ կան այդ երկրից։
— Այո, ինչպես արդեն ասեցի անհանգստացած են, շատ ուշադրությամբ հետևում են, որովհետև ԱՄՆ-ի կողմից ցեղասպանության ճանաչումը շատ կարևոր է ամբողջ աշխարհու ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի համար, որովհետև դա նոր ընթացք կստանա և ավելի կտարածվի և նրանք ուշի ուշով հետևում են թե ինչ կլինի։ ԱՄՆ-ն և Թուրքիան տարբեր քաշային կատեգորիայի երկրներ են և Թուրքիան չի կարող ազդել ԱՄՆ-ի քաղաքականության վրա, ԱՄՆ-ի որոշումների վրա, որոնք ընդունվում են Վաշինգտոնում։ Այնպես որ Թուրքիան շունչը պահած սպասում է, թե ինչ կլինի մոտ ապագայում, մինչև ապրիլի 24-ը տեղի կունենա Բայդենի կողմից ցեղասպանության ճանաչումը կամ ապրիլի 24-ի իր ուղերձում նա կօգտագործի ցեղասպանություն եզրույթը թե ոչ։ Ուրիշ բան չեն կարող անել և մնում է միայն սպասելը։
Սոնա Գիշյան
