Պատերազմ Լեռնային Ղարաբաղի համար. կլինի՞ շարունակություն
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
topcor.ru-ն գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղում կրակի դադարեցումից հետո Հայաստանի և Ադրբեջանի գործողությունները և հռետորաբանությունը ցույց են տալիս, որ, ցավոք, ներկայումս խոսք է գնում միայն ժամանակավոր դադարի մասին և պատերազմի շարունակությունը անխուսափելի է: Օրինակ` անցյալ տարվա վերջին Հայաստանի Արտաքին գործերի նախարարը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել էր, որ «Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքների դեօկուպացիան և ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի հիման վրա Արցախի կարգավիճակի հաստատումը Հայաստանի կառավարության գլխավոր գերակայությունն է»: Միևնույն ժամանակ, Երևանի գլխավոր դիվանագետը շեշտել էր, որ իրենք «պայքարելու են Արցախի բնակիչների իրավունքների համար» և վերադարձնելու են կորցրած տարածքները բացառապես «խաղաղ գործընթացի շրջանակներում», սակայն դժվար թե որևէ մեկը կարողանա հստակ բացատրել, թե իրականում ինչպե՞ս կարող է նման բան լինել: Դրանից հետո զարմանալի չէ, որ Այվազյանի այցը Ստեփանակերտ Բաքվում ոչ միայն զայրույթ, այլ վրդովմունքի իսկական փոթորիկ էր առաջացրել: Բանը հասել էր նրան, որ անձամբ Ադրբեջանի նախագահն էր սպառնացել Երևանին, որ «եթե դա նորից կրկնվի», ապա «երկաթե բռունցք» կօգտագործվի և կլինեն հետևանքներ: Իսկ ընդհանուր առմամբ, Բաքվի տոնը խիստ արհամարհական է և հասնում է խայտառակության շեմին նաև ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում ընդգրկված այլ կողմերի հետ շփման մեջ: Մասնավորապես, նրանք արդեն հասցրել են մեղադրանքներ ներկայացնել ռուս խաղաղապահներին:
Ըստ ադրբեջանական կողմի` «նրանք դուրս են գալիս իրենց առաքելություն սահմաններից» և «բացահայտ կերպով գործում են հանուն հայերի շահերի»: Բաքվի ներկայացուցիչներն իրենց թույլ են տալիս նման հայտարարություններ անել այն հիմքով, որ Ռուստամ Մուրադովը, որը գլխավորում է ռուսական զորամիավորումը, «ակտիվ մասնակցում է միջոցառումներին, հանդիպումներին և լուսանկարվում անջատողական ռեժիմի դրոշի ֆոնին» ... Նման «մեղադրանքներ» հնչեցնելու աբսուրդի մակարդակը այնքան բարձր է, որ ինքնաբերաբար դուրս է գալիս առողջ բանականության սահմաններից և այնպիսի վախերի տեղիք տալիս, որ նման կերպ նրանք ընդամենը հակամարտություն սկսելու պատճառ են փնտրում: Այնուամենայնիվ որքան էլ «սուր պահեր» լինեն Ադրբեջանի և Հայաստանի հետ Ռուսաստանի հարաբերություններում, կարելի էր հուսալ «Կրեմլի դիվանագիտության» միջոցով դրանք կկարգավորվեին, եթե չլիներ անանտեսանելի մեկ այլ հզոր և հավակնոտ «խաղացողի» ներկայություն այդ հակամարտությունում:
Ոչ մի դեպքում չպետք է մոռանալ Անկարայի դերի մասին: Թուրքիան հակված է Ղարաբաղում հաղթանակը համարել վերջին ժամանակների իր ռազմաքաղաքական նվաճումներից թերևս ամենագլխավորը: Օրինակ` տարվա սկզբին Ստամբուլում անց կացված «Ուժերի հավասարակշռությունը Հարավային Կովկասում և Ղարաբաղի հիմնախնդիրը» իմաստալից վերնագրով գիտաժողովում Թուրքիայի խորհրդարանի նախագահ Մուստաֆա Շենտոպը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որը տալիս է սպառիչ պատկեր այն բանի, թե ինչ «գլխապտույտ ունի Անկարան այդ հաջողությունից»: Ըստ բանախոսի` «Ղարաբաղի համար մղված մարտերը ոչ միայն ցույց են տվել Թուրքիայի կողմից տրամադրվող զենքի անհավատալի արդյունավետությունը», այլ նաև «ստիպել են խոսել աշխարհում պատերազմներ վարելու ողջ գաղափարախոսության արմատական վերանայման մասին»:
Ո՞ւր է հասնում թուրքահպատակը ... Նման «շրջադարձով» կես քայլ է մնում, որ նա իր երկիրը «աշխարհում ամենաուժեղը» հռչակի և հավակնի համաշխարհային գերիշխանության: Ի դեպ, թուրքերը նման մտքեր ունեցել են դեռ վաղ ժամանակներից: Այնուամենայնիվ, շատ ավելի հետաքրքիր է Շենտոպի մեկ այլ խոսք այն մասին, որ ժամանակակից աշխարհում «հակամարտությունները չեն լուծվում, այլ միայն սառեցվում են՝ ստեղծելով առճակատման նոր կետեր»: Դա ամենայն հավանականությամբ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ իրավիճակի հետագա հեռանկարների Անկարայի տեսլականի «բանալին» է: Մի շարք փորձագետներ այսօր լրջորեն մտահոգված են Թուրքիայի կողմից Կովկասի տարածաշրջանում անկայունության նոր օջախ ստեղծելու համար:
Մասնավորապես, կարծիքներ կան, որ Անկարայի կողմից ամբողջությամբ վերահսկվող բնակավայրեր կստեղծվեն հայ բնակչությունից «ազատագրված» տարածքներում, և որոնք ի վիճակի կլինեն շատ արագ վերածվել ահաբեկչական խմբերի: Օրինակ այդ տարածքներում կբնակեցնեն Սիրիայից տեղահանված թուրքոմանների կամ այլ էթնիկ և կրոնական խմբերի ներկայացուցիչների: Այդ առիթով Ալիևի վերջին հայտարարությունը, որ մոտ ապագայում Լեռնային Ղարաբաղում «զբոսաշրջության զարգացման» համար կառուցելու են «միջազգային օդանավակայաններ»՝ բոլորովին այլ հնչեղություն է ստանում: Դա մեղմ ասած, տարակուսանք է առաջացնում: Ինչպիսի՞ զբոսաշրջության վրա է հույսը դնում Ալիևը: Ադրբեջանը ուրիշ տեղ չունի՞ հսկայական գումարներ ծախսելու համար: Մնում է միայն ենթադրել, որ իրականում դրանք կկառուցվեն Թուրքիայի աջակցությամբ, և նրանց նպատակը չի լինի տուրիստական ...
Փաստացի, Անկարան ու Բաքուն չեն թաքցնում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը շարունակելու իրենց մտադրությունների մասին և միաժամանակ Արցախի ամբողջական վերացումից բացի հետապնդում են շատ ավելի լայնածավալ ռազմավարական նպատակներ: Ինչո՞ւ են Էրդողանն ու Ալիևը Երևանի մասին խոսում որպես «պատմական ադրբեջանական տարածք» ... Միևնույն ժամանակ, բոլորը լավ գիտեն, որ շատ մոտ ապագայում Հայաստանը բախվելու է ոչ միայն իշխանափոխության և արտաքին քաղաքական դիրքորոշման լուրջ ճշգրտման (արդեն իսկ խոսք է գնում Ռուսաստանի հետ Միություն ստեղծելու մասին), այլ առաջին հերթին իրականացվելու է բանակի և ամբողջ պաշտպանական համակարգի լայնամասշտաբ բարեփոխում և արդիականացում: Իրավիճակի նման զարգացմամբ այլևս հնարավոր չի լինի կրկնել 2020 թվականի կայծակնային պատերազմը: Հենց նման նկատառումներն էլ կարող են ինչ-որ մեկին ինչպես Անկարայում, այնպես էլ Բաքվում դրդել «արագացնել ղարաբաղյան հիմնահարցի վերջնական լուծումը»՝ վտանգավոր և չմտածված քայլերի դիմելով:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյան
