Русский
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Կարբոնարի գաղտնի կաազմակերպություն

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Կարբոնարի գաղտնի կազմակերպությունը (Carbonari) XIX դարի առաջին կեսի Իտալիայի ամենահայտնի գաղտնի քաղաքական-հեղափոխական ընկերությունների ցանցերից էր։ Այն հատկապես կարևոր դեր է ունեցել Իտալիայի Ռիսորջիմենտոյի՝ ազգային վերածննդի և միավորման նախապատմության մեջ։ Կարևոր է նշել, որ Carbonari-ն այսօր որպես նույն պատմական կազմակերպություն չի գործում․ դրա ակտիվությունը աստիճանաբար մարել է 1830-ականներին, իսկ հետագայում նրա տեղը մեծամասամբ զբաղեցրել են նոր ազգային-քաղաքական շարժումները, հատկապես Ջուզեպպե Մաձինիի «Երիտասարդ Իտալիան»։

Carbonaro իտալերեն նշանակում է «ածխագործ» կամ փայտածուխ արտադրող։

Կազմակերպության խորհրդանիշներն ու ներքին լեզուն մեծամասամբ վերցված էին ածխագործների աշխատանքային աշխարհից։ Ածուխը, փայտը, կրակը և ածխագործի աշխատանքային միջավայրը վերածվել էին գաղտնի խորհրդանշական լեզվի։ Անդամներն իրենց անվանում էին «cugini»՝ «զարմիկներ», իսկ գաղտնի հանդիպումների համար օգտագործվում էր ածխագործների աշխատանքի հետ կապված խորհրդանշական լեզուն։

Carbonari-ի ստեղծման մեկ հստակ ամսաթիվ գոյություն չունի։ Պատմաբանների մեծ մասը դրա ձևավորումը կապում է XIX դարի սկզբի՝ մոտավորապես 1807–1812 թվականների Հարավային Իտալիայի հետ, հատկապես Նեապոլի թագավորության տարածքի հետ։ Հավանաբար այն առաջացել է Ժոակիմ Մյուրատի կառավարման շրջանում և հավանաբար որոշ կապ ուներ ֆրիմասոնական միջավայրից առանձնացած խմբերի հետ։ Միևնույն ժամանակ, Carbonari-ի ծագման վերաբերյալ հին պատմություններ կան, որոնք այն փորձում են կապել միջնադարյան գաղտնի եղբայրությունների հետ։ Ժամանակակից պատմագրությունը այդ վարկածները հիմնականում չեն ընդունվում որպես հաստատված փաստեր։

Carbonari-ի առաջացման ֆոնը Նապոլեոնյան պատերազմներն ու 1815 թվականի Վիեննայի կոնգրեսից հետո սկսված Ռեստավրացիայի շրջանն էր։ Իտալական թերակղզին բաժանված էր բազմաթիվ պետությունների, իսկ Ավստրիական կայսրությունը մեծ ազդեցություն ուներ Հյուսիսային և Կենտրոնական Իտալիայում։

Carbonari-ի հիմնական վաղ պահանջներն էին բացարձակ միապետությունների սահմանափակումը, սահմանադրական կառավարման հաստատումը,

քաղաքական ազատությունների ընդլայնումը, օտար տիրապետության դեմ պայքարը։ Հետագայում որոշ խմբերի մոտ ավելի ուժեղ դարձան հանրապետական և ազգային միավորման գաղափարները։

Carbonari-ն մեկ կենտրոնական, խիստ միասնական կազմակերպություն չէր։ Այն ավելի ճիշտ է նկարագրել որպես գաղտնի ընկերությունների ցանց։ Կային փոքր տեղական խմբեր կամ vendite–ներ, որոնց անդամները միշտ չէ, որ գիտեին ամբողջ կազմակերպության մյուս անդամներին կամ վերին ղեկավարությանը։ Այս համակարգը նախատեսված էր գաղտնիությունը պահպանելու համար։ Carbonari-ի պատմության ամենահայտնի դրվագը 1820 թվականի Նեապոլյան հեղափոխությունն էր։ 1820 թվականին Carbonari-ի հետ կապված զինվորական և քաղաքական շրջանակների շարժումը ստիպեց Նեապոլի թագավոր Ֆերդինանդ I-ին ընդունել սահմանադրական կարգի պահանջներ։ Carbonari-ն չստեղծեց միասնական Իտալիան, սակայն նրա գործունեությունը կարևոր նախապատրաստական դեր ունեցավ։ 1820–1830-ականների շարժումները նպաստեցին քաղաքական ազատության և ազգային անկախության գաղափարների տարածմանը, կազմակերպություններ և գաղափարներ տարածվեցին նաև Ֆրանսիայում և Իսպանիայում։ 1831 թվականին Կենտրոնական Իտալիայում տեղի ունեցած նոր ապստամբություններից հետո Carbonari-ի ազդեցությունը սկսեց նվազել։ Գաղտնի կառուցվածքը որոշ չափով պաշտպանում էր անդամներին, բայց միաժամանակ դժվարացնում էր տարբեր խմբերի միջև կապը և ընդհանուր գործողությունների համակարգումը։ Սա հետագայում համարվում էր շարժման թուլություններից մեկը։

Պատմական Carbonari-ն ներկայումս գոյություն չունի։ Ժամանակակից Իտալիայում կամ այլ երկրներում «Carbonari» անունով որևէ փոքր խմբի կամ ընկերակցության առկայությունը ինքնին չի նշանակում, որ դա պատմական Carbonari-ի շարունակությունն է։ 

Հայաստանում պատմական Carbonari-ի գործող մասնաճյուղի լինելու հաստատված փաստեր չկան։ Սակայն XIX դարում հայ մտավորականներն ու քաղաքական գործիչները շփվում էին եվրոպական ազատական, ազգային և հեղափոխական գաղափարների հետ։ Բայց դա բավարար հիմք չէ պնդելու, որ նրանք Carbonari-ի անդամներ էին կամ Հայաստանում գոյություն ուներ Carbonari-ի գաղտնի ցանց։

Карбонарии — это тайное общество или влиятельное революционно настроенное  движение?

Կ.Խաչիկյան

 

Стипендиаты «Армянских виртуозов» — на сцене IV Международного фестиваля молодежных оркестров мираГлава МИД Иордании: Подписание мирного соглашения между Арменией и Азербайджаном близкоРост цен на продукты в Армении ускорился до 8,6%: ЕАБРТрамп: США больше не намерены вести торговлю с ИспаниейАртем Оганов получил международную госпремию Китая в области науки и техники — лично от Си Цзиньпиня«Арарат‑Армения» начала квалификацию Лиги чемпионов с победы над «Ригой»Пакистанский самолет пропал с радаров над Аравийским моремВопрос об аресте Чалабяна дошел до Европейского парламента: «Паст»Почему стало модно «отчитывать» оппозицию, и чего на самом деле ожидает общество? «Паст»Ложная дилемма мандатов: почему тема парламентского бойкота оппозиции - пустая повестка дня? «Паст»Правовой терроризм как начало падения власти: пример Гагика Царукяна и горькие уроки истории: «Паст»Размик Марукян стал обладателем бронзовой медали XV Международного конкурса артистов балета«Росатом» готов построить новые АЭС, чтобы избежать энергодефицита в Армении: Алексей ЛихачёвАрмения заинтересована в полноценном участии в ЕАЭС: ПашинянНа автодороге Ереван-Севан произошел камнепадОппозиция Грузии отказалась от мандатов и получила обратный эффект: Нарек КарапетянРоссийская теннисистка Алина Чараева будет представлять Армению Politico: страны НАТО усиливают обороноспособность на случай войны с РоссиейКаждый пятый ребёнок меняет воспоминания: что происходит с памятью о детской травмеЛучше поздно, чем никогда: срок приема продлен: «Паст»Экологическая «революция» в Сюнике: как удалось избавить деревни от заботы о дровах? «Паст»«Азербайджанские товары очень быстро занимают наше место на российском рынке»: «Паст»Нет мандата, «выданного народом»: «Паст»Молдавские уроки: почему правительство Армении не уходит? «Паст»Иран исключил европейские страны из участия в церемонии прощания с ХаменеиЧасы Надаля, Bugatti Chiron и турмалин в 200 карат: Sotheby’s открыл охоту за сокровищами в Абу-ДабиРубинян: В случае избрания председателем парламента Армении я больше не буду спецпосланником на переговорах с ТурциейРоналду - самый возрастной автор гола в плей-офф ЧМMehr сообщило о прибытии останков Али Хаменеи в ТегеранАзербайджан готовится к участию в миротворческих миссиях ООН и НАТО Газ подорожает, а сельхозпродукция станет дороже золота. «Паст»Летняя жара, Ереван без воды и «священная» ценность рукопожатия с Макроном. Катастрофические провалы «Веолия Джур» и двойные стандарты власти. «Паст»В ответ на правовую борьбу — политическая расправа и арест. «Паст»План Азербайджана, дошедший до ООН. Почему Самвел Карапетян и «Сильная Армения» были правы и как власти скрывают реальную угрозу. «Паст»Административный суд удовлетворил иск ААЦ по делу монастыря ОванаванкГенрих Мхитарян продлит свой контракт с «Интером» до 2027 годаАрмения заняла 70-е место в Глобальном индексе прав детей KidsRights 2026Представитель Антикоррупционного комитета: Нет доказательств воздействия публикаций комитета на выбор избирателейСамый опасный астероид десятилетия: Что известно о 2024 YR4 и стоит ли его бояться?Боррель: расширение функций ЕК привело к полному хаосу во внешней политике ЕСПочему ребёнок не хочет есть: учёные впервые нашли реальные способы леченияОппозиция пойдет до победного конца: Карапетян о планах по отстранению премьераБеспрецедентно жесткие импульсы Москвы: армяно-российские отношения приближаются к точке невозврата: «Паст»Что пыталась предотвратить власть в Гюмри? «Паст»Новая география общественного доверия: как политическая позиция стала основным инструментом борьбы с несправедливостью: «Паст»Оппозиционная консолидация: инициатива Самвела Карапетяна становится осью поствыборного периода: «Паст»С начала года Армению посетили 44 гражданина АзербайджанаАрмянские вина получили высокую оценку авторитетного издания Robert Parker Wine AdvocateМы не видим необходимости реагировать: Пашинян о признании Израилем Геноцида армян«Футболист высочайшего уровня»: Булыкин ответил критикам Роналду
Самое популярное