Հայերեն
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Կարբոնարի գաղտնի կաազմակերպություն

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Կարբոնարի գաղտնի կազմակերպությունը (Carbonari) XIX դարի առաջին կեսի Իտալիայի ամենահայտնի գաղտնի քաղաքական-հեղափոխական ընկերությունների ցանցերից էր։ Այն հատկապես կարևոր դեր է ունեցել Իտալիայի Ռիսորջիմենտոյի՝ ազգային վերածննդի և միավորման նախապատմության մեջ։ Կարևոր է նշել, որ Carbonari-ն այսօր որպես նույն պատմական կազմակերպություն չի գործում․ դրա ակտիվությունը աստիճանաբար մարել է 1830-ականներին, իսկ հետագայում նրա տեղը մեծամասամբ զբաղեցրել են նոր ազգային-քաղաքական շարժումները, հատկապես Ջուզեպպե Մաձինիի «Երիտասարդ Իտալիան»։

Carbonaro իտալերեն նշանակում է «ածխագործ» կամ փայտածուխ արտադրող։

Կազմակերպության խորհրդանիշներն ու ներքին լեզուն մեծամասամբ վերցված էին ածխագործների աշխատանքային աշխարհից։ Ածուխը, փայտը, կրակը և ածխագործի աշխատանքային միջավայրը վերածվել էին գաղտնի խորհրդանշական լեզվի։ Անդամներն իրենց անվանում էին «cugini»՝ «զարմիկներ», իսկ գաղտնի հանդիպումների համար օգտագործվում էր ածխագործների աշխատանքի հետ կապված խորհրդանշական լեզուն։

Carbonari-ի ստեղծման մեկ հստակ ամսաթիվ գոյություն չունի։ Պատմաբանների մեծ մասը դրա ձևավորումը կապում է XIX դարի սկզբի՝ մոտավորապես 1807–1812 թվականների Հարավային Իտալիայի հետ, հատկապես Նեապոլի թագավորության տարածքի հետ։ Հավանաբար այն առաջացել է Ժոակիմ Մյուրատի կառավարման շրջանում և հավանաբար որոշ կապ ուներ ֆրիմասոնական միջավայրից առանձնացած խմբերի հետ։ Միևնույն ժամանակ, Carbonari-ի ծագման վերաբերյալ հին պատմություններ կան, որոնք այն փորձում են կապել միջնադարյան գաղտնի եղբայրությունների հետ։ Ժամանակակից պատմագրությունը այդ վարկածները հիմնականում չեն ընդունվում որպես հաստատված փաստեր։

Carbonari-ի առաջացման ֆոնը Նապոլեոնյան պատերազմներն ու 1815 թվականի Վիեննայի կոնգրեսից հետո սկսված Ռեստավրացիայի շրջանն էր։ Իտալական թերակղզին բաժանված էր բազմաթիվ պետությունների, իսկ Ավստրիական կայսրությունը մեծ ազդեցություն ուներ Հյուսիսային և Կենտրոնական Իտալիայում։

Carbonari-ի հիմնական վաղ պահանջներն էին բացարձակ միապետությունների սահմանափակումը, սահմանադրական կառավարման հաստատումը,

քաղաքական ազատությունների ընդլայնումը, օտար տիրապետության դեմ պայքարը։ Հետագայում որոշ խմբերի մոտ ավելի ուժեղ դարձան հանրապետական և ազգային միավորման գաղափարները։

Carbonari-ն մեկ կենտրոնական, խիստ միասնական կազմակերպություն չէր։ Այն ավելի ճիշտ է նկարագրել որպես գաղտնի ընկերությունների ցանց։ Կային փոքր տեղական խմբեր կամ vendite–ներ, որոնց անդամները միշտ չէ, որ գիտեին ամբողջ կազմակերպության մյուս անդամներին կամ վերին ղեկավարությանը։ Այս համակարգը նախատեսված էր գաղտնիությունը պահպանելու համար։ Carbonari-ի պատմության ամենահայտնի դրվագը 1820 թվականի Նեապոլյան հեղափոխությունն էր։ 1820 թվականին Carbonari-ի հետ կապված զինվորական և քաղաքական շրջանակների շարժումը ստիպեց Նեապոլի թագավոր Ֆերդինանդ I-ին ընդունել սահմանադրական կարգի պահանջներ։ Carbonari-ն չստեղծեց միասնական Իտալիան, սակայն նրա գործունեությունը կարևոր նախապատրաստական դեր ունեցավ։ 1820–1830-ականների շարժումները նպաստեցին քաղաքական ազատության և ազգային անկախության գաղափարների տարածմանը, կազմակերպություններ և գաղափարներ տարածվեցին նաև Ֆրանսիայում և Իսպանիայում։ 1831 թվականին Կենտրոնական Իտալիայում տեղի ունեցած նոր ապստամբություններից հետո Carbonari-ի ազդեցությունը սկսեց նվազել։ Գաղտնի կառուցվածքը որոշ չափով պաշտպանում էր անդամներին, բայց միաժամանակ դժվարացնում էր տարբեր խմբերի միջև կապը և ընդհանուր գործողությունների համակարգումը։ Սա հետագայում համարվում էր շարժման թուլություններից մեկը։

Պատմական Carbonari-ն ներկայումս գոյություն չունի։ Ժամանակակից Իտալիայում կամ այլ երկրներում «Carbonari» անունով որևէ փոքր խմբի կամ ընկերակցության առկայությունը ինքնին չի նշանակում, որ դա պատմական Carbonari-ի շարունակությունն է։ 

Հայաստանում պատմական Carbonari-ի գործող մասնաճյուղի լինելու հաստատված փաստեր չկան։ Սակայն XIX դարում հայ մտավորականներն ու քաղաքական գործիչները շփվում էին եվրոպական ազատական, ազգային և հեղափոխական գաղափարների հետ։ Բայց դա բավարար հիմք չէ պնդելու, որ նրանք Carbonari-ի անդամներ էին կամ Հայաստանում գոյություն ուներ Carbonari-ի գաղտնի ցանց։

Карбонарии — это тайное общество или влиятельное революционно настроенное  движение?

Կ.Խաչիկյան

 

Պեսկովը մեկնաբանել է Էստոնիայի կողմից Ռուսաստանի հետ սահմանը փակելու որոշումըՇաքի ներխnւժած և հայ կնոջ վրա կրակшծ ադրբեջանցու գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Սյունիքի դատարան. ԴատախազությունԾանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Կարբոնարի գաղտնի կաազմակերպությունՆԳՆ անունից կրկին տարածվում են կեղծ հաղորդագրություններ. զգուշացում««Վերահսկիչ կոճակը Բաքվում է». Ի՞նչն է միավորում Հայաստանի ընդդիմությանը»ՄԻՊ-ի հանձնարարությամբ չհայտարարված մշտադիտարկման այց է իրականացվել «Ձորակ» շուրջօրյա մասնագիտացված խնամքի կենտրոնԱրևմուտքը կընդունի՞ արդյոք ՆԱՏՕ-ի՝ մինչև ընդլայնումն ունեցած տեղակայմանը վերադառնալու պահանջները՝ դեռևս մեծ հարց է. դաշինքն առանց առճակատման՝ դժվար թե գնա նման զիջումների. ԶաքարյանՈւկրաինայի զինված ուժերը հարձակվել են Ղրիմի կամրջի վրաԱվստրալիայում այցելուներին մոռացել են 36 մետր բարձրության վրա գտնվող անիվի վրաՄակրոնը ֆրանսիացի գրող Կատրին Նայի հետ զրույցներում խոստովանել է, որ ինքը «դեռևս երեխա է». TelegraphՏավուշի մարզի Բերդ համայնքի Այգեպար բնակավայրում գործարկվելու է էլեկտրաշչակՍտամբուլ-Երևան-Ստամբուլ երթուղով իրականացվել է առաջին կանոնավոր բեռնափոխադրող չվերթըԿասեցվել է «ԻԳԻԹ»-ի թթվասերի արտադրամասի արտադրական գործունեությունը«Դուռը բաց է մնում, բայց աթոռները հեռացվել են. Ինչու՞ Հայաստանը զրկվեց ՀԱՊԿ-ում իր ձայնի իրավունքից»Ամուսինն արգելել է կնոջ և երեխաների շփումը, հարվածներ է հասցրել կնոջը․ վարույթի նախաքննությունն ավարտվել էԳորիսում, Մեղրիի լեռնանցքում ձյուն է տեղումՍննդաբանը զգուշացնում է առանց վերահսկողության վիտամիններ ընդունելու վտանգների մասինՋուր չի լինի մինչեւ 20:00-նԻնչ փոխարժեք է սահմանվել այսօրՍտեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց էՍևանի տներից մեկում հայտնաբերվել է ծխահարված տղամարդու մարմինԵվրահանձնաժողովն Ուկրաինային կառաջարկի €45 մլրդ վարկ. FTՀայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել հասարակածային Գվինեայի հետ. պատմության այս օրը (Նոյեմբերի 16)Ապարան-Սպիտակի ոլորանների մի հատվածում կատարվել են միջին նորոգման աշխատանքներԵրևանի Դավթաշեն վարչական շրջանում փորձարկվելու է էլեկտրական շչակՋեյ Դի Վենսը կարող է նախագահական ընտրություններին իր հնարավոր մասնակցության վերաբերյալ որոշում կայացնել մինչև 2027 թվականի գարնան վերջը. AxiosՍառնամանիք է սպասվում. ջերմաստիճանը կնվազի․ եղանակը՝ նոյեմբերի երկրորդ շաբաթվա ընթացքումԵրևան-Արմավիր ավտոճանապարհին՝ «33» բենզալցակայանի մոտ բшխվել են «Mercedes»-ը, «Nissan»-ը և «Լադա»-ն․ կա վիրավnրԻրանը հայտարարել է Հորմուզի նեղուցում լցանավի՝ шկանի վրա պայթելnւ մասինՌԴ զինված ուժերը Զապորոժիեում խnցել են լոգիստիկ կենտրոն. ՊՆԲելգիայի հավաքականը հաղթել է Իտալիայի ընտրանուն, Ֆրանսիան՝ ԹուրքիայինԻնչ էլ ասեք քարոզչության, իրար խաբելnւ և մարդկանց մոլորեցնելու համար, մեկ է՝ ձեր «Ելակային քաղաքականության» հետևանքները մարդիկ արդեն տեսել են. Տիգրան ԱբրահամյանԷստոնիան մտադիր է փակել Ռուսաստանի հետ սահմանըԱնգլիայի հավաքականը գոլառատ խաղում հաղթել է Իսպանիային, Խորվաթիան՝ ՉեխիայինՊեսկով. Ռուսաստանն ուժով կհասնի Ուկրաինայում իր նպատակներին, եթե համաձայնության չգա Եվրոպայի հետՌուսաստանի «ստվերային նավատորմը» ԵՄ-ի ուշադրության կենտրոնում էՊռոշյան բնակավայրում «Volkswagen»-ը բшխվել է երկաթե արգելապատնեշներին և կողաշրջվել․ 18-ամյա աղջիկը տեղում մшhացել էԼատվիա-Հայաստան․ մեկնարկային կազմերՍևանա լճում սիգի որսն արգելվում է․ կսահմանվի ուժեղացված հսկողությունԱՄՆ-ն առաջին անգամ Ճապոնիայում գտնվող իր ռազմակայանում տեղակայել է F-15EX կnրծանիչներՈւկրաինայի ներկայությունը կարող է փչացնել ԱՄՆ-ում կայանալիք G20-ի գագաթնաժողովը․ ՌԴ ԱԳՆ դեսպան23-ամյա կիսապաշտպան Ֆերմին Լոպեսի հետ գործարքով հետաքրքրված է ԱՊԼ-ի չորս ակումբՉինաստանը դեմ է Ուկրաինայի պատերազմը՝ Պեկին-Մոսկվա-Վաշինգտոն հանդիպման օրակարգում ընդգրկելունՈւկրաինայի և Ռուսաստանի եռակողմ բանակցությունների շուրջ նոր գաղափարները կարող են ճեղքnւմների հանգեցնել. ՔուշներԲելառուսը Եվրոպայում պատերազմի նախապատրաստության նշաններ է տեսնումՕդեսայի մարզի վրա ռուսների հարձшկման հետևանքով առնվազն վեց մարդ է վիրավnրվել. Ուկրաինայի արտակարգ իրավիճակների ծառայությունԱլիևի նամակը Պաղեստինի նախագահին․ անսպասելի անդրադարձ ՀայաստանինՀՀ ԱԳՄԱ նախարարությունը շնորհավորել է Պաղեստինին Անկախության օրվա առթիվ. շնորհավորանքին արձագանքել է Հայաստանում Իրանի դեսպանությունըԲայդենը խախտել է լռությունը․ կոշտ մեղադրանքներ Նեթանյահուի հասցեինՊեսկով․ Եվրոպայում անվտանգության հարցերը քննարկելն անիմաստ է, եթե եվրոպացիները խաղաղություն չեն ցանկանում
Ամենադիտված