Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … բատուտ

Բատուտը ցատկելու համար նախատեսված սարք է մետաղական հիմքի վրա ձգված ամուր հյուսված ցանցից պատրաստված։

Իսկ ե՞րբ է այն ստեղծվել:

Էսկիմոսներն ու ալեուտներն են ունեցել բատուտի նման խաղեր: Նրանք դրա համար օգտագործում էին ծովափոկի առաձգական կաշին։ Ցատկելու համար մարդիկ կողքերից բռնում էին կաշին, ինչպես հրշեջները, երբ փորձում են ծածկոցներով փրկել այրվող շենքերի վերին հարկերից ցատկող մարդկանց: 19-րդ դարում հայտնի ակրոբատ Պաբլո Ֆենկն է սկսել օգտագործել զսպանակներից և ցանցերից հավաքված իր սարքը։ Բատուտի այդ նախատիպը օգտագործվում էր անվտանգության ապահովվման համար։ Իսկ արդեն 20-րդ դարում կրկեսի ակրոբատներն էին սկսել զարմացնել հանդիսատեսներին իրենց «մահճակալների վրա կատարվող ցատկերով»։ Այս ամենը վկայություն է առ այն, որ բարձր, անվտանգ ցատկերի գաղափարը ծագել է շատ վաղուց:

1930-ականներին ամերիկացի Ջորջ Նիսենը, ով պրոֆեսիոնալ ակրոբատիկ և ջրացատկի մարզիկ էր, իր ավտոտնակում հորինել է սարք բարձր ցատկելու համար։ Նա պինդ գործվածք է առաձգական ժապավեններով ամրացրել կախովի մետաղական հիմքի վրա։ Եվ այդպես ծնվել է ժամանակակից բատուտը։ 1942 թվականին Լարի Գրիսվոլդը և Ջորջ Նիսենը Սինար-Ռապիդսում հիմնել են բատուտների արտադրության Griswold-Nissen ընկերությունը։ Սկզբում դրանք առաջարկվում էին միայն հանգստի և ժամանցի համար։ Որոշ ժամանակ անց Ֆրանսիայից օդաչուներն են սկսել օգտագործել բատուտի վրա ցատկերը վեստիբուլյար ապարատի աշխատանքը բարելավելու համար: ԱՄՆ-ում, իսկ այնուհետև ԽՍՀՄ-ում սկսել են օգտագործել բատուտը տիեզերագնացների ֆիզիկական վարժությունների համար։ Այն  լավ է մարզում մարմինը զրոյական ձգողականության պայմաններում աշխատելու համար: Այդ մասին անգամ Յուրի Գագարինն է նշել իր հուշերում:

Բատուտի վրա ցատկն արագ է տարածվել ամբողջ աշխարհում և դարձել սպորտաձև։ 1948 թվականին տեղի է ունեցել ԱՄՆ-ի բատուտի վրա ցատկերի առաջին առաջնությունը։ Ամերիկան ​​դարձել է այդ նոր սպորտաձևի ծննդավայրը:

Բատուտի վրա ցատկը Եվրոպայում հայտնվել է երկու լեգենդար մարդկանց՝ շվեյցարացի Կուրտ Բեխլերի և անգլիացի Թեդ Բլեյքի շնորհիվ։ Նրանք շատ բան են արել այդ սպորտաձևն ամբողջ աշխարհում մասսայականացնելու համար: 1964 թվականին Գերմանիայում հայտնվել է Բատուտի միջազգային ֆեդերացիան։ 1964 թվականի մարտի 21-ին տեղի է ունեցել աշխարհի առաջին առաջնությունը, որին մասնակցում էին և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք։ Նոր սպորտաձևի ժողովրդականությունը տարեցտարի աճել է,  առաջացել են նոր դիսցիպլինաներ, ինչպիսիք են սինխրոն և անհատական ​​ցատկերը: 2000 թվականին բատուտը ներառվել է օլիմպիական ծրագրում։

Ավելացնենք միայն, որ 1965 թվականին Երևանում է անցկացվել Խորհրդային Միությունում բատուտի վրա ցատկերի առաջին առաջնությունը։

Կ. Խաչիկյան