Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … գոլորշաեփ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Գոլորշիով սնունդ պատրաստելը մեր նախնիները օգտագործել են դեռ նեոլիթյան դարաշրջանում: Խոհարարության այդ եղանակի առաջին օգտագործողները եղել են չինացիները: Սկզբում նրանք պարզապես բրինձ կամ ձուկ են դրել գեյզերային տաք աղբյուրների մոտ գտնվող քարերի վրա հուսալով, որ բնությունը ինքը կեփի սնունդը: Շուտով այդ նպատակների համար սկսել են օգտագործվել հատուկ ամաններ: Պեղումների ընթացքում հնագետները հայտնաբերել են այնպիսի ամանների բեկորներ, որոնց տարիքը ավելի քան 5000 տարեկան է: Այդ հնագույն գոլորշաեփիչները իրենցից ներկայացրել են երկպատ կավե անոթներ: Եռոտանու վրա դրված կաթսայի միջին խոռոչում լցրել են ջուր, իսկ ներքին խոռոչում կերակուր: Հետո ծածկել են այն կափարիչով և դրել կրակի վրա: Նման նպատակների համար չինացիները օգտագործել են բամբուկե զամբյուղներ, որոնք դրվել են հաստ, ուռուցիկ հատակով թավայի մեջ և իրենցից ներկայացրել են մի քանի հարկանի կառուցվածքներ: Սննդամթերքը լցրել են տապակի մեջ, իսկ մանր կտրատած սնունդը լցրել զամբյուղների մեջ: Տապակի կառուցվածքը հնարավորություն է տվեց հեշտությամբ ավելացնել զամբյուղների քանակը և անհրաժեշտության դեպքում ավելացնել ջուր: Նման զամբյուղները այժմ էլ օգտագործվում են, չնայած միայն մեկ տարբերությամբ: Նախկինում մետաղը թանկ հաճույք էր, և զամբյուղները հյուսվում էին բամբուկից կամ եղեգից, բայց այժմ մետաղական զամբյուղներ են օգտագործվում կառուցվածքն ամրացնելու և անվտանգությունն ապահովելու նպատակով:
Չինական գոլորշաեփը Եվրոպա է հասել 17-րդ դարում և անմիջապես սիրվել է տնային տնտեսուհիների կողմից: Ներկայումս տատիկների մոտ դեռ կարելի է տեսնել հին մանտիշարաններ, որոնք գոլորշաեփի հնագույն տարբերակներն են: Բայց առաջընթացը կանգ չի առել, գյուտարարները անընդհատ այդ սարքերի նոր բարելավումներ են փնտրել, և նման փորձերից մեկի արդյունքը եղել է ֆրանսիացի գիտնական Պապեի կողմից ճնշումային կաթսայի հայտնագործումը: Այդ սարքը հիշեցնում էր կաթսա, որը ունի քամոց հիշեցնող հատուկ ներդիր: Ջուրը լցվել է կաթսայի մեջ, իսկ մանր կտրատած սնունդը դրվել է ներդիրի մեջ: Դրանից հետո ամբողջ սարքը հերմետիկորեն փակվել է և ենթարկվել ջերմային ազդեցության: Ճիշտ է, նման գյուտը հեռու էր իդեալական լինելուց: Բանն այն է, որ տաք կափարիչը, գոլորշու ազդեցության տակ, կարող է ցանկացած պահի պոկվել և ավերել իր ճանապարհին եղած ամեն ինչ: Տանտիրուհու համար ևս այրվածքներ ստանալու վտանգ կա: Իրականում գոլորշաեփը հարմար է դարձել օգտագործման համար միայն անվտանգության փականի գյուտից հետո: Այն թույլ է տալիս վերահսկել առաջացած գոլորշու ուժն ու քանակը, ինչը գոլորշաեփը ավելի անվտանգ է դարձնում: 20-րդ դարի 50-ականներին Ֆրանսիայում գոլորշաեփը այնքան տարածված է եղել տնային տնտեսուհիների շրջանում, որ այն դարձել է անփոխարինելի տարր խոհանոցում: 80-ականներին հայտնվել են էլեկտրական գոլորշաեփները: Ճիշտ է, նախ հանրային սննդի հաստատություններում: Հետագայում գոլորշաեփները բարելավվել են. փոխվել են օգտագործվող նյութերն ու սարքի ձևերը, և դրանց օգտագործումը խոհանոցում դարձել է ավելի հարմար և անվտանգ: Ներկայումս հանրահայտ է, որ շատ պարզ և, որ ամենակարևորն է, առողջ ուտեստներ կարելի է հեշտությամբ պատրաստել ժամանակակից գոլորշաեփերի միջոցով: Միևնույն ժամանակ, պատրաստման գործընթացը չի պահանջում որևէ վերահսկողություն: Այդ սարքերը ամբողջովին ինքնավար են, ունեն զարթուցիչ, որի շնորհիվ անջատվում են ճիշտ ժամանակին: Իսկ որոշ մոդելներում նույնիսկ հատուկ ծրագրեր են տեղադրված, որոնց օգնությամբ բավական է պարզապես ընտրել սնունդը կամ ուտեստը, և սարքը ինքն է որոշում, թե երբ անջատվի: Այդ ամենից բացի, գոլորշով եփելու եղանակը խնայում է նաև ժամանակը և էլեկտրաէներգիան պատրաստման գործընթացը հնարավորինս արագ և արդյունավետ դարձնելով: Եվ մեր ժամանակներում գոլորշաեփը շատ տարածված իր է դարձել առողջությունն ու կազմվածքը վերահսկելու համար: Բանն այն է, որ գոլորշով եփված սնունդը համարվում է դիետիկ, քանի որ այն չի պահանջում յուղի ավելացում, իսկ սարքի կառուցվածքը թույլ չի տալիս սննդի օքսիդացում թթվածնով, ինչը թույլ է տալիս պահպանել մեծ քանակությամբ վիտամիններ և միկրոէլեմենտներ պատրաստվող սննդի մեջ:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
