Բաքուն խոստանում է ճանապարհ, որպեսզի բրիտանացիները սկսեն արդյունահանել Լեռնային Ղարաբաղի ոսկին
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
eadaily.com-ը գրում է, որ Ադրբեջանի կառավարությունը խոստացել է բրիտանական Anglo Asian Mining-ի համար ճանապարհ կառուցել դեպի Քելբաջարի շրջանի Զոդ (հայկական Սոթք) հանքավայր (հանքավայրի մի մասը գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում): Մինչ անցյալ տարվա աշնան 44-օրյա պատերազմը այդ տարածքը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կազմում էր, և հանքավայրը բյուջեին եկամտի զգալի մասնաբաժին էր բերում:
Զոդի հանքավայրը Կովկասի ամենամեծ ոսկու և արծաթի հանքավայրն է և գտնվում է Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին: Մինչև 2020 թվականի աշունը հանքը մշակել է GeoProMining ընկերությունը, որը պատկանում է ռուս գործարար Ռոման Տրոցենկոյին: Ընկերությունը ոսկու պաշարները գնահատել է ավելի քան 8 միլիոն ունցիա: 2020 թվականի տարեկան զեկույցում GeoProMining-ը հայտնել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմից հետո կորցրել է մուտքը դեպի հանքավայրի մի հատվածը և պատրաստում է մնացած հատվածից շարունակել հանքանյութի արդյունահանումը:
Հայաստանում ենթադրվում է, որ Զոդը հավասար ծավալներով է բաժանված երկու երկրների սահմանով, սակայն, ինչպես գրում է բրիտանական Anglo Asian Mining-ը, ոսկու պաշարների 75%-ը գտնվում է Ադրբեջանի տարածքում: Եթե 2019 թվականին GeoProMining-ը Զոդի վրա իր ակտիվներն, իրավունքները և լիցենզիաները գնահատել էր 169 մլն դոլլար, ապա 2020 թվականի վերջին այն դարձրել է 63,9 մլն դոլար:
Anglo Asian Mining-ը Ադրբեջանի կառավարության կողմից ունի Զոդի հանքավայրի մշակման լիցենզիա և հայտնում է, որ ներկայումս հանքավայրում հանքարդյունաբերություն չի իրականացվում, քանի որ հանքավայրի մուտքը սահմանափակ է, և Բաքուն խոստացել է օգնել ընկերությանը:
«Տարածք մուտք գործելը բարդանում է նրանով, որ այն գտնվում է Քելբաջարի շրջանի հյուսիսում, լանդշաֆտը լեռնային է և չունի ուղիղ տրանսպորտային ուղի Ադրբեջանի արևմտյան մասի հետ, և Ադրբեջանի կառավարությունն առաջարկել է Քելբաջարի շրջանի ուղիղ մուտքի համար ճանապարհ կառուցել»,- հայտնում է British Anglo Asian Mining-ը իր կայքում:
Կայքում նշում է նաև, որ իրեն են պատկանում նաև Լեռնային Ղարաբաղի Կիզբուլագի տարածքի իրավունքները, որտեղ գտնվում է Կաշենի պղնձամոլիբդենային հանքավայրը, սակայն այդ տարածաշրջանում ռուս խաղաղապահներն են, որոնց ճակատագիրը հայտնի կդառնա Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ վերջնական որոշումից հետո: Նախկինում այդ հանքավայրը շահագործել է «Vallex» խմբի Base Metals ընկերությունը, որն այնտեղ 130 մլն դոլլարով կառուցել էր վերամշակման գործարան: Աշնանից Կաշենում աշխատանքները դադարեցվել են: Նաև, Anglo Asian Mining-ը Ադրբեջանի կառավարությունից տրամադրված իրավունք ունի Զանգելանի շրջանում գտնվող Վեժնալի ոսկու հանքավայրի նկատմամբ, որը ժամանակին գտնվում էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վերահսկողության ներքո: Բայց այստեղ ևս ընկերությունը անբավարար է գնահատում է հանքավայրի հասանելիությունը, որը բացի այդ, ըստ ընկերության գնահատականի, սահմանափակ քանակությամբ մետաղ է պարունակում:
«Հաշվի առնելով ռազմական գործողությունների հետևանքով հողերի կորստի հետևանքով առաջացած խնդիրները Արցախի կառավարությունը չի կարողանա եկամուտներ ապահովել բյուջետային կարիքները հոգալու համար ոչ միայն այս տարի, այլ նաև առաջիկա տարիներին: Իմ հաշվարկներով Արցախում հարկերի հավաքագրումները կկրճատվել է 40 միլիարդ դրամով (80 միլիոն դոլար) կամ 65 տոկոսով», - Eurasianet-ին ասել է տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը:
2019 թվականին, ըստ վիճակագրական ծառայության, հանքարդյունաբերությունը ապահովել էր ԼՂՀ-ի ՀՆԱ -ի 13% -ը և հարկային եկամուտների ամենամեծ աղբյուրն է եղել:
Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանի իշխանություններն այժմ փոխհատուցում են պահանջում:
«Ինչպես հայտնի է, օտարերկրյա ընկերությունները երկար տարիներ անօրինական կերպով շահագործել են մեր ոսկու և այլ հանքավայրերը: Դա հանցագործություն է: Այդ ընկերություններն ունեն երկու տարբերակ՝ կա՛մ մեզ փոխհատուցում կվճարեն, կա՛մ կընդունեն մեր պայմանները, կա՛մ մեկ այլընտրանք է այդ հարցը լուծել իրավական հիմքերով»,- հուլիսին ասել էր Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը:
Նա հավելել էր, որ Զանգիլանի և Քելբաջարի շրջաններում ոսկու հանքավայրերը վերլուծվել են միջազգային խորհրդատուների կողմից:
Ինչպես հաղորդել է EADaily-ն, բրիտանական Anglo Asian Mining-ը զբաղվում է ոսկու, պղնձի և արծաթի արդյունահանմամբ և նրա հիմնական ակտիվները գտնվում են Ադրբեջանում, որտեղ նա երկու հանքերում ոսկի է արտահանում: Այս տարվա առաջին կիսամյակում ընկերությունը արտադրել է 24,2 հազար ունցիա ոսկի:
Anglo Asian Mining-ի խոշոր սեփականատերը և տնօրենների խորհրդի անդամը Ջոն Սունունունն է: Նրան է պատկանում ընկերության 9%-ը: Ջոն Սունունուն Սպիտակ տան աշխատակազմի ղեկավարն էր Ջորջ Բուշ կրտսերի օրոք, իսկ նախկինում վեց տարի զբաղեցրել է Նյու Հեմփշիրի նահանգապետի պաշտոնը: Սունունուի մեկ որդին՝ Ջոնը, այժմ ԱՄՆ-ի սենատոր է, իսկ մյուսը՝ Քրիսը, նոր է վերընտրվել Նյու Հեմփշիրի նահանգապետ երկրորդ ժամկետով: 1991 թվականին Երբ Ջոն Սունունուն դեռ Սպիտակ տան աշխատակազմի ղեկավարն էր, The Washington Post-ը այդ բարձրաստիճան պաշտոնյային անվանել է «օդային Սունունու» այն պատճառով, որ նա օգտագործում է Պենտագոնի ինքնաթիռները անձնական հարցերով թռչելու, օրինակ դահուկներ քշելու կամ ատամները բուժելու համար: Անցած տարվա հոկտեմբերին, երբ Լեռնային Ղարաբաղում դեռ պատերազմ էր, Anglo Asian Mining-ը սկանդալի մեջ է ընկել, քանի որ հայտարարել էր, որ ընկերությունը նախատեսում է աշխատանքներն սկսել անմիջապես ապահով լինելուն պես:
«Ցավալի է, որ Լոնդոնում գրանցված ընկերությունը մամուլի հաղորդագրություն է տարածում նշելով հողի «ազատագրում»-ը և նախատեսում է առևտրային օգուտներ քաղել դրանից: Մենք վստահ ենք, որ Anglo Asian Mining-ը օգտագործում է պատերազմը իր ներդրողների համար առավելագույն եկամուտներ ապահովելու նպատակով և առանց մտածելու այն մասին, թե ինչպես է պատերազմն ազդում խաղաղ բնակիչների վրա: Ամո՛թ է» - նշել է «Մեծ Բրիտանիայի Հայ դատի հանձնախումբ» կազմակերպությունը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
