Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ՝ հեռադիտակ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Հեռադիտակի ստեղծման պատմությունը սկսվել է մի քանի դար առաջ: Սարքի անվանումը ռուսերեն «бинокль» լատիներենից թարգմանած նշանակում է «երկու աչք» (bi oculus), իսկ հայերենում ուղղակի հեռուն դիտելու սարք: 17-րդ դարում են հայտնվել առաջին օպտիկական սարքերը դիտախողովակները, որոնց շնորհիվ հնարավոր է դարձել դիտել օբյեկտները հեռավորության վրա: Բայց հարմար չէր հեռուն մեկ աչքով նայելը: Եվ պատահել է այնպես, որ միշտ եղել է մեկը, որը նպատակաուղղվել է լուծել որոշակի խնդիր, եթե այն կա: Իտալացի Գալիլեո Գալիլեյն է դարձել այն մարդը, ով 1609 թվականին հորինել է երկու ոսպնյակներով օպտիկական սարքը (ցրող և հավաքող) և նման կերպ հիմք է դրել հեռադիտակի պատմությանը: Նրա ստեղծած առաջին հեռադիտակը, որը իրենից ներկայացրել է միմյանց զուհառեռ իրար ամրացված երկու դիտախողովակ, փոքր խոշորացում է ունեցել, մեր ժամանակներում այդ խոշորացման սարքերը օգտագործում են թատրոններում (թատերական հեռադիտակներ): Հետագա փորձերը, որոնք շարունակվել են մինչ 1610 թվականը, գիտնականին հնարավորություն են տվել ստեղծել ավելի հզոր օպտիկական սարքեր, որոնք ունակ են օբյեկտը 20, 30 և ավելի անգամ մեծացնել: Այդ սարքերն ունեցել են երկու ոսպնյակ, որոնցից մեկն ունակ է լույսի ճառագայթները հավաքել և պատկեր կազմել (օբեկտիվ), իսկ մյուսը դրանք ցրել (օկուլյարր): Գալիլեոյի ստեղծած հեռադիտակը պարզ էր և տալիս էր բավականին հստակ պատկեր, բայց որպես չափիչ սարք այն հնարավոր չէր օգտագործել: Որպեսզի պատկերի որակն ավելի բարձր լինի, Գալիլեոյի գյուտին բարելավում էր պետք: Եվ Կեպլերի ստեղծածը (պրիզմա, որը նա ստեղծել է 1611 թվականին) եղել է ճիշտ ժամանակին: Օգտագործելով պրիզմատիկ հեռադիտակը, արդեն հնարավոր էր նաև ոչ միայն դիտել հեռուն, այլ նաև չափել հեռավորությունը: Կեպլերի ստեղծած պրիզմատիկ օպտիկական սարքը ժամանակակից հեռադիտակի պատմության սկիզբն է դրել: Այնուամենայնիվ, նոր տեսակի սարքն ուներ որոշակի թերություն. պատկերը երևում էր գլխիվայր: Ֆրանսիայից, Գերմանիայից, Ռուսաստանից (միմյանցից անկախ) օպտիկայից հասկանող գիտնականները փորձել են շտկել դա օգտագործելով ավելի բարդ պրիզմային համակարգեր, ինչը դրական արդյունքներ է տվել. նրանց հաջողվել է ուղղել գլխիվայր պատկերը:
Իտալացի Իգնացիո Պորոն պրիզմային համակարգի արտոնագիր է ստացել 1854 թվականին: 19-րդ դարում (60-ական թվականներին) Փարիզում, Հոֆմանի հետ միասին, նա զբաղվել է մանոկուլյարների ստեղծմամբ, որի պրիզմային համակարգը լիովին համապատասխանում է այժմյան հեռադիտակին: Առաջին հեռադիտակը, որը մշակվել է գիտնական Էռնստ Աբբեի և օպտիկական համակարգերի գործարանի հիմնադիր, ինժեներ Կառլ Զեյսի կողմից, վաճառքի է հանվել 1894 թվականին: Նրանք ունեցել են գրավիչ դիզայն և տալիս են եղել բավականին պարզ պատկերներ:
Բոլոր հեռադիտակները բաժանված են երկու տեսակի ՝ դասական և կոմպակտ: Կախված ֆոկուսացման մեթոդից հեռադիտակները լինում են երկու տեսակի. կենտրոնական ֆոկուսով, որտեղ կա մեկ կենտրոնական պտուտակ ֆոկուսը կարգավորելու համար և առանձին-առանձին, որտեղ ֆոկուսը (հստակությունը) կարգավորվում է առանձին յուրաքանչյուր դիտախողովակի վրա: Հեռադիտակների տարբեր տեսակներ ունեն հատուկ տեխնիկական պարամետրեր, որոնք էլ որոշում են դրանց կիրառումը և մասնագիտացումը (թատրոն, ռազմական, աստղագիտական և այլն):
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
