Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ՝ ռադիո
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ռադիոն (լատիներեն՝ radio – ճառագայթում, radius - ճառագայթ), ոչ լարային կապի տարատեսակ է, որի ժամանակ որպես ազդանշանի կրիչ են օգտագործվում տարածության մեջ ազատ տարածվող ռադիոալիքները։ Այն հնարավորություն է տալիս լսել մեզանից հարյուրավոր կիլոմետրեր հեռու գտնվող միկրոֆոնով խոսող մարդու ձայնը։ Պարզվում է, որ «ռադիոյի գյուտարար» կոչմանը հավակնում են բազմաթիվ մարդիկ: Նրանք բոլորն էլ ինչ որ չափով ռադիո են հայտնագործել: Առաջին արտոնագիրը ստացել է ամերիկացի ատամնաբույժ Մալոն Լումիսը 1872 թվականին, որը դեռևս 1866 թվականին հայտարարել էր, որ հայտնաբերել է անթել կապի սարք: ԱՄՆ-ում ռադիոյի պիոներներ են համարվում նաև Խյուզը (1878թ.), Էդիսոնը (1875թ., արտոնագիրը 1885թ.) և Տեսլան (արտոնագիրը 1878թ.) , Գերմանիայում՝ Հերցը (1890թ.), Ֆրանսիայում՝ Բրանլինը (1890թ. ), Անգլիայում՝ Լոդժը (1894թ.), Հնդկաստանում Չինդրու Բոշենը ՝ (1894թ.), Իտալիայում՝ Մարկոնին (1896թ. ), և վերջապես Ռուսաստանում Պոպովը՝ (1896թ.): Հայաստանում որպես հետխարհրդային տարածք ընդունված է, որ Պոպովն է ռադիոյի գյուտարարը: Իրականում Արևմուտքում այս բոլոր մարդկանցից առավել ընդունված է համարել, որ ռադիոն հայտնագործել է իտալացի Գուլերմո Մարկոնին 1895 թվականի սկզբում (Պոպովից մի քանի ամիս առաջ): Հարց է ծագում իսկ ինչու հենց Մարկոնին: Մարկոնին առաջինն է եղել, որ ռադիոկապ է իրականացրել լաբորատորիայից դուրս (այդ տեսակետից երկրորդը Պոպովն է), բացի այդ նա անընդհատ կատարելագործել է կապը և իր հայտնագործությունը կապել արտադրության հետ: Իտալացի մարքիզ Գուլերմո Մարկոնին (1874-1937) եղել է ռադիոտեխնիկ և գործարար:
1896 թվականին նա ժամանել է Անգլիա և ցուցադրում է իր սարքը՝ ռադիոն, որի օգնությամբ օգտագործելով Մորզեի այբուբենը Լոնդոնի փոստի շենքի տանիքից ազդանշան է ուղարկում 1,5 կմ հեռավորությամբ գտնվող այլ շենքի տանիք: Նա սկսել է անընդհատ կատարելագործել իր սարքը, նույն տարում նա արդեն 3 կմ հեռավորության վրա է «խոսել», իսկ արդեն 1901 թվականին նա առաջին ռադիոազդանշանն է ուղարկել Եվրոպայից Ամերիկա՝ ընդհամենը մեկ նշան , Մորզեի այբուբենի Ս տառը: 1897 թվականին ստանալով արտոնագիր , նա հիմնել է «Մակրոնի К°» ընկերությունը, աշխատանքի է հրավիրել գիտնականների և տեխնիկների, սկսել է արտադրել «անլար հեռագրի սարքեր» և ապահովել որոշ կղզիների կապը մայրցամաքի հետ: Ի դեպ այդ ամենի հետ նա հասցրել է նաև սենատոր դառնալ Իտալիայում: 1909 թվականին Գուլերմո Մարկոնին դարձել է Նոբելյան մրցանակակիր ֆիզիկայի գծով: Ներկայումս էլ ռադիոկապը կիրառվում է կյանքի բոլոր ոլորտներում։ Շտապ օգնության, ոստիկանության և հրշեջ մեքենաների անձնակազմերը, տաքսու վարորդներն օգտվում են երկկողմ ռադիոկապից։ Բջջային հեռախոսները նույնպես ռադիոյով են կապված գլխավոր հեռախոսակայանի հետ։ Եվ վերջապես, հեռուստատեսությունն է օգտագործում ռադիոալիքները պատկերի և ձայների հաղորդման համար։ Այնպես որ ռադիոն հիմա էլ է արդիական:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
