Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ՝ բուլղարական պղպեղ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Քաղցր բուլղարական պղպեղի տեսակը ելնելով անունից ստացել են Բուլղարիայում: Բայց «Բուլղարական պղպեղ» անվանումը օգտագործվում է միայն նախկին ՍՍՀՄ տարածքի երկրներում: Անգամ բուն Բուլղարիայում այդ բանջարեղենին բուլղարական պղպեղ չեն համարում, ինչքան էլ դա հաճելի հնչի իրենց համար: Բուլղարիայում քաղցր պղպեղին ուղղակի «պիպեր» են կոչում: Ընդ որում այն նույն կերպ է կոչվում նաև այլ տարբեր երկրներում: Որոշ եվրոպական երկրներում այն «պապրիկա» են անվանում:
«Բուլղարական պղպեղ» անվանման առաջացման մասին մի քանի վարկածներ կան: Ըստ առաջին վարկածի 17-րդ դարի վերջին և 18-րդ դարի սկզբին Բուլղարիայից Զապորոժիե և Բեսարաբիա գաղթած բուլղարները իրենց հետ բերել են այդ քաղցր պղպեղի սերմեր և սկսել մասսայական աճեցնել: Իսկ Բուլղարիա պղպեղը մուտք էր գործել Օսմանյան կայսրությունից, որտեղ այն արդեն մշակվում էր: Հետագայում իհարկե այդ մշակաբույսը տարածվել է Ռուսական կայսրության այլ վայրերում և միարժամանակ տարածվել է նաև «բուլղարական պղպեղ» արտահայտությունը: Դա վարկածներից մեկն է: Ըստ մի այլ վարկածի 1950-60-ականներին, երբ Բուլղարիան սոցիալիստական երկիր էր, սկսել է ԽՍՀՄ արտահանել իր գյուղատնտեսական արտադրանքը մեծ քանակությամբ, այդ թվում նաև քաղցր պղպեղ: Խանութներում և շուկաներում վաճառողները ապրանքը նկարագրելու համար ուղղակի նշելիս են եղել, որ դա «բուլղարական պղպեղ» է, այսինքն այնտեղից է բերված: Այսպես էլ հենց այդ անունը տարածվել է: Բացի դա ԽՍՀՄ-ում պահածոների գործարաններ սովորաբար կառուցել են բուլղարները, որոնք այդ սննդի արդյունաբերական ճյուղի մեծ վարպետներ են եղել: Հենց այդ ձեռնարկություններում էլ հենց սկսել են պահածոյացնել քաղցր պղպեղը: Ուղղակի նշենք նաև, որ բուն Բուլղարիայում պղպեղը շատ բարձր է դասվում: Այն ամենուրեք է: Վաճառվում է ինչպես թարմ, այնպես էլ չորացված, կամ պահածոյացված վիճակում: Իրականում քաղցր պղպեղը Կոլոմբոսն է Եվրոպա բերել Ամերիկայից: Հնեաբանական պեղումները հաստատում են, որ դեռևս մեր թվարկությունից առաջ 6-րդ հազարամյակում այդ բանջարեղենը մշակել են Մեքսիկայում և Պերուում: Ներկայումս պղպեղի վայրի տեսակներ կան Գվատեմալայում և Մեքսիկայում: Եվրոպայում առաջինը քաղցր պղպեղ սկսել են մշակել իսպանացիները և պորտուգալացիները: Ապա նրանց են միացել Ալժիրը, Իտալիան և Միջերկրածովյան այլ երկրները: Չնայած Ռուսաստան քաղցր պղպեղը հասել է 16-րդ դարում, բայց նրա մասսայական օգտագործում սկսվել է միայն 18-րդ դարից: Քաղցր պղպեղը ներկայումս էլ շատ տարածված և օգտագործվող բանջարեղեն է, և հատկապես Հայաստանում: Ընդ որում ընդունված է, որ պղպեղ շատ են օգտագործում հենց Արարատյան դաշտավայրում, որը և հասկանալի է, քանի որ հենց այնտեղ էլ դա մշակում են արդյունաբերական մաշտաբներով:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
