Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` մսաղաց
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ինչպես հայտնի է, մսաղացի նպատակը միսը մանրացնելն է: Ոչ մի տանտիրուհի չի կարող յոլա գնալ խոհանոցում առանց այդ կենցաղային իրի: Մսաղացի գյուտի համար մենք պարտական ենք Կարլ Դրեզին (1785-1851), չնայած այս գերմանացի գյուտարարը առավել լավ հայտնի է որպես մարդ, որը հորինել է հեծանիվը: Նրանից որոշ ժամանակ անց նմանատիպ մեխանիզմ է հորինել նաև ավստրիացի Պետեր Միտտերհոֆերը, որը ստեղծելով այն, փորձել է օգնել իր կնոջը: Ինչպես տեսնում ենք, մսաղացների պատմությունը սկսվել է միայն 19-րդ դարի կեսերից, և այն հասանելի է դարձել յուրաքանչյուր ընտանիքի խոհանոցում շատ ավելի ուշ:
Իսկ ինչպե՞ս են մարդիկ միս մանրացրել մինչև այդ հայտնագործությունը: Պարզվում է, որ աղացած միս նախկինում ստացել են` օգտագործելով հատուկ դանակներ: Այն ունեցել է կիսաշրջանաձև ձև և երկու բռնակ: Դանակը պտտելով` հնարավոր է եղել աստիճանաբար միսը մանր կտրատել և ստանալ աղացած միս, սակայն չնայած բոլոր ջանքերին, այնուամենայնիվ, ստացվելիս է եղել բավականին կոպիտ աղացած միս: Նրբերշիկների արտադրության մեջ, երբ պահանջվում էր հսկայական քանակությամբ միս մանրացնել, օգտագործվել է հատուկ մեքենա, որի մեջ նման տիպի մի քանի դանակ վեր ու վար է արել փայտե հարթության վրա: Որպեսզի դանակներն ամեն անգամ խփեն մսի տարբեր կտորների, փայտե հարթությանը անընդհատ պտտվելիս է եղել: Նման մեքենայով 25 կիլոգրամ միս կտրատելու համար պահանջվել է մոտ քառասուն րոպե: Սարքը աշխատել է է էլեկտրական շարժիչով կամ ձիու օգնությամբ: Արդյունաբերական մասշտաբով միսը մանրացնելու ևս մեկ մեխանիզմ է եղել: Դա եղել է պտտվող անոթ, որի վերին մասում տեղադրված են եղել մի քանի դանակներ, որոնք նույնպես պտտվել են իրենց առանցքի վրա: Նման սարքը ունակ է եղել միանգամից 62 կգ խոզի միս կամ 50 կգ տավարի միս վերածել մսի ֆարշի: Այնուամենայնիվ, նախքան միսը անոթի մեջ դնելը, անհրաժեշտ է եղել այն վերածել փոքր կտորների: Տնային խոհանոցներում ևս եղել են նմանատիպ միս մանրացնող մեքենաներ, սակայն շատ ավելի ուշ: Այդ սարքերում հատուկ դանակները վերև-ներքև են շարժվել ձեռքի լծակի օգնությամբ: Եղել են նաև այսպես կոչված մսի ջրաղացներ, որոնք ավելի շատ են նման եղել մեզ ծանոթ ժամանակակից մսաղացներին: Դա գլանաձև անոթում տեղադրված լիսեռ է եղել, որի վրա եղել են պողպատե ելուստներ: Լիսեռը պտտեցրել են բռնակով, որի արդյունքում ելուստները, որոնք տեղաբաշխված են եղել պարուրաձև, մսի կտորները մղել են դեպի անոթի ստորին և վերին հատվածում գտնվող դանակները: Այստեղ տարբերությունն այն է, որ ժամանակակից մսաղացների դեպքում, միսը լցվում է ձագարի մեջ, իսկ աղացած միսը դուրս է գալիս ձագայրի նեղ ծայրից:
Բացի այդ, եղել են նաև այնպիսի յուրահատուկ մեքենաներ, որոնք ունակ են եղել միսը կտրատել խորանարդիկներով: Միսը մղվել է խաչաձև սրված դանակների վանդակի վրա, իսկ վանդակի կողքերից շարժվել են երկու դանակներ, որոնք էլ միսը վեր են ածել խորանարդիկների: Ի վերջո, չի կարելի չհիշատակել սեղանի մսի մանրեցման ձեռքի մեքենան: Այդ սարքի մեջ մսի կտորը զսպանակային հրիչի օգնությամբ մղվել է կիսաշրջանաձև շեղբերով դանակի վրա: Այս մեքենան ունեցել է հնարավորություն կարգավորել կտրտվող մսի հաստությունը, և շատ հարմար է եղել խոզապուխտ, երշիկ պատրաստելու կամ անհրաժեշտ հաստության տապակու միս ստանալու համար:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
