Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ՝ վենտիլյատոր
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Վենտիլյատորների (օդափոխիչ, օդափոխություն սարք, օդափոխական) պատմությունը սկսվել է մի քանի դար առաջ: Առաջին մեխանիկական սարքերը, որոնք ստեղծում են օդի հոսք, հայտնվել են 16-րդ դարի առաջին կեսերին: Մերձավոր Արևելքի առաջնորդները իրենց պալատներում օգտագործել են պանկա՝ կտավով ծածկված փայտե շրջանակ, որը պարաններով կախված է առաստաղից: Ծառաները ստիպված են եղել այդ հսկա վենտիլյատորը ճոճել, առաջացնել օդի շարժում, որպեսզի տիրակալը սառնություն զգա: 19-րդ դարում փորձեր են արվել մեքենայացնել ամեն ինչը (արդյունաբերական հեղափոխության դարաշրջան), և օդափոխության սարքերը ևս անմասն չեն մնացել դրանից: Ամերիկացի Ջեյմս Բարոնը 1830 թվականին կարողացել է արտոնագիր ստանալ իր ստեղծած ավտոմատ հովհարի համար, որը աշխատել է բավականին բարդ մեխանիզմով: Հանգստացողի գլխավերեւում տեղադրված է եղել հովհար, որը կատարել է տատանողական շարժումներ: Այդ շարժումները շարունակվելիս են եղել, քանի դեռ դրանք ապահովող նախորոք բարձրացված կշռաքարը չի հասել հատակին:
Պատմության մեջ առաջին կենցաղային վենտիլյատորը, որը աշխատել է էլեկտրականությամբ, ստեղծվել է Թոմաս Էդիսոնի կողմից 19-րդ դարի վերջին: Այդ ամենահին վենտիլյատորի թևերը չեն պահպանվել, բայց պահպանվել է եռոտանիի վրա տեղադրված ժամանակից սևացած էլեկտրական շարժիչը, որպես կենցաղային տեխնիկայի պատմության զարգացման անգին մասունք: Առևտրային ձեռնարկությունները սկսել են էլեկտրական վենտիլյատորներ արտադրել նույն 19-րդ դարի վերջին: Առաջինը դա արել է ամերիկյան Grocker & Curtis ընկերությունը: Այն ժամանակ արտադրվող վենտիլյատորի արտաքին տեսքն արագորեն է ստացել ներկայիս տեսքը: Այդ ժամանակից ի վեր արտադրվել են կոմֆորտային միկրոկլիմա ստեղծելու տարատեսակ նման սարքեր: Ամերիկացի Ֆիլիպ Դիլը 1882 թվականին, ստեղծելով առաստաղի վենտիլյատոր, զարգացրել է այդ սարքերի պատմությունը:
Ժամանակակից նման կենցաղային սարքերը կարող են լինել նաև սեղանին կամ հատակին դրվող: Պատի և առաստաղի մոդելներն առանձնանում են հատուկ խմբում: Սեղանի վենտիլյատորների թևերի տրամագիծը սովորաբար 9, 12 կամ 16 դյույմ է (22,5 սմ, 30 սմ և 40 սմ): Նրանց հզորությունը կարող է լինել 30-45 վատտ: Հատակին դրվող սարքերը, որպես կանոն, ունեն մի փոքր ավելի մեծ շարժիչ (թևերի տրամագիծը 40-42 սմ) 60 վատտ հզորությամբ: Անվտանգության նկատառումներից ելնելով՝ թևերը ծածկվում են պաշտպանիչ ցանցով: Վենտիլյատորների և՛ մեկ, և՛ մյուս տեսակները սովորաբար ունենում են պտտման պտուտակի 2-3 արագություն, որոշ մոդելներում կա անգամ դրանց սահուն կարգավորման մեխանիզմ: Վենտիլյատորները հաճախ ունեն օդի շարժման երեք ռեժիմ`«Նորմալ», «Զեփյուռ» և «Քամի»: «Նորմալ» ռեժիմով մաքուր օդը սահուն է շարժվում, իսկ «Զեփյուռ» կամ «Քամի» ռեժիմում օդի շարժումը իրականացվում է տարբեր ինտենսիվությամբ` նմանեցնելով քամու պոռթկումներին: Վենտիլյատորների մեծ մասն ունեն նաև օդի շարժման ուղղությունը փոխելու գործառույթ, և եթե միանգամից մի քանի մարդ է օգտագործում մեկ սարք, ապա դա շատ հարմար է:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
