Ղարաբաղյան պատերազմում Т-72 տանկերի ցածր պաշտպանունակության մասին խոսակցությունները ընդամենը սպեկուլյատիվ են
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
vestnik-rm.ru-ն գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղում վերջերս ավարտված պատերազմը նոր ենթադրություններ է առաջացրել տանկերի դարաշրջանի ավարտի վերաբերյալ: Այս մասին գրվել է ինչպես ռուսական, այնպես էլ արտասահմանյան հրատարակություններում:
Բայց յուրաքանչյուրը, ով թեկուզ աննշան չափով հետաքրքրվել է ռազմական պատմությամբ գիտի, որ սկսած Մերձավոր Արևելքի 1967 թվականի իրադարձություններից հետո տանկերին պարբերաբար թաղում են յուրաքանչյուր պատերազմից հետո:
Կարող ենք հիշել 1973 թվականի հոկտեմբերյան պատերազմը Եգիպտոսի, Սիրիայի, նրանց աջակցող արաբական երկրների և Իսրայելի միջև: Այն ժամանակ ընդամենը 18 օրվա ընթացքում կողմերը կորցրել են ավելի քան 2500 զրահամեքենա:
Իրան-Իրաքյան պատերազմի ընթացքում, որոշ գործողությունների ժամանակ հարյուրավոր միավոր խոցված տեխնիկա է մնացել մարտի դաշտում:
Օրինակ` 1982 թվականին Լիբանանում տեղի ունեցած հակամարտության ժամանակ Կարուն լճից հարավ գտնվող տարածքում երկու սիրիական տանկային բրիգադ կարճ ժամանակում կորցրել են ավելի քան 200 միավոր T-62, ընդ որում դրանցից 90-ը լքվել է վառելիքի կորստի պատճառով:
Տանկերի «մահը» սարսափելի է եղել 1991 թվականի Պարսից ծոցի պատերազմի ժամանակ, ապա 2003 թվականին Իրաքում ամերիկյան ագրեսիայի ժամանակ:
Այնուամենայնիվ, ցամաքային ուժերի համար չկա սպառազինության այնպիսի տեսակ, որը կարող է փոխարինել տանկին: Որևէ մեկի մտքով երբեք չի անցնում, որ հետևակը ևս հնացել է ժամանակակից պատերազմի համար հաշվի առնելով այն, թե ինչքան շատ հետևակային զինվոր է զոհվում ժամանակակից մարտի դաշտում:Նույնը կարելի է ասել նաև հրետանավորների կամ մեքենայի վարորդների մասին, որոնցից ևս հսկայական զոհեր են լինում: Կորուստների ռիսկերի պատճառով Հայաստանի և Ադրբեջանի մարտական ուղղաթիռները ևս գործնականում չեն օգտագործվել, արդյո՞ք դրանք նույնպես անօգուտ են դարձել:
Այո, հայկական տանկային կազմավորումները զգալի կորուստներ են կրել: Նշենք, որ դրանց հիմնական մասը եղել են 70-80 տարի առաջ մշակված մոդելներ և հնացած են եղել: Բայց նույնիսկ այդ ոչ երիտասարդ T-72-ները միանգամայն անսասան դիմացել են 21-րդ դարի այդ պատերազմի բոլոր դժվարություններին:
Եթե գնահատենք Ադրբեջանի ՊՆ-ի կողմից տեղադրված տեսանյութերը, ապա կտեսնենք, որ թուրքական Bayraktar ԱԹՍ-ների MAM-C բարձր ճշգրտության հրթիռները միայն շարքից դուրս են բերում տանկերինն թրթուրների և շարժիչ-փոխանցումային համակարգերի վնասումներով: Այսինքն, եթե հայկական կողմից տարհանման ծառայությունները նորմալ գործեին, ապա այդ տանկերը հնարավոր կլիներ կրկին վերադարձնել մարտադաշտ: Բայց դրանք պարզապես թողնվել են առաջ շարժվող թշնամուն:
Իհարկե, ավելի ճակատագրական են այն խոցումները, երբ ԱԹՍ-ի հրթիռին հաջողվել է ներթափանցել ներս անձնակազմի բաց լյուկերով կամ հրկիզել վառելիքի արտաքին բաքերը, որոնք ինչ-ինչ պատճառներով մարտից առաջ չեն դատարկվել: Նաև լուրջ վնաս են հասցրել իսրայելական HAROP կամիկաձեին ԱԹՍ-ները, որոնց 135 կգ քաշից 15 կգ-ը մարտագլխիկն է: Ի դեպ, այդ ԱԹՍ-ները նախատեսված են հիմնականում ՀՕՊ համակարգերը խոցելու համար, բայց այս հակամարտության ընթացքում, նույնիսկ ի զարմանս արտադրողների, նրանք հաջողությամբ փոխել են իրենց մասնագիտացումը:
Ադրբեջանական կողմը լավ են արտահայտվում իսրայելական Spike հակատանկային հրթիռների մասին, որոնք ունակ են գրոհել տանկին վերևից, բայց եղել են դեպքեր, երբ T-72- ները դիմակայել են անգամ նման հրթիռների հարվածներին:
Հետաքրքիր մանրամասնություն. այդ պատերազմի ընթացքում պոկված աշտարակներով T-72 տանկեր չեն ցուցադրվել:
Բացի այդ, նրանք, ովքեր խոսում են թույլ T-72-ների մասին, չգիտես ինչու մոռանում են, որ ադրբեջանական կողմը նույնպես զինված է դրանցով: Ավելին, դրանք այնպիսի տեսակների են, որոնք զրահի պաշտպանության տեսանկյունից ոչ մի կերպ չեն գերազանցել իրենց հակառակորդներին: Սակայն խփվել է ընդամենը երեք տասնյակ տանկ: Դա այն է, ինչ նշանակում է օդային ծածկույթի ներքո հետևակի աջակցությամբ տանկը գրագետ օգտագործել:
Իհարկե, Ղարաբաղում հակամարտության արդյունքները դեռ կվերլուծվեն, կկատարվածից կարվեն եզրակացություններ, որը կազդի ռուսական բանակին մատակարարվող սպառազինության որակի վրա:
Նյութը հրապարկման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
