Զանգերն են ղողանջում Ղարաբաղի համար
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ng.ru-ն գրում է, որ չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության այն շրջաններից, որոնք ըստ Վլադիմիր Պուտինի, Նիկոլ Փաշինյանի և Իլհամ Ալիևի եռակողմ պայմանագրի պետք է անցնեն Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իրարամերժ տեղեկություններ են ստացվում: Ըստ որոշ հաղորդագրությունների, տեղի հայերը այրում են իրենց տները և եկեղեցիներից խաչեր են հանում, որպեսզի դրանք չընկնեն թշնամու ձեռքը: Բնակչությունը պետք է լքի Քարվաճառի շրջանը մինչեւ նոյեմբերի 25-ը: Ըստ այլոց, ռուս խաղաղապահները պաշտպանում են հին քրիստոնեական սրբավայրերը, իսկ Ադրբեջանի ղեկավարը անձամբ Ռուսաստանի նախագահին խոստացել է ապահովել հայերի անվտանգությունն ու կրոնի ազատությունը:
«Իլհամ Ալիևի հետ զրույցում, մասնավորապես, Վլադիմիր Պուտինը ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ քրիստոնեական եկեղեցիներն ու վանքերը գտնվում են այն շրջաններում, որոնք եռակողմ հռչակագրի համաձայն վերադարձվում են Ադրբեջանին և ընդգծել է այդ սրբավայրերի անվտանգության և բնականոն եկեղեցական կյանքի ապահովման կարևորությունը»,- ասված է Կրեմլի նոյեմբերի 14-ի պաշտոնական հայտարարության մեջ:
Նույն օրը Հայ Առաքելական եկեղեցու մամլո գրասենյակի ղեկավար Վահրամ Մելիքյանն ասել է, որ ռուս խաղաղապահները հովանավորության տակ են վերցրել Դադիվանքի վանքը, որը 9-13-րդ դարերի հուշարձան-տաճար է: Ավելի ուշ դա հաստատել է նաև Ռուսաստանի ՊՆ-ն: Սակայն Քարվաճառի շրջանում խուճապ է տիրում, որտեղ նոյեմբերի 25-ից հետո մտնելու են ադրբեջանական զորքերը: Նոյեմբերի 10-ին քահանա Հովհանես Հովհանիսյանը լրագրողներին ասել է, որ եկեղեցուց դուրս է բերում պատարագային սպասքը և խաչքարերը: Սակայն հաջորդ օրը նա sputnik․armenia-ին ասել է, որ ԼՂՀ ղեկավարը վստահեցրել է իրեն սրբավայրի անվտանգության մասին. «Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը զանգահարել է ինձ և հորդորել չդիպչել խաչքարերին, նա ասել է, որ Դադիվանքը մերն է եղել և կմնա»: Հովհանիսյանը հայտարարել է վանքում մնալու իր մտադրության մասին, չնայած նա նախկինում երևացել է ինքնաձիգը ձեռքին, իսկ 1990-ականների սկզբին մասնակցել էր այդ հողի համար մղված պատերազմին: Մտավախություն կա, որ քահանան կարող է վրեժխնդրության զոհ դառնալ: Հեռուստաալիքները ևս հայտնում են, որ Դադիվանքում զանգերն ու խաչերը հանվել են Հայաստան տեղափոխելու համար: Փորձագետները ենթադրում են, որ միջնադարյան այնպիսի վանքերը, ինչպիսիք են Գանձասարն ու Ամարասը, նույնպես կարող են ավերվել կամ պղծվել: Հայկական ԶԼՄ-ները տարածում են լուսանկարներ, որտեղ երևում են ոչնչացված պատկերներ և վիրավորական գրություններ Շուշի քաղաքում գտնվող Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու պատերին: Չնայած այն հանգամանքին, որ Մոսկվան ստանձնել է տարածաշրջանում խաղաղություն ապահովելու առաքելությունը, իսկ ռուս խաղաղապահները երաշխավորում են հայկական սրբավայրերի անվտանգությունը, ԼՂՀ-ում և Հայաստանում շատերը Ռուսաստանին են մեղադրում «դավաճանության» և «ցեղասպանության սկիզբը սատարելու մեջ»: Հավանաբար նման տրամադրությունները ծագել են Ռուսաստանի Ուղղափառ եկեղեցու Բաքվի և Ադրբեջանի թեմերի վարքագծի պատճառով:
Նոյեմբերի 10-ին Բաքվի Ուղղափառ եկեղեցիներից մեկի սոցիալական ցանցի մի էջում հայտարարություն է տեղադրվել. «Բաքվի և Ադրբեջանի արքեպիսկոպոս Նորին Սրբություն Ալեքսանդրի օրհնությամբ, այսօր Բաքվի Սուրբ Հրեշտակապետ Միքայել եկեղեցում, ինչպես և Բաքվի թեմի բոլոր եկեղեցիներում տոնական զանգերը կղողանջեն ժամը 12.00-ին կապված երկար սպասված օրվա` Հաղթանակի օրվա և ազատագրական պատերազմի ավարտի հետ»: Հայտարարությունը ուղեկցվել է մի տեսանյութով, որում զանգերն իրոք հնչում են, իսկ եկեղեցու ճակատին երևում է Ադրբեջանի ծածանվող դրոշը: Այդպես փաստացի նշվել է ԼՂՀ-ի կապիտուլացիան: Միևնույն ժամանակ, հաշտության կոչեր են հնչել Մոսկվայի պատրիարքարանից:
«Եղել և կան եռակողմ բանակցությունների մեխանիզմներ, երբ հայոց պատրիարքը, Կովկասի մահմեդականների վարչության հոգևոր ղեկավարը, Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո պատրիարքը հանդիպել են, քննարկել առկա խնդիրները և համապատասխան որոշումներ կայացրել,- ասել է Ռուսաստանի Ուղղափառ եկեղեցու արտաքին եկեղեցական կապերի վարչության նախագահ Միտրոպոլիտ Իլարիոնը, - կարծում եմ, որ այժմ ժամանակն է վերադառնալ այդ ձևաչափին ... ես հուսով եմ, որ հնարավոր կլինի լուծել կրոնական վայրերի վերականգնման և բնականոն գործունեության հետ կապված հարցերը»: Այնուամենայնիվ, հավանաբար Ռուս ուղղափառ եկեղեցու նկատմամբ վստահությունը խարխլվել է:
Բոլորովին այլ խնդիր է ռուս խաղաղապահների առաքելությունը: Նրանց առջև ծառացել է ամենաբարդ խնդիրը` ապահովել այն ժողովուրդների խաղաղ գոյակցությունը, որոնց հարաբերությունները թունավորվել են տարիներ շարունակ անհաշտ դիմակայության արդյունքում: Եթե որոշակիորեն դժվար խնդիր է ապահովել Ղարաբաղի այն շրջանների մարդկանց անվտանգությունը, որոնք մնում են Հայաստանի վարչակազմի վերահսկողության տակ, ապա քրիստոնյա փոքրամասնության պաշտպանությունը Բաքվի վերահսկողության տակ գտնվող գյուղերում գրեթե անհասանելի նպատակ է: Շատերը Ղարաբաղում տիրող իրավիճակը համեմատում են Կոսովոյի այն հատվածների իրավիճակի հետ, որտեղ դեռ սերբեր կան: Ռուսաստանի կողմից այդ չճանաչված պետությունում գտնվող միջազգային խաղաղապահ ուժերը դժվարությամբ են գլուխ հանում սերբական փոքրամասնության պաշտպանության գործից: Սերբական տաճարներն ու վանքերը պղծվում և ոչնչացվում են, և դժվար է ինչ որ բան անել դա կանխելու համար: Նման իրավիճակը կարող է կրկնվել Ղարաբաղի հյուսիսում, որտեղ ռուսական զորամիավորման հիմնական ջանքերը ուղղված են լինելու հայ բնակչության պաշտպանությանը: Միանգամայն հնարավոր է, որ Մոսկվան և միջազգային կազմակերպությունները կարողանան համոզել Ադրբեջանի ղեկավարությանը պաշտպանել հին հուշարձանները: Բայց դրանց կարգավիճակն անխուսափելիորեն կփոխվի: Առաջին հերթին դրանք կդադարեն լինել գործող, և նույնիսկ եթե խուսափեն պղծումից և ոչնչացումից, հին ժառանգությունը կվերաիմաստավորվի: Պաշտոնական Բաքուն հավատարիմ է այն գաղափարին, որ Անդրկովկասում քրիստոնեությունը ներկայացված է գրեթե բացառապես Ալբանական հին եկեղեցով, որի պատմությունն ավարտվել է շատ դարեր առաջ, իսկ հայկական շրջանը մոռացության է մատնվում: Թերևս նման ճակատագիր է սպասվում Ղարաբաղի եկեղեցիներին:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
