Քաղաքականությունը շահերի մրցակցություն է
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
1or.am կայքի զրուցակիցը քաղաքագետ Ալեն Ղևոնդյանն է։
- Պարոն Ղևոնդյան, ընդհանրապես աշխարհի արձագանքն արդյո՞ք համարժեք էր Հայաստանում ու Արցախում ստեղծված իրավիճակին: Մասնավորապես, Ռուսաստանը այդպես էլ հստակ արձագանքներով հանդես չեկավ: Սա ինչի՞ մասին է վկայում:
— Ընդհանուր առմամբ, կոնֆլիկտի տարբեր օրերին արձագանքը տարբեր է եղել։ Սկզբնական շրջանում կոչերը շատ ավելի նեյտրալ էին, հետագայում այդ կոչերը բովանդակային առումով մի փոքր փոխվեց, ավելացան անհանգստության բաղադրիչներ, իսկ վերջին շրջանում այդ ընդհանուր կոչերը և ուղերձները ունեցան որոշակի քայլային դրսևորումներ Եվրոպական գործընկերների մոտ՝ Հունաստան, Նիդեռլանդներ և որոշակի կազմակերպությունների շրջանում քայլեր արվեցին, բայց պարզ է և պետք է հասկանալ, որ տարածաշրջանային կոնֆլիկտը առաջին հերթին հենց կոնֆլիկտին կողմ հանդիսացող երկրների խնդիրն է։ Ինչո՞ւ ես նշեցի տարածաշրջանային, քանի որ կոնֆլիկտի մի կողմում Հայաստանն է և Արցախը, իսկ մյուս կողմից Ադրբեջանն է, Թուրքիան անուղղակիորեն Իսրայելը, Պակիստանը այդ թվում նաև սիրիական վարձկանները։ Այստեղ կենսական և անվտանգության շահեր ունեն մի շարք երկրներ, առաջին հերթին Իրանը և Ռուսաստանը։ Ունենք մի իրավիճակ, որտեղ Թուրքիան ցանկանում է փոխել իր կարգավիճակը տարածաշրջանում, և նրա գործիք է հանդիսանում Ադրբեջանը։ Բայց Թուրքիայի կարգավիճակի փոփոխությունը տարածաշրջանի համար ստեղծել է բավականին մեծ անկայունության էֆեկտ և, կարծում եմ, այլ կերպ լինել չէր կարող։ Այսօր բավականին մեծ հարց է, թե արդյոք Ադրբեջանը՝ որպես ինքնիշխան պետություն, կարողունա՞կ է թե ոչ, և ընդհանուր առմամբ, ռազմական գործողությունների կառավարման հարցերը, արդեն մի քանի օր է գտնվում են թուրքական հրամկազմի հսկողության տակ։ Այսպիսի իրողությունները վկայում են, որ տարածաշրջանային և ոչ տարածաշրջանային գերտերությունները ավելի հստակ մոտեցումներ պետք է ցուցաբերեն, բայց պետք է հասկանանք նաև, որ քաղաքականությունը շահերի մրցակցություն է, և այստեղ կան բազմաթիվ շահեր։ Եվ այս կոնֆլիկտի էսկալացիան կարող է բավականին անկառավարելի իրավիճակ ստեղծել ինչպես Հարավային Կովկասում, այնպես էլ ինչ որ փուլից հետո Հյուսիսային Կովկասում։ Ռուսները միանշանակ հասկանում են այդ ռիսկերը և մեծ հաշվով չէին ցանկանա ընտրություն անել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, բայց կարծես սպառնալիքների բնույթը ուղղակիորեն առնչվում է հենց Ռուսաստանի անվտանգության հետ։ Իրանը արդեն մի քանի օր է, շատ հստակ ձևակերպումներով արձանագրում է, որ թույլ չի տա ահաբեկչական խմբավորումների գործունեություն իր հյուսիսում և որոշակի քայլեր կձեռնարկի։ Ռուսներն էլ իրենց մասով են որոշակի քայլեր ձեռնարկում։
- Վերջին օրերին նաև քննարկվում է ռուս խաղաղապահներ տեղակայելու թեման։ Դուք ինչպե՞ս եք վերաբերում առհասարակ խաղաղապահներ տեղակայելուն։
— Ընդհանրապես, խաղաղապահների էլեմենտը որևէ կոնֆլիկտում երաշխիքներ չի ստեղծում այդ կոնֆլիկտի լուծման հեռանկարի տեսանկյունից։ Միգուցե, եթե հրադադար հաստատվի, չնայած նաև պետք է հաշվի առնել, թե ինչ հանգամանքներում և ում միջև է հրադադար հաստատվելու և առհասարակ ինչ ստատուս քվո է ձևակերպվելու, և միայն այդ գործողություններից հետո կարելի է քննարկել խաղաղապահների մասին և պետք է հասկանալ, թե այդ խաղաղապահները լինելու են մի պետությունից, թե տարբեր պետությունների ներկայացուցիչներ։ Բայց նաև պետք է հասկանալ, որ կան ենթատեքստային շահեր, կոնֆլիկտի հեռանկարի կառավարման տեսանկյունից և, կարծում եմ, կոնֆլիկտի կողմերը՝ Հայաստանը, Արցախը և Ադրբեջանը այս մասով ունեն իրենց ներքին մտավախությունները։
- Մեր հասարակությունը, չնայած վերջին օրերին լինելով տարբեր գաղափարներ ունեցող պառակտված հասարակություն, այնուամենայնիվ պատմությունը միշտ ցույց է տվել, որ այսպիսի պահերին ամբողջությամբ դառնում ենք մի բռունցք և մեկնում ենք ռազմաճակատ: Ի՞նչ կասեք այս մասին։
— Ընդհանրապես, ընդհանուր սպառնալիքը և վտանգը ունի մոբիլիզացիոն էֆեկտ և տարբեր տիպի հակասությունները դրվում են մի կողմ։ Հայ հանրույթը և աշխարհասփյուռ հայությունը ունի բավարար սթափ գիտակցություն իրավիճակը հասկանալու, և հետևաբար ձևակերպվում են համարժեք քայլեր և՛ ֆինանսական աջակցությամբ, և՛ այլ տիպի աջակցության մասով։ Ազգ-բանակի ամենավառ դրսևորումը հենց սա է, և վտանգի պարագայում ազգն է վերածվում բանակի և միացյալ ուժերով հարվածում և հակադարձում է հակառակորդին։ Դրա վառ դրսևորումը Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի մոտեցումն էր՝ կապված ռազմական գործողությունների օպերատիվ կառավարման գործընթացին նախկին, փորձառու զինվորականների ներգրավման առումով։ Եվ դա խոսում է միայն նրա սթափ և խելամիտ պետականամետ մոտեցման մասին։ Պետք է հասկանալ նաև, որ կան որոշակի կաշկանդող գործողություններ տարբեր երկրներում և, ընդհանուր առմամբ, նաև պետք է հասկանալ, որ ընդհանուր համահայկական մոբիլիզացիայի և Հայաստանի Հանրապետությունում տարբեր քաղաքական ուժերի և իշխանության կողմից պետք է լինի մոբիլիզացիա և դիրքորոշումների քննարկումներ, որովհետև եթե մենք խոսում ենք, որ ներկա պատերազմը հայրենական պատերազմ է, ապա այդ պատերազմին Հայաստանը և Արցախը միացյալ ուժով և բազկով պետք է հակադարձեն։ Ես կարծում եմ, որ այստեղ, որոշակի հարցեր պետք է հստակեցվեն, և որոշակի քայլեր պետք է ձեռնարկվեն՝ ներքաղաքական կոնսենսուսի ապահովման տեսանկյունից։ Մասնավորապես պետք է արվեն որոշակի քննարկումներ՝ հասկանալու համար ոչ միայն օպերատիվ իրավիճակը, այլ նաև հետագա իրողությունները ընկալելու և դրանց պատրաստ լինելու տեսանկյունից։
Սոնա Գիշյան
