Русский
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Խաղաղության պատրանքը և ուժի գործոնն առաջ մղող միջազգային իրավիճակը. «Փաստ»

ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

 Հանրային ու փորձագիտական մտքի համար կենսական նշանակություն ունի հասկանալը, թե ինչու հատկապես 2020 թվականին լայնածավալ կերպով սկսվեց Արցախի դեմ ուղղված ռազմական ագրեսիան, և արդյոք այսօր էլ գոյություն ունի՞ իրական հավանականություն, որ կարող է տեղի ունենալ նոր պատերազմ՝ այս անգամ արդեն անմիջականորեն Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի դեմ։

 Այս հարցադրման խորքային իմաստը հասկանալու համար, բացի Հայաստանի ներքաղաքական դասավորությունից, անհրաժեշտ է նաև հետահայաց գնահատել հետպատերազմյան տասնամյակների տրամաբանությունը, քանի որ 1994 թվականին Բիշքեկում կնքված հրադադարի արձանագրությունից այս կողմ՝ ուղիղ քսանվեց տարի շարունակ, տարածաշրջանում նման մասշտաբի, ինտենսիվության և խորության խոշոր ռազմական գործողություններ չէին տեղի ունեցել։ Բնականաբար, օրինաչափ հարց է առաջանում, թե ինչո՞ւ Ադրբեջանը, տարիներ շարունակ կուտակելով նավթադոլարներ և սպառազինություն, ավելի շուտ չէր սկսում այդ լայնածավալ գործողությունները։

Հայկական իրականության մեջ շատ հաճախ տարածված է այն պարզունակ պատկերացումը, թե տարածաշրջանային ռազմաքաղաքական իրադարձությունները կախված են բացառապես Ադրբեջանի ղեկավարության կամքից ու ցանկությունից, մինչդեռ իրական աշխարհաքաղաքականության մեջ այդպես չէ, և միջազգային իրադրությունն ու գլոբալ ուժային կենտրոնների դիրքորոշումը շատ մեծ, հաճախ՝ վճռորոշ դերակատարություն ունեն։

Հենց այս համատեքստում պետք է արձանագրել, որ քսանվեց տարի շարունակ խոշոր պատերազմի բացակայությունը պայմանավորված չէր Բաքվի խաղաղասիրությամբ, այլ այն հանգամանքով, որ տարիներ շարունակ հենց միջազգային հանրությունը կամ աշխարհաքաղաքական խոշոր տերություններն են այս կամ այն կերպ՝ դիվանագիտական ճնշումներով, զսպման մեխանիզմներով և կարմիր գծերի սահմանմամբ, կանխել խոշոր էսկալացիան։ Քանի դեռ միջազգային անվտանգային համակարգը գործում էր հարաբերականորեն կանխատեսելի հավասարակշռության պայմաններում, և գերտերություններն ունեին բավարար ռեսուրս ու կենտրոնացվածություն Հարավային Կովկասում ստատուս քվոն վերահսկելու համար, ցանկացած լայնածավալ ռազմական արկածախնդրություն հղի էր Ադրբեջանի համար անկանխատեսելի միջազգային պատժամիջոցներով ու քաղաքական ծանր հետևանքներով։

Այդ տեսանկյունից 2020 թվականը ռազմական գործողություններ սկսելու համար պատմականորեն և աշխարհաքաղաքականորեն ամենահարմար պահն էր, քանի որ աշխարհը հայտնվել էր աննախադեպ համակարգային ճգնաժամի մեջ։ Այդ շրջանում ամբողջ աշխարհով մեկ կայծակնային արագությամբ տարածվել էր կորոնավիրուսի համավարակը, և անգամ ամենախոշոր ու հզոր պետություններն իրենց ողջ պետական, ֆինանսական ու կառավարչական ուշադրությունը կենտրոնացնում էին բացառապես այդ անտեսանելի սպառնալիքի դեմ պայքարին։ Ավելին, համավարակի արդյունքում առաջատար երկրներում ներքաղաքական կյանքը ծայրահեղ լարվում էր, իսկ շարունակական լոքդաունների, տնտեսական անկման և սոցիալական սահմանափակումների պատճառով անընդհատ աճում էր հասարակական ներքին դժգոհությունը։ Եվ քանի որ աշխարհի ռազմաքաղաքական հավասարակշռությունը պահող հիմնական ուժերը խրված էին իրենց սեփական ներքին խնդիրների մեջ, և նրանց արտաքին քաղաքական զգոնությունը կտրուկ թուլացել էր, Ադրբեջանը սառնասրտորեն օգտագործեց այդ բացառիկ առիթը՝ Արցախի նկատմամբ լայնածավալ ռազմական ագրեսիա իրականացնելու համար։

Նաև հենց համաշխարհային ուշադրության այդ շեղվածությամբ և մեծ տերությունների ներքին կաթվածահար վիճակով էր պայմանավորված այն փաստը, որ սանձազերծված ռազմական ագրեսիան չստացավ այն կոշտ և զսպող միջազգային արձագանքը, որը սովորական պայմաններում սպասվում էր։ Անպատժելիության այդ նախադեպը որակապես փոխեց պաշտոնական Բաքվի ռազմավարական մտածողությունը, և դրա արդյունքում Ադրբեջանը հասկացավ, որ իր ռազմաքաղաքական նպատակներին հասնելու համար պետք է պարբերաբար փորձել միջազգային հանրության զգոնությունը՝ շոշափելով մեծ տերությունների դիմադրողականության և արձագանքման շեմը։

Ուժի կիրառման այդ մարտավարության շարունակությունն էր պատճառը, որ հետպատերազմյան շրջանում Ադրբեջանն ընթացքում փորձեց խոշոր հարձակում գործել արդեն Հայաստանի Հանրապետության ռազմավարական ողնաշարը հանդիսացող Սյունիքի ուղղությամբ։ Սակայն այդ փուլում Բաքվի հաշվարկները բախվեցին տարածաշրջանային կարևորագույն դերակատարներից մեկի՝ Իրանի կոշտ, միանշանակ և անզիջում արձագանքին, որի արդյունքում Ադրբեջանը ստիպված եղավ հետ կանգնել իր ծրագրից՝ հստակ հասկանալով, որ սահմանների փոփոխության փորձի դեպքում շատ բարձր է ուղղակի ռազմական միջամտության հանդիպելու հավանականությունը։

Սակայն միջազգային զգոնությունը փորձարկելու ադրբեջանական ձեռագիրը դրանով չավարտվեց, և աշխարհաքաղաքական տեղաշարժերին զուգահեռ՝ Բաքուն նոր հնարավորություններ փնտրեց իր հավակնություններն առաջ մղելու համար։ Ահա թե ինչու 2025 թվականի գարնանը Ադրբեջանը ևս մեկ վտանգավոր փորձ կատարեց Սյունիքի ուղղությամբ խոշոր ռազմական հարձակում սկսելու նպատակով՝ կրկին հույս ունենալով օգտվել միջազգային հարաբերություններում առկա լարվածությունից։ Այս անգամ լայնածավալ բախումը կանխվեց արդեն ամերիկյան կողմի միջամտությամբ, որի արդյունքում Բաքուն հետ կանգնեց այդ ռազմական քայլից, իսկ դիվանագիտական գործընթացը, ի վերջո, հանգեցրեց նույն թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնում կնքված եռակողմ համաձայնությանը։

Այդուհանդերձ, պետք է առավելագույնս իրատես լինել և գիտակցել, որ նույնիսկ Վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունները և ԹՐԻՓՓ ծրագրի շուրջ ձեռք բերված համաձայնությունը բացարձակ երաշխիք չեն, որ հետագայում Ադրբեջանը չի փորձելու նոր հարձակման փորձեր ձեռնարկել։ Պատմական փորձն ու Բաքվի վարքագիծը հուշում են, որ քանի դեռ Ադրբեջանը զգում է, որ Հայաստանի պաշտպանական և աշխարհաքաղաքական դիրքերը թույլ են, ուժի միջոցով նոր զիջումներ կորզելու գայթակղությունը մշտապես պահպանվելու է։ Այս իրողությունն առավել վտանգավոր է դառնում այն պայմաններում, երբ ժամանակակից միջազգային դրությունն անընդհատ և անկանխատեսելիորեն փոխվում է, ուժային կենտրոնների միջև հակասությունները սրվում են, և ոչ ոք չի կարող բացառել, որ աշխարհաքաղաքական նոր ցնցումների համապատասխան փուլում Ադրբեջանի համար կրկին նոր հարմար առիթ կարող է ստեղծվել, երբ երաշխավոր կամ զսպող տերությունների ուշադրությունը դարձյալ շեղված կլինի այլ ճգնաժամերի վրա։

Ուստի, երևույթների այս շղթան հաշվի առնելով՝ հայկական կողմը պարտավոր է միշտ պահպանել իր ռազմաքաղաքական բարձր զգոնությունը՝ չտրվելով թղթային երաշխիքների պատրանքներին։ Հայաստանը պետք է հատուկ և առաջնահերթ ուշադրություն դարձնի իր ազգային անվտանգության համակարգի արմատական բարեփոխմանը՝ խորությամբ հաշվի առնելով ներկայիս հակամարտությունների ու ժամանակակից տեխնոլոգիական պատերազմների փոփոխված բնույթը։ Միայն սեփական ուժերով հզոր և ասիմետրիկ կերպով պատասխան հարվածներ հասցնելուն մշտապես պատրաստ լինելն է այն իրական զսպաշապիկը, որը կարող է հակառակորդի համար ցանկացած նոր ագրեսիա դարձնել անընդունելիորեն թանկ ու անիմաստ՝ անկախ նրանից, թե տվյալ պահին ինչպիսին կլինի միջազգային կոնյունկտուրան։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Стипендиаты «Армянских виртуозов» — на сцене IV Международного фестиваля молодежных оркестров мираГлава МИД Иордании: Подписание мирного соглашения между Арменией и Азербайджаном близкоРост цен на продукты в Армении ускорился до 8,6%: ЕАБРТрамп: США больше не намерены вести торговлю с ИспаниейАртем Оганов получил международную госпремию Китая в области науки и техники — лично от Си Цзиньпиня«Арарат‑Армения» начала квалификацию Лиги чемпионов с победы над «Ригой»Пакистанский самолет пропал с радаров над Аравийским моремВопрос об аресте Чалабяна дошел до Европейского парламента: «Паст»Почему стало модно «отчитывать» оппозицию, и чего на самом деле ожидает общество? «Паст»Ложная дилемма мандатов: почему тема парламентского бойкота оппозиции - пустая повестка дня? «Паст»Правовой терроризм как начало падения власти: пример Гагика Царукяна и горькие уроки истории: «Паст»Размик Марукян стал обладателем бронзовой медали XV Международного конкурса артистов балета«Росатом» готов построить новые АЭС, чтобы избежать энергодефицита в Армении: Алексей ЛихачёвАрмения заинтересована в полноценном участии в ЕАЭС: ПашинянНа автодороге Ереван-Севан произошел камнепадОппозиция Грузии отказалась от мандатов и получила обратный эффект: Нарек КарапетянРоссийская теннисистка Алина Чараева будет представлять Армению Politico: страны НАТО усиливают обороноспособность на случай войны с РоссиейКаждый пятый ребёнок меняет воспоминания: что происходит с памятью о детской травмеЛучше поздно, чем никогда: срок приема продлен: «Паст»Экологическая «революция» в Сюнике: как удалось избавить деревни от заботы о дровах? «Паст»«Азербайджанские товары очень быстро занимают наше место на российском рынке»: «Паст»Нет мандата, «выданного народом»: «Паст»Молдавские уроки: почему правительство Армении не уходит? «Паст»Иран исключил европейские страны из участия в церемонии прощания с ХаменеиЧасы Надаля, Bugatti Chiron и турмалин в 200 карат: Sotheby’s открыл охоту за сокровищами в Абу-ДабиРубинян: В случае избрания председателем парламента Армении я больше не буду спецпосланником на переговорах с ТурциейРоналду - самый возрастной автор гола в плей-офф ЧМMehr сообщило о прибытии останков Али Хаменеи в ТегеранАзербайджан готовится к участию в миротворческих миссиях ООН и НАТО Газ подорожает, а сельхозпродукция станет дороже золота. «Паст»Летняя жара, Ереван без воды и «священная» ценность рукопожатия с Макроном. Катастрофические провалы «Веолия Джур» и двойные стандарты власти. «Паст»В ответ на правовую борьбу — политическая расправа и арест. «Паст»План Азербайджана, дошедший до ООН. Почему Самвел Карапетян и «Сильная Армения» были правы и как власти скрывают реальную угрозу. «Паст»Административный суд удовлетворил иск ААЦ по делу монастыря ОванаванкГенрих Мхитарян продлит свой контракт с «Интером» до 2027 годаАрмения заняла 70-е место в Глобальном индексе прав детей KidsRights 2026Представитель Антикоррупционного комитета: Нет доказательств воздействия публикаций комитета на выбор избирателейСамый опасный астероид десятилетия: Что известно о 2024 YR4 и стоит ли его бояться?Боррель: расширение функций ЕК привело к полному хаосу во внешней политике ЕСПочему ребёнок не хочет есть: учёные впервые нашли реальные способы леченияОппозиция пойдет до победного конца: Карапетян о планах по отстранению премьераБеспрецедентно жесткие импульсы Москвы: армяно-российские отношения приближаются к точке невозврата: «Паст»Что пыталась предотвратить власть в Гюмри? «Паст»Новая география общественного доверия: как политическая позиция стала основным инструментом борьбы с несправедливостью: «Паст»Оппозиционная консолидация: инициатива Самвела Карапетяна становится осью поствыборного периода: «Паст»С начала года Армению посетили 44 гражданина АзербайджанаАрмянские вина получили высокую оценку авторитетного издания Robert Parker Wine AdvocateМы не видим необходимости реагировать: Пашинян о признании Израилем Геноцида армян«Футболист высочайшего уровня»: Булыкин ответил критикам Роналду
Самое популярное