ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Խաղաղության պատրանքը և ուժի գործոնն առաջ մղող միջազգային իրավիճակը. «Փաստ»

ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

 Հանրային ու փորձագիտական մտքի համար կենսական նշանակություն ունի հասկանալը, թե ինչու հատկապես 2020 թվականին լայնածավալ կերպով սկսվեց Արցախի դեմ ուղղված ռազմական ագրեսիան, և արդյոք այսօր էլ գոյություն ունի՞ իրական հավանականություն, որ կարող է տեղի ունենալ նոր պատերազմ՝ այս անգամ արդեն անմիջականորեն Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի դեմ։

 Այս հարցադրման խորքային իմաստը հասկանալու համար, բացի Հայաստանի ներքաղաքական դասավորությունից, անհրաժեշտ է նաև հետահայաց գնահատել հետպատերազմյան տասնամյակների տրամաբանությունը, քանի որ 1994 թվականին Բիշքեկում կնքված հրադադարի արձանագրությունից այս կողմ՝ ուղիղ քսանվեց տարի շարունակ, տարածաշրջանում նման մասշտաբի, ինտենսիվության և խորության խոշոր ռազմական գործողություններ չէին տեղի ունեցել։ Բնականաբար, օրինաչափ հարց է առաջանում, թե ինչո՞ւ Ադրբեջանը, տարիներ շարունակ կուտակելով նավթադոլարներ և սպառազինություն, ավելի շուտ չէր սկսում այդ լայնածավալ գործողությունները։

Հայկական իրականության մեջ շատ հաճախ տարածված է այն պարզունակ պատկերացումը, թե տարածաշրջանային ռազմաքաղաքական իրադարձությունները կախված են բացառապես Ադրբեջանի ղեկավարության կամքից ու ցանկությունից, մինչդեռ իրական աշխարհաքաղաքականության մեջ այդպես չէ, և միջազգային իրադրությունն ու գլոբալ ուժային կենտրոնների դիրքորոշումը շատ մեծ, հաճախ՝ վճռորոշ դերակատարություն ունեն։

Հենց այս համատեքստում պետք է արձանագրել, որ քսանվեց տարի շարունակ խոշոր պատերազմի բացակայությունը պայմանավորված չէր Բաքվի խաղաղասիրությամբ, այլ այն հանգամանքով, որ տարիներ շարունակ հենց միջազգային հանրությունը կամ աշխարհաքաղաքական խոշոր տերություններն են այս կամ այն կերպ՝ դիվանագիտական ճնշումներով, զսպման մեխանիզմներով և կարմիր գծերի սահմանմամբ, կանխել խոշոր էսկալացիան։ Քանի դեռ միջազգային անվտանգային համակարգը գործում էր հարաբերականորեն կանխատեսելի հավասարակշռության պայմաններում, և գերտերություններն ունեին բավարար ռեսուրս ու կենտրոնացվածություն Հարավային Կովկասում ստատուս քվոն վերահսկելու համար, ցանկացած լայնածավալ ռազմական արկածախնդրություն հղի էր Ադրբեջանի համար անկանխատեսելի միջազգային պատժամիջոցներով ու քաղաքական ծանր հետևանքներով։

Այդ տեսանկյունից 2020 թվականը ռազմական գործողություններ սկսելու համար պատմականորեն և աշխարհաքաղաքականորեն ամենահարմար պահն էր, քանի որ աշխարհը հայտնվել էր աննախադեպ համակարգային ճգնաժամի մեջ։ Այդ շրջանում ամբողջ աշխարհով մեկ կայծակնային արագությամբ տարածվել էր կորոնավիրուսի համավարակը, և անգամ ամենախոշոր ու հզոր պետություններն իրենց ողջ պետական, ֆինանսական ու կառավարչական ուշադրությունը կենտրոնացնում էին բացառապես այդ անտեսանելի սպառնալիքի դեմ պայքարին։ Ավելին, համավարակի արդյունքում առաջատար երկրներում ներքաղաքական կյանքը ծայրահեղ լարվում էր, իսկ շարունակական լոքդաունների, տնտեսական անկման և սոցիալական սահմանափակումների պատճառով անընդհատ աճում էր հասարակական ներքին դժգոհությունը։ Եվ քանի որ աշխարհի ռազմաքաղաքական հավասարակշռությունը պահող հիմնական ուժերը խրված էին իրենց սեփական ներքին խնդիրների մեջ, և նրանց արտաքին քաղաքական զգոնությունը կտրուկ թուլացել էր, Ադրբեջանը սառնասրտորեն օգտագործեց այդ բացառիկ առիթը՝ Արցախի նկատմամբ լայնածավալ ռազմական ագրեսիա իրականացնելու համար։

Նաև հենց համաշխարհային ուշադրության այդ շեղվածությամբ և մեծ տերությունների ներքին կաթվածահար վիճակով էր պայմանավորված այն փաստը, որ սանձազերծված ռազմական ագրեսիան չստացավ այն կոշտ և զսպող միջազգային արձագանքը, որը սովորական պայմաններում սպասվում էր։ Անպատժելիության այդ նախադեպը որակապես փոխեց պաշտոնական Բաքվի ռազմավարական մտածողությունը, և դրա արդյունքում Ադրբեջանը հասկացավ, որ իր ռազմաքաղաքական նպատակներին հասնելու համար պետք է պարբերաբար փորձել միջազգային հանրության զգոնությունը՝ շոշափելով մեծ տերությունների դիմադրողականության և արձագանքման շեմը։

Ուժի կիրառման այդ մարտավարության շարունակությունն էր պատճառը, որ հետպատերազմյան շրջանում Ադրբեջանն ընթացքում փորձեց խոշոր հարձակում գործել արդեն Հայաստանի Հանրապետության ռազմավարական ողնաշարը հանդիսացող Սյունիքի ուղղությամբ։ Սակայն այդ փուլում Բաքվի հաշվարկները բախվեցին տարածաշրջանային կարևորագույն դերակատարներից մեկի՝ Իրանի կոշտ, միանշանակ և անզիջում արձագանքին, որի արդյունքում Ադրբեջանը ստիպված եղավ հետ կանգնել իր ծրագրից՝ հստակ հասկանալով, որ սահմանների փոփոխության փորձի դեպքում շատ բարձր է ուղղակի ռազմական միջամտության հանդիպելու հավանականությունը։

Սակայն միջազգային զգոնությունը փորձարկելու ադրբեջանական ձեռագիրը դրանով չավարտվեց, և աշխարհաքաղաքական տեղաշարժերին զուգահեռ՝ Բաքուն նոր հնարավորություններ փնտրեց իր հավակնություններն առաջ մղելու համար։ Ահա թե ինչու 2025 թվականի գարնանը Ադրբեջանը ևս մեկ վտանգավոր փորձ կատարեց Սյունիքի ուղղությամբ խոշոր ռազմական հարձակում սկսելու նպատակով՝ կրկին հույս ունենալով օգտվել միջազգային հարաբերություններում առկա լարվածությունից։ Այս անգամ լայնածավալ բախումը կանխվեց արդեն ամերիկյան կողմի միջամտությամբ, որի արդյունքում Բաքուն հետ կանգնեց այդ ռազմական քայլից, իսկ դիվանագիտական գործընթացը, ի վերջո, հանգեցրեց նույն թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնում կնքված եռակողմ համաձայնությանը։

Այդուհանդերձ, պետք է առավելագույնս իրատես լինել և գիտակցել, որ նույնիսկ Վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունները և ԹՐԻՓՓ ծրագրի շուրջ ձեռք բերված համաձայնությունը բացարձակ երաշխիք չեն, որ հետագայում Ադրբեջանը չի փորձելու նոր հարձակման փորձեր ձեռնարկել։ Պատմական փորձն ու Բաքվի վարքագիծը հուշում են, որ քանի դեռ Ադրբեջանը զգում է, որ Հայաստանի պաշտպանական և աշխարհաքաղաքական դիրքերը թույլ են, ուժի միջոցով նոր զիջումներ կորզելու գայթակղությունը մշտապես պահպանվելու է։ Այս իրողությունն առավել վտանգավոր է դառնում այն պայմաններում, երբ ժամանակակից միջազգային դրությունն անընդհատ և անկանխատեսելիորեն փոխվում է, ուժային կենտրոնների միջև հակասությունները սրվում են, և ոչ ոք չի կարող բացառել, որ աշխարհաքաղաքական նոր ցնցումների համապատասխան փուլում Ադրբեջանի համար կրկին նոր հարմար առիթ կարող է ստեղծվել, երբ երաշխավոր կամ զսպող տերությունների ուշադրությունը դարձյալ շեղված կլինի այլ ճգնաժամերի վրա։

Ուստի, երևույթների այս շղթան հաշվի առնելով՝ հայկական կողմը պարտավոր է միշտ պահպանել իր ռազմաքաղաքական բարձր զգոնությունը՝ չտրվելով թղթային երաշխիքների պատրանքներին։ Հայաստանը պետք է հատուկ և առաջնահերթ ուշադրություն դարձնի իր ազգային անվտանգության համակարգի արմատական բարեփոխմանը՝ խորությամբ հաշվի առնելով ներկայիս հակամարտությունների ու ժամանակակից տեխնոլոգիական պատերազմների փոփոխված բնույթը։ Միայն սեփական ուժերով հզոր և ասիմետրիկ կերպով պատասխան հարվածներ հասցնելուն մշտապես պատրաստ լինելն է այն իրական զսպաշապիկը, որը կարող է հակառակորդի համար ցանկացած նոր ագրեսիա դարձնել անընդունելիորեն թանկ ու անիմաստ՝ անկախ նրանից, թե տվյալ պահին ինչպիսին կլինի միջազգային կոնյունկտուրան։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Historical Dates ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ
The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey SmbatyanApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Young Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice Sergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars ProgramThe Unprecedented Educational Summer of the 'Armenian Virtuosos'“Armenian Virtuosos” Scholarship Recipients Take the Stage at the 4th International Festival of Youth Orchestras of the WorldNew Achievements in Europe: "Armenian Virtuosos" Scholarship Recipients Embark on Educational Trips to Prestigious Music AcademiesScholarship recipients of the “Armenian Virtuosos” Program participated in the Järvi Academy and Pärnu Music Festival in Estonia, representing Armenia on the international stageInternational Children’s Day with EU and “Armenian Virtuosos”Tech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” FoundationLusine Yeghiazaryan joins the Board of Trustees of the Music for the Future FoundationYoung Musician from the “Born in Artsakh” Program, Arsen Safaryan, Performed at the Anniversary Concert of the “Artis Futura” Foundation with the Moscow “Russian Philharmonia” Symphony OrchestraYoung Musicians of the “Born in Artsakh” Program Bring the Voice of Artsakh to MoscowThe Sound of Artsakh in the USAEducational Trip and First U.S. Concert of the Music for Future Foundation’s Young MusiciansEmpowering the Next Generation of Armenian Talents: “Music for Future” Foundation’s First Concert in the U.S.DIALOG Organization - Partner of the “Born in Artsakh” ProgramDIALOG Organization - Partner of the “Born in Artsakh” Program“Past”: A Publicly Funded Concert for the Privileged Few? With a Mission to Preserve Armenian Heritage: AraratBank Sponsors the "Artsakh" Orchestra Concert Ardshinbank Donates 120 Million AMD to the Hayastan All-Armenian FundAndron Participates in the Tomorrow Mobility World Congress 2024: Driving Innovation in E-MobilityKhachaturian International Youth Competition launched in China with performance by “Music for Future” Foundation’s Cellist Mari HakobyanNew promotion from AMIO BANK for international SWIFT transfers Shtigen Group is Ready to Support the Development of the Capital Market in Armenia 100% shares of Instigate Semiconductor CJSC is now owned by Microchip Technology inc.Exclusive evening on March 1
Most Popular