Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … ֆորմուլա–1 ավտոմրցաշար

«Ֆորմուլա-1»-ը ավտոսպորտի ամենաբարձր մակարդակի միջազգային առաջնություններից է։ Այն պաշտոնապես ձևավորվել է 1950 թվականին, երբ FIA-ն (Միջազգային ավտոմոբիլային ֆեդերացիա) ստեղծել է Ֆորմուլա-1-ի աշխարհի առաջնությունը։ Առաջին աշխարհի առաջնության մրցարշավը տեղի է ունեցել 1950 թվականի մայիսի 13-ին՝ Անգլիայի Սիլվերսթոուն (Silverstone) ավտոդրոմում։ Հաղթող է դարձել իտալացի Նինո Ֆարինան Alfa Romeo-ով, և նույն տարում էլ նա նաև դարձել է Ֆորմուլա-1-ի պատմության առաջին աշխարհի չեմպիոնը։

Սակայն Ֆորմուլա-1-ի նախապատմությունը սկսվել էր ավելի վաղ։ Եվրոպայում բարձրակարգ ավտոմրցարշավները զարգանում էին դեռևս XX դարի սկզբից, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորվել էին միասնական տեխնիկական և սպորտային կանոններ, որոնք էլ հիմք են դարձել նոր առաջնության համար։

Իսկ ինչո՞ւ է այդ ավտոարշավը կոչվում «Ֆորմուլա-1»: «Formula» բառը վերաբերում է այն կանոնների ամբողջությանը, որոնց պետք է համապատասխանեն մրցարշավային մեքենաները, իսկ «1»-ը ցույց է տալիս, որ խոսքը FIA-ի կողմից սահմանված ամենաբարձր դասի մեկտեղանոց մրցարշավային մեքենաների մասին է։

Ֆորմուլա-1-ը սկզբում զգալիորեն տարբերվում էր այսօրվա առաջնությունից, մեքենաները շատ ավելի քիչ էին տեխնոլոգիական, իսկ անվտանգության համակարգերը սահմանափակ էին։ Ժամանակի ընթացքում Ֆորմուլա-1-ը վերածվել է ոչ միայն սպորտային, այլ նաև տեխնոլոգիական լաբորատորիայի․ մրցարշավներում փորձարկված լուծումների որոշ մասը հետագայում հայտնվել են սովորական ավտոմեքենաներում։ Ընդ որում մրցարշավի ընթացքում մեքենաները կարող են հասնել շատ բարձր արագությունների, իսկ վարորդները ենթարկվել զգալի ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության։ Ferrari-ն է Ֆորմուլա-1-ի ամենահայտնի և պատմականորեն ամենաերկարակյաց թիմը։ Ֆորմուլա-1-ի մրցաշարերը ժամանակի ընթացքում ավելացել են, նշենք, որ 2026 թվականի առաջնությունը ներառում է 24 Գրան Պրի 21 երկրում և 5 մայրցամաքներում։

Հայաստանը երբևէ չի ունեցել Ֆորմուլա-1-ի պաշտոնական Գրան Պրի և ներկայումս էլ Ֆորմուլա-1-ի օրացույցում հայկական փուլ չկա։ Սակայն տարածաշրջանում այդ մրցաշարը բավական մոտ է Հայաստանին․ Ադրբեջանի Գրան Պրին անցկացվում է Բաքվում։ Հայաստանում Ֆորմուլա-1-ի նկատմամբ հետաքրքրությունը հիմնականում արտահայտվում է հեռարձակումների, սոցիալական ցանցերի և ավտոսպորտի երկրպագուների համայնքների միջոցով։ Տեսականորեն կարող է լինել այնպես, որ լինի նաև հայկական Ֆորմուլա-1-ի պաշտոնական Գրան Պրի, բայց դրա համար անհրաժեշտ կլիներ ստեղծել FIA-ի համապատասխան բարձրակարգ սերտիֆիկացում ունեցող ավտոդրոմ, զարգացնել ենթակառուցվածքներ, անվտանգության համակարգեր, տրիբունաներ, թիմերի սպասարկման ենթակառուցվածքներ և ապահովել առաջնության կազմակերպիչների հետ երկարաժամկետ պայմանագրեր։ Ո՞վ գիտի, բայց փաստն այն է, որ Ֆորմուլա-1-ը 

երկայումս շարունակում է ընդլայնվել տարբեր տարածաշրջաններում։

Կ.Խաչիկյան