Թրամփի հարձակումը Իրանի վրա արագացնում է աշխարհի հեռացումը դոլարի գերիշխանությունից. Guardian

Ագրեսիան սնում է այն զգացողությունը, որ ԱՄՆ-ն գործում է համաշխարհային նորմերից դուրս, և նպաստում է արժութային ավելի բարդ պատկերի ձևավորմանը, գրում է Guardian-ը:

Դոնալդ Թրամփի հարձակումը Իրանի վրա, որը ստացել է «Էպիկական զայրույթ» (Operation Epic Fury) գունեղ անվանումը, հաստատակամ վարչակազմի կողմից իրականացված բռնության հերթական ցուցադրական գործողությունն է:

Բացի Մերձավոր Արևելքում նոր անկայունություն ստեղծելուց, հարվածներն ուժեղացնում են այն զգացողությունը, որ ԱՄՆ-ն գործում է առանց միջազգային իրավունքի և համաշխարհային նորմերի հետ առանձնապես հաշվի նստելու՝ ճիշտ այնպես, ինչպես Թրամփի պարբերական մաքսատուրքերի և Վենեսուելայի վրա հարձակման դեպքում էր:

Ֆինանսական ոլորտում սա, հավանաբար, միայն կուժեղացնի դոլարի համաշխարհային գերիշխանությունից դեպի ավելի բարդ, բազմաբևեռ համակարգի աստիճանական, բայց պատմական անցումը, ինչը կարող է պակաս շահավետ լինել Վաշինգտոնի համար:

Դոլարը, որը չափվում է համաշխարհային արժույթների զամբյուղով, վերջին մեկ տարվա ընթացքում կորցրել է իր արժեքի 7%-ը՝ չնայած ԱՄՆ տնտեսական հզոր աճին և Ուոլ սթրիթում բաժնետոմսերի ռեկորդային գներին: Սա մասամբ արտացոլում է գնաճի և, համապատասխանաբար, տոկոսադրույքների վերաբերյալ կանխատեսումները, բայց նաև, հնարավոր է, այն աղոտ զգացողությունը, որ ԱՄՆ քաղաքականությունն այլևս այնքան կայուն և կանխատեսելի չէ, որքան նախկինում:

Ինչպես անցյալ շաբաթ Լոնդոնում կայացած համաժողովի մասնակիցները եզրակացրին, դժվար թե որևէ մեկ արժույթ հանկարծակի փոխարինի դոլարին, ինչպես դոլարը փոխարինեց ստերլինգին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո: Խոսքն ավելի շուտ ավելի բարդ, բազմաբևեռ համակարգի ի հայտ գալու մասին է:

Միջազգային առևտուրը դեռևս մեծամասամբ իրականացվում է դոլարով, թեև չինական յուանի օգտագործումն աճում է. մի գործընթաց, որն ակտիվորեն խթանվում է Պեկինի կողմից:

Երբ խոսքը վերաբերում է միջազգային արժութային պահուստներին, համաշխարհային կենտրոնական բանկերը լուռ և աստիճանաբար շարժվում են դեպի այլընտրանքներ, որոնցում դոլարի մասնաբաժինը 2001 թվականի 71%-ից նվազել է մինչև 57%՝ անցյալ տարվա վերջին եռամսյակի դրությամբ:

Այս գործընթացի սերմերը վաղուց են ցանվել: ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը օգնության հասավ համաշխարհային ֆինանսական համակարգին 2007-2008 թվականների վարկային ճգնաժամի թեժ պահին՝ բացելով սվոփային գծեր ընտրված երկրների համար, ինչը կենտրոնական բանկերին թույլ տվեց իրենց արժույթները փոխանակել խիստ անհրաժեշտ դոլարների հետ:

Այս քայլն ընդունվեց հավանությամբ և փաստացի փրկեց օֆշորային դոլարային համակարգը, բայց միևնույն ժամանակ ցույց տվեց համաշխարհային տնտեսության հսկայական կախվածությունը ամերիկյան արժույթից:

Միևնույն ժամանակ, տնտեսական պատժամիջոցների՝ որպես աշխարհաքաղաքական զենքի աճող կիրառումը, ներառյալ արտասահմանյան ակտիվների սառեցումը և SWIFT միջազգային վճարային համակարգին հասանելիության սահմանափակումը, ընդգծեցին այն ռիսկերը, որոնք ամերիկացի գիտնականներ Հենրի Ֆարելը և Աբրահամ Նյումանը անվանել են «զինված փոխկախվածություն»:

Այս ձևակերպումը պաշտպանել է Կանադայի նախկին վարչապետ Մարկ Քարնին Դավոսի ֆորումում ունեցած իր ելույթում, որտեղ նա նախազգուշացրել է. «Մեծ տերությունները սկսել են տնտեսական ինտեգրումն օգտագործել որպես զենք, մաքսատուրքերը՝ որպես ճնշման լծակ, ֆինանսական ենթակառուցվածքները՝ որպես հարկադրանքի միջոց, իսկ մատակարարման շղթաները՝ որպես շահագործման ենթակա խոցելիություններ»:

Մրցակից երկրների վրա ճնշում գործադրելու համար ֆինանսական գերիշխանությունն օգտագործելու ԱՄՆ-ի աճող պատրաստակամությունը ուժեղացնում է դոլարին այլընտրանքների որոնումը:

Ապադոլարայնացման ևս մեկ խթան է տեխնոլոգիական լուծումների հասանելիությունը, որոնք հաշվարկների և փոխանակման ենթակառուցվածքը դարձնում են ավելի էժան և արագ: Նոր ֆինանսական կառույցները ստեղծվում են աստիճանաբար: Փորձագետները նշում են Եվրոպական կենտրոնական բանկի վերջերս արված հայտարարությունը ՌԵՊՈ գործառնությունների ընդլայնման մասին, ինչը փաստացի մշտական առաջարկ է՝ ճգնաժամային պահերին եվրոյով վարկավորելու այլ կենտրոնական բանկերի:

Սա բարդ համակարգի միայն մեկ տարրն է, բայց ԵԿԲ-ն հույս ունի, որ ապագա ֆինանսական ճգնաժամերում վերջին ատյանի վարկատու լինելու պատրաստակամություն ցուցաբերելով, կարելի է խուսափել եվրոգոտու ճգնաժամից և ամրապնդել եվրոյի կենսունակությունը:

«Չինաստանը և Եվրոպան ավելի շատ մտածում են այն մասին, թե ինչպես պաշտպանել իրենց»,— ասում է Conference Board հետազոտական կենտրոնից Ալեխանդրո Ֆիորիտոն: «Նրանք ներդրումներ են անում թվային եվրոյի, թվային յուանի, ՌԵՊՈ գծերի մեջ, քանի որ այդ ամենը թանկ է թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական առումով: Սա կարելի է դիտարկել որպես ինքնաապահովագրման մի տեսակ»:

BRICS երկրները՝ Բրազիլիան, Չինաստանը, Հնդկաստանը, Ռուսաստանը և մի շարք նոր անդամներ, վաղուց են ձգտում նվազեցնել դոլարի գերիշխանությունը: Թեև «BRICS-ի արժույթի» մասին խոսակցությունները մնում են տեսական, քննարկումներ են ընթանում ԱՄՆ-ը շրջանցող ֆինանսական կապերի ստեղծման շուրջ, ներառյալ արտակարգ իրավիճակների համար նախատեսված սվոփային գծերը և կենտրոնական բանկերի թվային արժույթների փոխադարձ փոխարկելիությունը:

Ինչպես ասում է Էդինբուրգի իրավաբանական դպրոցից Ֆրանսիսկո Կինտանան. «Սա ամբողջ աշխարհում նմանատիպ դինամիկաների ամբողջություն է այնպիսի պայմաններում, երբ ավելի ու ավելի ակնհայտ է դառնում, որ ԱՄՆ-ից չափազանց մեծ կախվածությունը կարող է լավ գաղափար չլինել՝ հաշվի առնելով, որ նրանք դառնում են ավելի ու ավելի պակաս վստահելի»:

ԱՄՆ-ի համար դոլարի գերիշխանության անկումը կունենա իր գինը: Սենթ Լուիսի Դաշնային պահուստային բանկի տնտեսագետների վերջին հետազոտությունները նշել են ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերի այսպես կոչված «հարմարավետության օգուտի» (convenience yield) զգալի նվազում. սա գնահատականն է այն բանի, թե որքան ավելի էժան է ԱՄՆ կառավարության համար միջոցներ ներգրավելը այն պատճառով, որ պարտատոմսերը համարվում են աշխարհի ամենաապահով և իրացվելի ակտիվը:

Հետազոտության հեղինակները որպես իրավիճակի վատթարացման գործոն մատնանշում են մշտապես բարձր դեֆիցիտը և աճող պարտքը: ԱՄՆ ինստիտուտների նկատմամբ վստահության անկումը կարող է լինել ևս մեկ գործոն:

Հաշվի առնելով ԱՄՆ պետական պարտքի չափը, որը, ըստ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կանխատեսման, հինգ տարի հետո կհասնի ՀՆԱ-ի 130%-ին, սա կարող է թանկ նստել:

Առայժմ ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերը մնում են այն ակտիվը, որին ներդրողները դիմում են ճգնաժամային պահերին. եկամտաբերությունը նվազեց ուրբաթ օրը, երբ ներդրողները ապաստան էին փնտրում տեխնոլոգիական հատվածում բաժնետոմսերի գների անկման վախից:

Սակայն ապադոլարայնացման գործընթացը նոր թափ է ստացել Թրամփի քաոսային վարչակարգի պատճառով, և կառավարություններն ամբողջ աշխարհում լուռ ստեղծում են այլընտրանքներ: Շատ հավանական է, որ խիստ պարտքերի մեջ թաղված ԱՄՆ-ը մի քանի տարի անց գոհ չի լինի հետևանքներից: