Ռուսաստանը 30 տարվա ընթացքում առաջին անգամ ուղիղ մուտք է ստանում դեպի Հայաստան

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 13 Ноябрь, 2025 11:09

1990-ականներից ի վեր առաջին անգամ Ռուսաստանը կարողացել է արտադրանք մատակարարել Հայաստան երկաթուղով։ Այս բոլոր տարիների ընթացքում հացահատիկը և այլ ապրանքները պետք է տեղափոխվեին բեռնատարներով կամ ծովով, ինչը լոգիստիկան երբեմն դարձնում էր անկանխատեսելի և թանկ։ Նոր երթուղին հսկայական հեռանկարներ է բացում ոչ միայն Հայաստանի հետ առևտրի աճի, այլ նաև Հարավային Կովկասի բոլոր շուկաներ արտահանման համար, գրում է vz.ru–ն։

«Գրեյն Գեյթս ընկերությունը ավարտել է ռուսական ցորենի առաջին խմբաքանակի արտահանումը դեպի Հայաստան Ադրբեջանի միջով անցնող նոր երկաթուղային երթուղով։ Առաջին խմբաքանակը ներառել է 1050 տոննա 3-րդ դասի ցորեն, որը տեղափոխվել էր «Ռուսագրոտրանս» երկաթուղային օպերատորի 15 հացահատիկային վագոններով», - հայտնել է ընկերությունը։

Սա 30 տարվա ընթացքում առաջին գնացքն է, որը Ռուսաստանից ժամանել է Հայաստան Ադրբեջանի և Վրաստանի միջով։ Այս բոլոր տասնամյակների ընթացքում Ռուսաստանը ստիպված է եղել հացահատիկ և այլ ապրանքներ տեղափոխել ճանապարհային կամ ծովային ճանապարհով՝ վրացական նավահանգիստներով։ Երկաթուղային տրանսպորտի համար անհրաժեշտ էր Վրաստանի և Ադրբեջանի թույլտվությունը։ Երկաթուղային առաքումները վերսկսվել են այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը որոշել է վերացնել Հայաստան բեռնափոխադրումների սահմանափակումները: Նման համաձայնագրերը ձեռք են բերվել այս տարվա հոկտեմբերին Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի կառավարությունների մասնակցությամբ: «Սա հնարավորություն տվեց 1990-ականների սկզբից ի վեր առաջին անգամ երկաթուղով ռուսական գյուղատնտեսական արտադրանքի ուղղակի մատակարարումներ իրականացնել Հայաստան, - բացատրել է Ռուսաստանի գյուղատնտեսության նախարարությունը:

Ներկայումս Հայաստանը տարեկան ներմուծում է մոտավորապես 450,000-500,000 տոննա հացահատիկ (ցորեն, գարի և եգիպտացորեն), որը գրեթե ամբողջությունը գալիս է Ռուսաստանից: Նոր երթուղու զարգացումը կնվազեցնի տրանսպորտային ծախսերը, կբարելավի մատակարարումների կայունությունը և կմեծացնի Հարավային Կովկասի երկրներ արտահանման ծավալները»: «Նախկինում հացահատիկի մեծ մասը տեղափոխվում էր Վերին Լարսի անցակետով՝ Վրաստանի ռազմական մայրուղու երկայնքով, որոշ մասը ծովով տեղափոխվում էր վրացական նավահանգիստներ, ապա բեռնատարներով Հայաստան։ Այս միջոցառումները թանկ էին և անկայուն՝ եղանակային ռիսկերի, սահմանին սեզոնային հերթերի և Լարսում հաճախակի երթևեկության ուշացումների պատճառով, այդ թվում քարաթափումների և լրացուցիչ մաքսային ստուգումների պատճառով։ Դա երկարացնում էր առաքման ժամանակը և բարձրացնում մեկ տոննայի արժեքը «վերջին մղոնում»», - բացատրել է վերլուծաբան Վլադիմիր Չերնովը։

Ռուսաստանը առայժմ տեղափոխել է ցորենի իր առաջին խմբաքանակները 15 հացահատիկային տանկերներով, սակայն Ռուսաստանի տրանսպորտի նախարարությունը նախատեսում է մինչև 2026 թվականի հունվարի վերջ տեղափոխել ևս 132 երկաթուղային վագոն։ Նախատեսվում են նաև այլ կատեգորիաների բեռներ։ «Սա նշանակում է անցում միանգամյա ուղևորություններից պլանային գործողությունների և թանկարժեք ճանապարհային լոգիստիկայի մասնաբաժնի կրճատում։ Եվ դա պետք է հանգեցնի երկնիշ խնայողությունների՝ համեմատած նախորդ «ծով + ճանապարհ» և «ճանապարհ Լարսի միջով» սխեմաների հետ, հիմնականում հերթերի վերացման և վերբեռնումների թվի կրճատման շնորհիվ», - շարունակել է Չերնովը։

«Բացի հացահատիկից, այս կերպ Ռուսաստանը կկարողանա մատակարարել այլ սննդամթերք, ինչը կմեծացնի երկրների միջև առևտուրը թե՛ այս տարի, թե՛ հաջորդ տարի։ Դրանք կարող են ներառել ալյուր և յուղատու սերմեր, հանքային պարարտանյութեր և ամոնիումի նիտրատ՝ բեռնատար վագոններով, արևածաղկի ձեթ՝ տանկերներով, շաքար, շինանյութեր և գլանված մետաղական արտադրանք, փայտանյութ, ինչպես նաև արագ սպառվող ապրանքներ և նաև հնարավոր են մեքենաների կոնտեյներային փոխադրումներ։ Սա Հարավային Կովկասում երկաթուղային հիմնական լոգիստիկայի ստանդարտ ապրանքատեսական է», - ասել է Չերնովը։

«Հայաստանի հետ առևտրային լոգիստիկայի զարգացումը ևս կարևոր է, քանի որ Հայաստանը զուգահեռ ներմուծման շուկա է, ինչը ազդում է երկրների միջև առևտրի աճի վրա: 2022 թվականից հետո Հայաստանի հետ առևտուրը կտրուկ աճել է բիզնեսի և մարդկանց տեղափոխման, ռուբլով հաշվարկների և բարձր տեխնոլոգիական ապրանքների զուգահեռ ներմուծման միջոցով վերաարտահանման շնորհիվ երկկողմ առևտուրը հասցնելով ռեկորդային 11.7-12 միլիարդ դոլարի 2024 թվականին։ Սակայն, 2025 թվականին միտումը շրջվեց՝ թանկարժեք մետաղների և ադամանդի հոսքերի կրճատման, ինչպես նաև ավելի խիստ վերահսկողության պատճառով։ Հետևաբար, տարվա առաջին ամիսների վիճակագրությունը գրանցել է Ռուսաստանից Հայաստանի ներմուծման կտրուկ անկում և Ռուսաստան արտահանման դանդաղում։ Այս ֆոնին նոր երկաթուղային ուղին ավելի շատ կայունացուցիչ է և բեռնափոխադրման նպատակային շարժիչ ուժ», - պնդել է Չերնովը։

Մասնագետները նշում են երկրների միջև փոխադարձ առևտրի աճի ներուժը, որը տարածվում է հացահատիկի արտահանումից այն կողմ։ Ավելին, եթե պահպանվեն Ադրբեջանի տարածքով տարանցման վերաբերյալ քաղաքական համաձայնագրերը և սահմանվի կանոնավոր ժամանակացույց, այդ միջանցքը կարող է դառնալ ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաև Հարավային Կովկասի շուկաներ արտահանման հիմնական հենասյուն ստեղծելով երկարաժամկետ կապեր Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև։