Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Աֆղանստանի հետ. պատմության այս օրը (05 սեպտեմբեր)

ՈՐՈՇ ՏՈՆԵՐ - Բարեգործության միջազգային օր, Հնդկաստան՝ Ուսուցչի օր։

ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ
1899 - ծնվել է թատերագետ, գրականագետ, արվեստաբան Սարգիս Մելիքսեթյանը։
1904 - ծնվել է գեղարվեստական խոսքի վարպետ Սուրեն Քոչարյանը։
1915 - Մուսա լեռան հերոսամարտում հորիզոնում ռազմանավ է երևացել։ Պարզվել է, որ դա ֆրանսիական «Գիշեն» հածանավն է, որ պարեկություն էր կատարում Միջերկրական ծովի այդ մասում։ Հայերը նավապետից օգնություն են խնդրել։
1923 - ծնվել է արձանագործ, նկարիչ և մանկավարժ Սարգիս Բաղդասարյանը՝ «Ավետիք Իսահակյան» արձանի ստեղծողը։
1931 - ծնվել է դերասան Լեոնարդ Սարգսյանը («Թթենի», «Պատահար հուլիսին»)։
1943 - ծնվել է ճարտարապետ, ծաղրանկարիչ Հարություն Չալիկյանը։
1948 - ծնվել է կրկեսային ճանաչված գործիչ Սոս Պետրոսյանը։
1948 - վախճանվել է հայազգի խորհրդային ֆիզիոլոգ, հոգեբան և բժիշկ Գրիգոր Կեկչեևը։
1963 - ծնվել է թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, թատերական ռեժիսոր Աննա Էլբակյանը։
1979 - վախճանվել է դերասան և թատերական ռեժիսոր Էդուարդ Մուրադյանը։
1989 - վախճանվել է արձակագիր, դրամատուրգ և երաժիշտ Պարույր Մասիկյանը։
1996 - Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Աֆղանստանի հետ։
2001 - ԼՂՀ-ում կայացել է տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններ։
2004 - Երևանում ստեղծվել է «Նարեկացի» արվեստի միությունը։
2006 - Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հրամանագրով, հայ-ամերիկյան բարեկամական հարաբերությունների ամրապնդման և զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի համար Ջոն Էվանսը պարգևատրվել է «Մխիթար Գոշ»-ի մեդալով։
2008 - Իտալիայում կայացած աշխարհի տարբեր ազգերի ու տարբեր ժանրերի մրցույթում աշխարհում իր գործիքը լավագույնս տարածելու համար հայազգի հանրահայտ դուդուկահար Ջիվան Գասպարյանն արժանացել է առաջին «Ֆրանցիսկո» կոչվող մրցանակին։
2011 - Wikileaks կայքը հրատարակել է ամերիկյան դեսպանատան գաղտնի փաստաթուղթը, որտեղ նշվում է, որ «2008-ին Տեր-Պետրոսյանը ստացել էր ոչ թե 21, այլ 30-35 տոկոս ձայներ» և «Հարկավոր է ճնշում գործադրել Հայաստանի իշխանությունների նկատմամբ, որպեսզի ընտրությունների երկրորդ փուլ հայտարարվի»։
2023 - վախճանվել է եռակի օլիմպիական չեմպիոն, մարմնամարզիկ Ալբերտ Ազարյանը։

ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ
699 - ծնվել է արաբ իրավագետ և աստվածաբան, հանաֆիականության հիմնադիր Աբու Հանիֆան։
1568 - ծնվել է իտալացի փիլիսոփա, աստվածաբան և բանաստեղծ Թոմազո Կամպանելլան։
1666 - մարել է երեք օր շարունակվող Մեծ լոնդոնյան հրդեհը, վառվել են ավելի քան 10 հազար շինություն, և միաժամանակ հայտնի է ընդամենը 16 մահվան դեպքի մասին։
1698 - Ռուսաստանում ցար Պետրոս 1-ինը մորուք կրելու հարկ է սահմանել։
1774 - Միխելսոնի ղեկավարած բանակը Սոլենիկյան բնակավայրի մոտ վճռական պարտության է մատնել Եմելյան Պուգաչովի բանակին։
1800 - Բրիտանիան զավթել է Մալթան։
1857 - վախճանվել է ֆրանսիացի նշանավոր փիլիսոփա և սոցիոլոգ, պոզիտիվիզմի նախահայր հանդիսացող Օգյուստ Կոնտը։
1862 - անգլիացի օդագնացներ Գլեյշերը և Կոքսվիլլը օդապարիկով բարձրացել են այդ ժամանակ ռեկորդային համարվող 9 կիլոմետր։
1885 - ԱՄՆ-ում Ջեկ Գամերի ավտոսպսարկման կետում առաջին անգամ տեղադրվել է բենզինի պոմպ։
1905 - կնքվել է Պորտսմուտյան պայմանագիրը, որով ավարտվել է ռուս-ճապոնական պատերազմը։
1914 - Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիայում Մառնա գետի մոտ սկսվել է 7 օր տևած պատմության ամենամեծ ճակատամարտերից մեկը․ երկու կողմերից ճակատամարտին մասնակցել են մոտ 2 միլիոն զինվոր։
1918 - Ռուսաստանի սովնարկոմի դեկրետով սկսվել է կարմիր տեռորը։
1940 - «Պիոներական պրավդա» թերթում տպագրվել է Արկադի Գայդարի «Թիմուրը և նրա թիմը» վեպի առաջին հատվածը։
1941 - նացիստական Գերմանիան ամբողջովին օկուպացրել է Էստոնիան։
1946 - ծնվել է տանզանա-բրիտանացի երգիչ, երգահան, Queen խմբի առաջատար երգիչ, պրոդյուսեր Ֆրեդի Մերկուրին (իրական անունը՝ Ֆարուխ Բուլսարա)։
1972 - Պաղեստինյան ահաբեկչական «Սև սեպտեմբեր» կազմակերպությունը պատանդ է վերցրել Մյունխենի օլիմպիական խաղերին մասնակցող իսրայելցի մարզիկներին, որի արդյունքում զոհվել են Իսրայելի հավաքականի 11 մարզիկ և մեկ գերմանացի ոստիկան։
1977 - ՆԱՍԱ-ն տիեզերք է ուղարկել «Վոյաջեր-1» միջմոլորակային կայանը, որը մինչ օրս տիեզերքում է։
1981 - գրանցվել է առաջին ասիացու մահը ՄԻԱՎ-ՁԻԱՀ-ից։
1997 - վախճանվել է ալբանական ծագմամբ կաթոլիկ միանձնուհի, աշխարհահռչակ բարեգործ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Մայր Թերեզան։
2022 - Աֆղանստանի մայրաքաղաք Քաբուլի Ռուսաստանի դեսպանատան մոտ տեղի է ունեցել պայթյուն, զոհվել են ավելի քան 10 մարդ, այդ թվում դեսպանատան աշխատակիցներ։

Կ. Խաչիկյան