Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Ռակի օղի
ՖՈՏՈ
Ռակին (ռակե) թուրքական թունդ ալկոհոլային խմիչք է, որը թուրքական մշակույթի անբաժանելի մասն է կազմում։ Առևտրային Ռակին պատրաստվում է երիտասարդ խաղողի գինին թորելով, որին այնուհետև ավելացվում է անիսոնի արմատ: Մինչդեռ, տանը այդ ըմպելիքը կարելի է պատրաստել նաև այլ բաղադրիչներից, հիմնականում թզից կամ արմավից։ Շշալցումից առաջ խմիչքը սովորաբար առնվազն մեկ ամիս հասունանում է կաղնե տակառներում։ Առևտրային տեսակները սովորաբար ունեն 45% ալկոհոլի պարունակություն, մինչդեռ տնական արտադրանքը կարող է տատանվել 40%-ից մինչև 75%–ի թնդության սահմաններում: Շատ առումներով, Ռակին նման է իր միջերկրածովյան ազգականներին՝ հունական Ուզոյին և բալկանյան Աքիային։ Սակայն, չպետք է թուրքերին ասել այդ մասին., նրանք կարող են չհասկանալ, քանի որ նրանց համար դա ավելին է, քան պարզապես ալկոհոլային խմիչք, և նրանք այն համարում են եզակի։
Այս ըմպելիքի յուրահատուկ բաղադրատոմսը ձևավորվել է 17-րդ դարում, երբ սպիրտը սկսել են թրմել անիսոնով։ Այդ դարի կեսերին Ստամբուլում արդեն մոտ հարյուր խանութներ էին զբաղվում այդ ըմպելիքի արտադրությամբ։ 18-րդ և 19-րդ դարերի ընթացքում այն մատուցվում էր մեյհանեներում (տեղական խմիչքի հաստատություններում) և մինչև 20-րդ դարի սկիզբը հիմնականում տնական էր։ Լիբերալ բարեփոխումների շրջանում երկրում այդ անիսոնի օղու սպառումը աճել էր, սակայն լայնածավալ արտադրությունը սկսվել է միայն 1930 թվականին, որից հետո այն ձեռք է բերել ազգային ճանաչում։
Միաժամանակ ձևավորվել է Ռակիի օգտագործման մշակույթ։ Այժմ կան ամբողջական հատորներ, որոնք նկարագրում են, թե ինչպես և ինչի հետ պետք է խմել Ռակին։ Շատ դեպքերում ըմպելիքը մատուցվում է նոսրացված, ընդ որում թուրքերը ըմպելիքը նոսրացնում են միայն ջրով։ Սովորաբար 4 մաս ջուր և 1 մաս Ռակի։ Սառույցը պետք է ավելացնել միայն նոսրացված ըմպելիքին, հակառակ դեպքում յուրահատուկ բույրը կարող է անհետանալ։ Արդյունքում ստացված խառնուրդը լինում է քաղցրահամ, անիսոնի բույրով, և նման կաթի։ Բանն այն է, որ ինչպես բոլոր անիսոնի օղիները, Ռակին էլ նոսրացնելիս պղտորվում է։ Թուրքական նոսրեցված օղին խմում են նախապես մինչև 8-10 աստիճան սառեցված, իսկ մաքուր տեսքով խմելու դեպքում հետևից ջուր են խմում։
Մինչև վերջերս թուրքական Ռակի օղու ամբողջ արտադրությունը գտնվում էր պետական «Թեքել» ընկերության վերահսկողության տակ։ Մինչև անցյալ դարի 70-ականների կեսերը գոյություն ուներ միայն երկու տեսակի ռակի՝ «Ենի» և «Կուլուպ», որոնց ավելի ուշ ավելացավ նաև «Ալթինբաշը»։ Չորրորդ տեսակը՝ «Թեքիրդաղը», սկսվել է արտադրվել միայն 2001 թվականին։ Սակայն 2004 թվականին պետությունը կորցրել է արտադրության իր մենաշնորհը, քանի որ «Թեքել» ընկերությունը սեփականաշնորհվել է, և շուկա են մտել նոր արտադրողներ և Ռակիի նոր տեսակներ։
Կ. Խաչիկյան
