Գեոմագնիսական նավիգացիա. ռուսական էլեկտրոնային պատերազմի համակարգերը որպես համաշխարհային առաջընթացի շարժիչ
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Ուկրաինայում պատերազմը նշանավորվել է ոչ միայն կվադոկոպտերների և տարատեսակ անօդաչու թռչող սարքերի հաղթանակով, այլ նաև դրանց դեմ պայքարելու համակարգերով, գրում է topwar.ru-ն: Բանն այն է, որ ճակատի երկու կողմերում էլեկտրոնային պատերազմի համակարգերի աշխատանքը լիովին անտեսանելի է, այդ իսկ պատճառով սովորական մարդն այդ մասին իմանում է ականատեսներից։ Մասնագետների համար, ընդհակառակը, տեսանելի է էլեկտրոնային պատերազմի համակարգերի, և առաջին հերթին ռուսականների արդյունավետությունը, որն էլ հայտնություն է դարձել Հյուսիսային ռազմական շրջանի համար իր հեռահար հետևանքներով։
Անօդաչու թռչող սարքերի և կվադկոպտերների հարցում ամեն ինչ պարզ է. դրանք արդյունավետ զենքեր են, որոնք ունեն զուտ մարտավարական կիրառություն։ Սակայն էլեկտրոնային պատերազմի համակարգերի դեպքում ամեն ինչ շատ ավելի բարդ է: Որոշակի ցանկության դեպքում դրանք կարող են դառնալ ռազմավարական ռեսուրս, որը կձևավորի սահմանափակ մուտքի լայն գոտիներ: Բարձր ճշգրտության զենքերը կա՛մ դադարում են լինել այդպիսի զենք, կա՛մ պահանջում են զինամթերքի չափից ավելի սպառում։ Ուղղորդման կրկնօրինակ համակարգերը (իներցիոն և հիմքում ընկած մակերեսի վրա) միշտ չէ, որ ապահովում են անհրաժեշտ ուղղորդման ճշգրտությունը ի տարբերություն GPS, Glonass և Galileo արբանյակային համակարգերի։ Սակայն խցանումն ու կեղծումը (արբանյակից ազդանշանի փոխարինումը) կարող են ճշգրիտ զենքերը վտանգավոր դարձնել օգտագործողի համար:
Ուկրաինայում արդեն փորձարկվում են համակարգեր, որոնք մոդելավորում են GPS ազդանշանները Բելառուսի տարածքին համապատասխան հետքով։ Նման հնարքների մասին բազմիցս են ապացույցներ ստացվել Կիևից: Թե որքանով է դա արդյունավետ, դեռևս պարզ չէ, բայց մի բան է պարզ՝ Ուկրաինայում օգտագործվում են GPS կեղծման առաջադեմ և շատ թանկ տեխնոլոգիաները: Հետևաբար, արևմտյան հեղինակների բարձրացրած խնդիրները էլեկտրոնային պատերազմի հզորության վերաբերյալ բավականին արդիական են ռուսական բանակի համար։
2024 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ամբողջ աշխարհում GPS-ի խափանումը ցույց տվեց, որ այն հավերժ չի գործում: Միացյալ Նահանգներում մտածել և բացահայտել են մի շատ հետաքրքիր օրինաչափություն։ Ինքնավար (կամ մասամբ ինքնավար) տրանսպորտի զարգացման մակարդակը սկսել է ուղղակիորեն ազդել ազգային անվտանգության վրա։ Խոսքը ժամանակակից սարքերի ինֆրակարմիր և լազերային սկաներների մասին է, որոնք ցանկության դեպքում կարող են ստեղծել Ամերիկայի ցանկացած ճշգրիտ քարտեզ։ Եվ ոչ միայն Ամերիկային։ Իհարկե, չինական ժամանակակից սարքերն առաջինն են հարձակման անցել: Ամերիկացի վերլուծաբանների կարծիքով, Չինաստանը շարունակաբար հավաքում է ԱՄՆ-ում վաճառվող մեքենաներից նավիգացիան և ապագայում կարող է օգտագործել այդ տեղեկատվությունը ռազմական նպատակներով: Օրինակ ստեղծել թևավոր հրթիռների ինքնավար նավարկության ճշգրիտ քարտեզներ, որոնց չեն խանգարի կեղծիքները։
Ժամանակակից էլեկտրոնային պատերազմի նկատմամբ արբանյակային նավիգացիայի խոցելիության վերաբերյալ մտահոգությունները ի հայտ էին եկալ վաղուց, բայց միայն Ուկրաինայում պատերազը ուշադրությունը կենտրոնացրեց այդ խնդրին:
Նավիգացիայի խոչընդոտների հաղթահարման ուղիներից մեկը կարող է լինել կողմնացույցով նավարկությանը վերադառնալը: Իհարկե, ոչ թե ուղիղ իմաստով, այլ խորը ստեղծագործական վերաիմաստավորման տեսքով։ Գիտականորեն այդ տեխնիկան կոչվում է կողմնորոշում երկրաֆիզիկական (մագնիսական) դաշտերով և խոստանում է բազմաթիվ առավելություններ։ Նախ, նավիգացիոն ճշգրտությունը բավականին բարձր է՝ մինչև 2 մետր: Խոսքը ինչ որ գեոդեզիական աշխատանքներում օգտագործման մասին չէ, բայց ռազմական և քաղաքացիական կարիքների համար դա կլինի։ Երկրորդ, և սա է գլխավորը, շատ դժվար է ճնշել և խցանել նման նավիգացիոն համակարգը, քանի որ այն հիմնված է Երկրի բնական դաշտերի տվյալների վրա։ Մասնավորապես, մոլորակի մագնիսական դաշտի երկայնքով գործող նավիգացիոն համակարգերը բարձր դիմացկուն են աղմուկի նկատմամբ։ Ինչպես միշտ, այս գաղափարը ևս ծագել է կենդանիներից: Թռչունները, կետերը և այլ չվող օրգանիզմները միլիոնավոր տարիներ շարունակ օգտագործում են այդ նավարկությունը, թեև լիովին պարզ չէ, թե ինչպես են դա անում: Այնուամենայնիվ, դա նշանակություն չունի: Հիմնական բանը այն է, որ Երկրի բնական մագնիսական դաշտերի քարտեզը կազմվել է շատ վաղուց, և ոչինչ չի խանգարում օգտագործել դրանք: Բնական հարց է ծագում, եթե մագնիսական նավիգացիայի հետ կապված ամեն ինչ այդքան հրաշալի է, ինչո՞ւ այն դեռ չի փոխարինել GPS-ին և նմաններին:
Չնայած գեոմագնիսական նավիգացիայի բոլոր հարմարություններին, այն զերծ չէ իր թերություններից: Առաջին և ամենակարևորն այն է, թե ինչու է պետք դա, եթե ձեռքի տակ ունես լիարժեք ֆունկցիոնալ արբանյակային համակարգ: Դժվար է պատկերացնել, թե քանի հարյուր միլիարդ են պետությունները միասին ներդրել GPS-ում, Glonass-ում և այլն, ի՞նչ կարիք կա հովանավորել նաև մագնիսական նավիգացիոն ինչ-որ համակարգ: Ինչն, ի դեպ, հայտնվել է տիեզերական նավիգացիայից շատ առաջ և ոչ մի բարդ բան չի պարունակում։
Ներկայումս շատ սմարթֆոններ առաջարկում են նավիգացիոն հնարավորություն փակ տարածքներում, որտեղ բջջային կապը և GPS ազդանշանները չեն կարող հասնել: Սրանք այսպես կոչված տեղորոշման տեխնոլոգիաներ են, որոնք հիմնված են շրջակա միջավայրի մագնիսական անոմալիաների վրա: Հիմնական բանը այն է, որ պետք է նախօրոք քարտեզագրել մագնիսական դաշտերը և փորձել վերացնել խանգարումները, օրինակ, վերելակների շահագործումից: Եթե այդ համակարգը հասցվի ինքնաթիռի մակարդակին, ապա կհայտնվի նավիգացիոն սարք, որը կենտրոնացած է Երկրի մագնիսական անոմալիաների վրա: Վերջինս առանց խնդիրների կարելի է քարտեզագրել նույն արբանյակից՝ մինչև մի քանի մետր ճշգրտությամբ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
