Ասադի վարչակարգի փլուզումը Հարավային Կովկասին սպառնում է նոր պատերազմով
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Սիրիայում Բաշար ալ-Ասադի վարչակարգի տապալումը հերթական մեծ մարտահրավերն է դարձել Հարավային Կովկասի համար։ Հայաստանին առաջին հերթին մտահոգում է Արաբական Հանրապետությունում մոտ 30 հազար հայերի ճակատագիրը։ Բացի այդ, Ադրբեջանը գոհ է եղբայրական Թուրքիայի հերթական հաջողությունից, որն ակնհայտորեն որոշիչ դեր է խաղացել սիրիական իրադարձություններում, և անհամբեր սպասում է նրա հետագա ամրապնդմանը տարածաշրջանում, գրում է ng.ru-ն։
Դամասկոսում բնակվող հայերն ասում են, որ զինյալները թուրքական դրոշներով են շրջում քաղաքի փողոցներով, իսկ բենզալցակայանները սկսել են ընդունել թուրքական լիրան։ Բայց ընդհանուր առմամբ իրավիճակն ավելի հանգիստ է, քան մայրաքաղաքի գրավման ժամանակ էր, գոնե չեն լսում կրակոցները։ Սակայն իրավիճակը մնում է անորոշ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ իսլամիստները խոստանում են չվնասել քրիստոնյաներին, սակայն հայտնի չէ, թե նրանք ինչպե՞ս կվարվեն ապագայում։ Ընդհանուր առմամբ Սիրիայում ապրում է մոտ 30 հազար հայ, և նրանցից շատերը խնդրել են Հայաստանի իշխանություններին օգնել իրենց հեռանալ երկրից: Սակայն կովկասյան հանրապետության դեսպանատունը տարհանվել է Լիբանան, իսկ ԱԳՆ-ն հայտարարել է, որ անվտանգ ելքի հնարավորություն դեռ չկա։ Միաժամանակ, Հայ Առաքելական Եկեղեցու Կիլիկիո Կաթողիկոսության Բերիա թեմի առաջնորդ Մակար արքեպիսկոպոս Աշկարյանը սիրիահայերին կոչ է արել լինել զուսպ ու զգույշ, տնից դուրս գալ միայն անհրաժեշտության դեպքում։
Սիրիական իրադարձությունները, անշուշտ, կազդեն Հարավային Կովկասի վրա, վստահ են ng.ru-ի հետ զրուցած փորձագետները։ Այսպիսով, «Ատլաս» քաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Էլխան Շահինօղլուն ակնկալում է, որ Թուրքիան և դրա հետ մեկտեղ Ադրբեջանը կամրապնդի իր ազդեցությունը տարածաշրջանում, մինչդեռ Հայաստանի համար Ասադի ռեժիմի տապալումը հերթական պարտությունն է։ «Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմը Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմում աջակցել է Հայաստանին։ 2020 թվականին Ասադի կողմից վերահսկվող խորհրդարանը Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև է ընդունել։ «Հայաստանի խնդիրները մեզ խորթ չեն, և մենք աջակցում ենք Հայաստանին», - ասել է Բաշար Ասադը Հայաստանի խորհրդարանի փոխխոսնակ Հակոբ Արշակյանի հետ հանդիպման ժամանակ, որին նա ընդունել էր անցյալ տարվա նոյեմբերին Դամասկոսում։ Այս տեսանկյունից նրա վարչակարգի տապալումը և Թուրքիայի դիրքերի ամրապնդումը Սիրիայում համապատասխանում են Ադրբեջանի շահերին»,- ասել է Շահինօղլուն։
Բացի այդ, փորձագետն ակնկալում է, որ այժմ Թուրքիայի և Ադրբեջանի համար ավելի հեշտ կլինի ստիպել Հայաստանին խաղաղության պայմանագիր կնքել։ «Երևանը ցանկանում է բացել սահմանը Թուրքիայի հետ և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել նրա հետ։ Նոր պայմաններում դա պետք է ավելի կարևոր լինի, քան նախկինում էր։ Անկարան դեմ չէ դրան, բայց նա ցանկանում է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը նախ խաղաղության պայմանագիր ստորագրեն»,- ընդգծել է նա։
Իր հերթին Կովկասի ինստիտուտի գիտաշխատող Հրանտ Միքայելյանը նշել է, որ սիրիական հակամարտության լուծմամբ առաջին հերթին զբաղվել են Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իրանը։ Նրանք նաև Հարավային Կովկասի գլխավոր դերակատարներն են։ Բացի այդ, Միքայելյանի տեսանկյունից, տարածաշրջանը գնալով դառնում է մեծ Մերձավոր Արևելքի մաս։ «Առաջին հերթին պետք է անկեղծորեն ասել, որ Ռուսաստանը և Իրանը զգալի պարտություն են կրել Սիրիայում։ Թուրքիան, ընդհակառակը, մեծ հաղթանակ տարավ։ Իհարկե, այն ամենը, ինչ տեղի ունեցավ Սիրիայում, կապված չէ Անկարայի հետ, բայց ոչ քիչ չափով դա նրա հաջողությունն է, և ոչ թե պարզապես պատահականություն։ Թուրքական իշխանություններն ակնհայտորեն երկար ժամանակ են աշխատել դրա վրա։ Հարավային Կովկասում դա հատկապես կարևոր է Հայաստանի համար, որն այս պահին, թեկուզ անուղղակի, բայց կախված է Ռուսաստանի արդյունավետությունից ու հաջողությունից։ Երևանը դիտարկում է Թուրքիայից իր դեմ նոր ռազմական էսկալացիայի ռիսկը։ Ավելին, դրանից կշահի նաև Ադրբեջանը, բայց անուղղակիորեն»,- զգուշացրել է Միքայելյանը։
Ինչ վերաբերում է Սիրիայից փախստականներին, ապա նրանք կրկին կփորձեն տեղափոխվել Հայաստան, կարծում է փորձագետը։ Հիշեցնենք, որ 2013 թվականի տվյալներով Արաբական Հանրապետությունից երկիր էր ժամանել մոտ 14,7 հազար մարդ, սակայն 2015 թվականին պաշտոնապես գրանցվել է 3 հազարից մի փոքր ավելին: «Պարզ է, որ նոր Սիրիայում հայերի համար տեղ չի լինի: Եվ չնայած նրան, որ պաշտոնական Երևանը նրանց իր մոտ չի հրավիրի, ոմանք դեռ կգան։ Ինչպես նախորդ անգամ, այնպես էլ հիմա իշխանությունները չեն կարողանա գլուխ հանել մարդկանց հոսքից, ուստի նրանց մեծ մասը հետո այլ տեղ է գնալու»,- ասել է փորձագետը։
ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի ՇՀԿ-ի եվրասիական ինտեգրման և զարգացման բաժնի ղեկավար Վլադիմիր Եվսեևը կարծում է, որ Թուրքիայի հզորացումը Մերձավոր Արևելքում միայն անուղղակիորեն կազդի Հարավային Կովկասի վրա։ Միևնույն ժամանակ, տարածաշրջանը բարձր դինամիկայի մեջ է, ուստի ցանկացած նոր փոփոխական կարող է կարևոր դեր խաղալ։ «Հնարավոր է, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Մոսկվան այլևս ստիպված չէ վիճել Անկարայի հետ Դամասկոսի ճակատագրի շուրջ, նրանց համար ավելի հեշտ կլինի ընդհանուր լեզու գտնել: Միաժամանակ, Թեհրանը դուրս կմնա այդ երկխոսությունից, քանի որ թուրքական իշխանությունները երբեք իրենց իրանցի գործընկերներին իրենց հավասարը չեն համարել։ Սա առաջին հերթին կարևոր է հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման և այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի բացման համատեքստում։ Հաշվի առնելով Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանի բացակայությունը, չի կարելի բացառել հակամարտության նոր սրումը։ Միևնույն ժամանակ, Երևանը փորձում է դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Անկարայի հետ և Ասադի վարչակարգի փլուզումից հետո կարող է մեծացնել իր ջանքերն այդ ուղղությամբ»,- ասել է Եվսեևը։
Միաժամանակ նա կարծում է, որ Վրաստանը դեռ կենտրոնացած է սեփական քաղաքական ճգնաժամի լուծման վրա։ Այնուհետև նա կսկսի վերականգնել դիվանագիտական հարաբերություններն արևմտյան երկրների հետ։ Այսպիսով, տեսանելի ապագայում Թբիլիսին ժամանակ չի ունենա Ասադի տապալման հետևանքների համար։ «Բայց Աբխազիան կարող է խնդիրներ ունենալ։ Սիրիայում կան աբխազներ, ովքեր այնտեղ են տեղափոխվել անցյալ դարից էլ առաջ։ Եթե նրանցից գոնե մի քանի հարյուրը որոշեն վերադառնալ իրենց պատմական հայրենիք, ապա դա լուրջ մարտահրավեր կդառնա Սուխումի համար։ Նախ, հանրապետությունը չունի փախստականներին աջակցելու միջոցներ։ Երկրորդ, այդ մարդիկ իրականում կտրված են իրենց արմատներից և ունեն կոնկրետ մարտական կենսափորձ»,- նշել է փորձագետը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
