Հայաստանի վերացումը իր համար շահավետ է, քանի որ այդ դեպքում իրեն ոչ մեկ չի դատի․ քաղաքագետի գնահատականը՝ երկրի ներկա իրավիճակի վերաբերյալ

«Հայաստանում ստեղծվել է նախահեղափոխական իրավիճակ։ Հայաստանով մեկ ընթացող պրոցեսները` հասարակության ակտիվ զանգվածի կողմից փորձ են արթնացնել քնած զանգվածին, որոնք շատ են։ Կարևորն այն է, որ բոլորն էլ խիստ մտահոգված են իշխանության քայլերից»,- այս մասին 1or.am-ի հետ զրույցում ասաց քաղաքագետ Երվանդ Բոզոյանը, ինչպես նաև պատասխանեց մի շարք հարցերի։

- Պարո՛ն Բոզոյան, երկրում ակտիվ քաղաքական պրոցեսներ են, ի՞նչ կանխատեսումներ ունեք,  ընդվզման մեծ ալիք կտեսնե՞նք։

- Ստեղծված իրավիճակը համարում եմ նախահեղափոխական, քանի որ բոլոր այդ դեպքերում փլուզվում է իշխանության լեգիտիմությունը։

2018թ.-ից այս իշխանությունն ունի բարձր լեգիտիմություն, եղած ընտրություններն անցան համեմատաբար հանգիստ պայմաններում, ընտրախախտումների վերաբերյալ հասարակությունը կասկածներ չուներ, ուստի ընտրական իմաստով իշխանությունը լեգիտիմ էր։ Հիմա ամեն ինչ գլխիվայր շրջվել է։ Ժամանակի ընթացքում այս իշխանությունը կորցրեց Արցախը, հիմա Հայաստանն է կանգնած լինել-չլինելու խնդրի առաջ։ Բոլորս էլ հասկանում ենք, որ այս գործընթացը կապ չունի իրական սահմանազատման և սահմանագծման հետ, դա խոստովանում է նույնիսկ Նիկոլ Փաշինյանը։

Այս տարի, փետրվարի 15-ի կառավարության նիստում նա բառացի հայտարարեց, որ Ադրբեջանը սպառնում է գրավել Հայաստանը պատերազմով։ Պատճառն այն էր, որ Հայաստանն Ադրբեջանին առաջարկել էր  փաթեթային տարբերակով սահմանազատում և սահմանագծում՝ Հայաստանը հանձնում է մոտ 8 գյուղ, իսկ Ադրբեջանը 32, ինչին ի պատասխան Ալիևն ասում է, որ պետք է այդ փոփոխությունները կատարվեն փուլային տարբերակով, որն իր կարծիքով պետք է լինեն միակողմանի զիջումները։

Իրադարձություններին հետևելով, պարզ է, որ Ադրբեջանը ցանկանում է փուլային տարբերակով գրավել Հայաստանը։

- Ինչո՞ւ փուլային տարբերակը սկսել Տավուշից, եթե խոսվում է, որ հիմնական նպատակը Սյունիքն է, ինչ-որ միջանցք և այլն։

- Հենց Տավուշի մարզում են ամենաշատ գյուղերը, որ վիճարկվում են Ադրբեջանի կողմից։ Բացի այդ Տավուշն այն միակ մարզն է, որ ամբողջությամբ պահպանված է։ Բանն այն է, որ Տավուշն, ի սկզբանե Ադրբեջանի հետ սահման է ունեցել, իսկ մյուս մարզերը, սահմանակից էին Արցախին, որտեղ, բնականաբար պաշտպանական գծեր չենք ունեցել։ Ադրբեջանը, փաստացի վերցնելով գոյություն ունեցող միակ պաշտպանական համակարգը, թելադրելու է իր պայմանները։

- Կառավարության գնահատմամբ՝ անկլավների հանձնումից հետո այլ թելադրանքներ չեն լինելու, ունենալու ենք լեգիտիմ սահման, որի համար էլ միակողմանի զիջումների ենք գնում։ Այդ դեպքում Ադրբեջանն ի՞նչ է թելադրելու։

- Նախ թելադրելու է, որ Հայաստանը հրաժարվի Ռուսաստանի գազից։ Արդեն դրա «Օվերտոնի պատուհանը» բացել են Ալեն Սիմոնյանն ու իր թիմակիցները։ Դա անելուց հետո Ադրբեջանը միանգամից փակելու է գազը և պահանջելու է, որ 300.000 ադրբեջանցի փախստական գա, հակառակ դեպքում գազը չի բացելու։ Հետո պահանջելու են ատոմակայանի փակումը։  Հենց սրա համար է Ադրբեջանի նախագահը փորձում բալանսավորված քաղաքականություն վարել և՛ Արևմուտքի, և՛ Ռուսաստանի հետ։ Բնականաբար երկու կողմերն էլ հասկանում են, որ Ադրբեջանը խաբեբայի քաղաքականություն է վարում։

- Ո՞ր գերտերությանն է ամենաշատն անհանգստացնում Ալիևի քաղաքականությունը։ Եվ մեր ու նրանց շահերի համընկնում կա՞։

- Բնականաբար դա անհանգստացնում է Ռուսաստանին, թեև Ալիևն ասում է, որ եթե Հայաստանի փոխարեն Արևելյան Ադրբեջան լինի, ապա ռուսական ազդեցությունից դուրս չեն գա, բայց ակնհայտ է, որ դա իրականությանն այնքան էլ չի համապատասխանում։ Բացի այդ, եթե Հայաստանն ամբողջությամբ գրավեն, ապա պետք է մի տեղ տեղափոխել ՀՀ բնակչությանը, դա հիմնականում ՌԴ-ն է լինելու։ Բացի այդ էլ տարածաշրջանում ստեղծվելու է մի եռանկյունի, որը Ռուսաստանին տարածաշրջանից դուրս մղելու քաղաքականություն  է վարելու։ Սա շատ լավ հասկանում են և՛ Ռուսաստանում, և՛ Իրանում, ինչպես նաև հասկանում են, որ սա կանգնեցնելու համար Հայաստանը պետք է դիմակայի։

- Ձեր ասածից կարող եմ ենթադրել, որ շահերի բախում կա, ապա ինչո՞ւ են ՌԴ-ն և Իրանը լուռ տեղի ունեցող այս գործընթացների դեպքում։

- Խնդիրն այն է, որ Նիկոլ Փաշինյանը չի ցանկանում, որ ՌԴ-ն և Իրանը տարածաշրջանում տիրապետող դիրք ունենան։ Ստացվում է, որ Փաշինյանի անձնական շահերը համընկնում են Ադրբեջանի շահերի հետ։ Սա շարքային քաղաքացին չի հասկանում։ Օրինակ` Փաշինյանը 2022թ.-ին հայտարարեց, որ մենք մի փոքր կիջեցնենք Արցախի համար սահմանված նշաձողը և ամեն ինչ լավ կլինի, բայց ուղիղ մեկ տարի անց Արցախը վերացավ, ինքը Պրահայում ճանաչեց Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը՝ ներառյալ Արցախը։

Փաստացի, Արցախի բանակը դարձավ անօրինական և չկարողացավ պահպանել իր գոյությունը: Սա ծրագրված հակապետական, դավաճանական քաղաքականություն էր, որտեղ համընկան Փաշինյանի, Թուրքիայի, Ադրբեջանի, ինչպես նաև, ցավոք, Իսրայելի շահերը, ովքեր շահագրգռված են, որ տարածաշրջանից Ռուսաստանը վերանա։ Հիմա Ադրբեջանը պահանջում է ընդհանուր սահման Թուրքիայի հետ, որի համար պիտի Հայաստանը վերանա և հենց այստեղ էլ կրկին համընկնում են Ալիևի, Էրդողանի և Փաշինյանի շահերը։ Նիկոլ Փաշինյանն իր տերերին փորձում է համոզել, որ ՀՀ-ն կարող է դառնալ թուրքամետ, միայն իրեն չհեռացնեն։ Իրեն էլ համոզում են, որ Հայաստանի վերացումը իր համար շահավետ է, քանի որ այդ դեպքում իրեն ոչ մեկ չի դատի։