Թուրքական անուղղակի ակնարկները

Մոսկովյան «Կրոկուս սիթի հոլ» համերգասրահում տեղի ունեցած ահաբեկչությունից հետո թուրքական կողմը Մոսկվա զանգահարեց մի քանի մակարդակով։

Ահաբեկչությունից որոշ ժամանակ անց, Հաքան Ֆիդանը զանգահարեց Սերգեյ Լավրովին՝ փոխանցելով Էրդողանի ցավակցությունը։ Էրդողանի խոսքով՝ «ահաբեկչությունն անընդունելի է՝ անկախ նրանից, թե ումից է այն, կամ ով է հանցագործը»։ Նշենք, որ Էրդողանը նաև զանգահարել է Պուտինին և ցավակցություն հայտնել «Կրոկուսում» տեղի ունեցած ահաբեկչության կապակցությամբ։ Հավելենք, որ կան փորձագետներ, որոնք Էրդողանի այս ձևակերպման մեջ շանտաժ են տեսնում, որը վերաբերում է նաև Հարավային Կովկասին։

Մասնավորապես` նշվում է, թե Կրոկուսում տեղի ունեցածն Ուկրաինայի և Հարավային Կովկասի հետ կապված անձնական շահերի դաշտ մղելու փորձն այս դեպքում ոչ միայն զզվելի և ստոր է, այլև բավականին ոչ գործընկերային է հնչում, և կտեսնեն, թե ինչպես կարձագանքեն ՌԴ իշխանությունները։

Ի դեպ, որպես հնարավոր տարբերակ նշվում է, որ Ռուսաստանը պետք է հասկանա, որ եթե ՆԱՏՕ-ն ձևավորի Թուրանի միջանցքը, և միջանցք ստեղծվի էթնիկ անջատողական ահաբեկիչների համար` կավելանան նման հարձակումները Կենտրոնական Ասիայի ծայրահեղականների, այդ թվում` Բաքվի և Անկարայի աջակցությունը վայելող թաքֆիրիստների կողմից։

Ըստ էության, Էրդողանի խոսքը վերաբերում է մի քանի հակամարտությունների, թեև ընդհանրապես ընկալելի չէ, թե ինչու Թուրքիայի նախագահը` ՌԴ-ում տեղի ունեցած այս ողբերգությունից հետո պետք է խոսեր հակամարտությունները կարգավորելու անհրաժեշտության մասին, մի իրավիճակում, երբ ահաբեկչության գլխավոր պատվիրատուի վերաբերյալ պաշտոնական հստակ վարկած չկա։

Ընդգծենք, որ ընդհանուր շրջանառվող տեսակետների տիրույթում եղան որոշ ակնարկներ, որ ահաբեկիչները շտապում էին Ուկրաինա, կամ փորձեցին տեղեկատվական ֆոն ապահովել Արևմուտքի, Ուկրաինայի ջանքերով, թե կազմակերպիչը հենց «Իսլամական պետություն» խմբավորումն է։ Փաստենք, որ սա այնպիսի ծավալուն գործ է, որի հետաքննությունը երկար կտևի, ուստի այս փուլում միանշանակ պատվիրատուներ կարգելը տեղին չէ։

Սակայն Էրդողանը ցանկացած ճգնաժամային իրավիճակում փորձում է թուրքական շահերն ու հետաքրքրություններն առաջ մղել։ Այս դեպքում, խոսքը, մասնավորապես, Մերձավոր Արևելքի մասին է, ինչպես նաև, մասամբ` Հարավային Կովկասի ու Ուկրաինայի, որոնցում, ինչպես յուրաքանչյուր երկիր, առավել ևս՝ Թուրքիան, ակնկալում է ի նպաստ իրեն լուծումներ։

Չի բացառվում, որ ՌԴ-ին ցանկանում են ներքաշել մերձարևելյան նոր խաղի ու քաոսի մեջ, որի բուն պատճառները վերաբերում են ինչպես Մերձավոր Արևելքին, այնպես էլ` Ուկրաինային։

Բացի դրանից, անուղղակիորեն, Թուրքիայի ղեկավարի հայտարարությունն, անխոս, վերագրելի է նաև Հարավային Կովկասին։ Ըստ էության, Էրդողանն ակնարկ է անում, որ ահաբեկչությունն անտեսված, չլուծված խնդիրների հետևանք է և դրանք պետք է լուծել։ Թուրքիայի համար այստեղ ամենակարևոր հարցը, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցք» կոչվող պրոյեկտն է, որի բացման հարցն օրեցօր ավելի է սրվում Թուրքիայի համար։ Թուրքիայի ներկայիս ղեկավարը չի ցանկանում ժամանակ կորցնել և շտապում է օգտվել այն հնարավորությունից, որն ընձեռում է աշխարհաքաղաքական ներկայիս վիճակը։

Իրադարձությունների համադրությունները վկայում են, որ Թուրքիայի համար այդ ճանապարհը պատմական մեծ ձեռքբերում կդառնա և նրան կկապի թյուրքախոս այլ երկրների հետ։ Այսինքն կխորացնի Թուրքիայի թուրանական գաղափարները, որոնք ուղղված են նաև հենց Ռուսաստանի դեմ։

Տեղի ուենցող այս ընդհանուր տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական քաոսին դեմ է Իրանը, ավելին, Իրանն ունի ռեսուրս դրա դեմ պայքարելու համար, և ակնհայտ է, որ ՌԴ-ն Թուրքիայի հետ այս փուլում հարաբերությունները չփչացնելու խնդիր ունի. ավելորդ է ասել, որ ռուս-թուրքական հարաբերություններն աշխարհաքաղաքական ներկայիս դիմակայության պայմաններում կարևոր են Ռուսաստանի համար։

Սակայն իրադարձությունները և փոփոխությունները տեղի են ունենում կայծակնային արագությամբ, ուստի դժվար է ասել, որ ՌԴ այդ դիրքորոշումը կպահպանվի, քանի որ Իրանը ևս խստացնում է իր դիրքորոշումն այս հարցով, և թուրանական ծրագրերի սպառնալիքներն առնչվում են նաև Իրանին։

Արմեն Հովասափյան