Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … լապշակտրիչ

Խմորային ուտեստները ժողովուրդներից յուրաքանչյուրի մշակույթի անբաժանելի մասն են։ Իսկ որտե՞ղ է եկել մակարոնեղենի այնպիսի տեսակը, ինչպիսին լապշան է: Ներկայումս հաստատ հնարավոր չի եղել պարզել դա, սակայն հայտնի է, որ մ.թ.ա 4-րդ դարով թվագրվող էտրուսկական հարթաքանդակների վրա կան լապշա պատրաստող մարդկանց պատկերներ։ Թե ինչ լեզվից է առաջացել «լապշա» բառը նույնպես անհայտ է։ Դրա մասին առաջին պաշտոնական հիշատակումը վերաբերում է մ.թ.ա 2-րդ հազարամյակին և տանում է մեզ Հին Չինաստան: Եվրոպայում լապշան հայտնվել է ճանապարհորդ Մարկո Պոլոյի շնորհիվ, ով դա բերել է Չինաստանից 1292 թվականին։
Բոլորը գիտեն, թե ինչ է լապշան, դա ալյուրից, ձվից և աղից շաղախված խմորի բարակ երկար շերտեր են։ Նախկինում տանտիրուհիները ստիպված էին շատ ժամանակ ծախսել խմորը ձեռքով կտրելու վրա։ Ընդ որում խոհարարության գործընթացում ոչինչ չի փոխվել մինչև 20-րդ դարը, քանի դեռ Իտալիայից ներգաղթյալ Անջելո Վիտանտոնիոն 1906 թվականին արտոնագիր չի ստացել  առաջին լապշա կտրող սարքի գյուտի համար: Հետո նման սարքերի վաճառքն իրականացվել են Villa Ware ընկերության միջոցով, որը գոյություն ունի մինչ օրս, սակայն այլևս չի պատկանում Վիտանտոնիո ընտանիքին: Առաջին լապշակտրիչը պատրաստված է եղել չուգունից, պողպատից և ունեցել է փայտե բռնակ։ Հզոր պտուտակների օգնությամբ սարքն ամրացվել է սեղանին հեշտ օգտագործման համար։ Կառուցվածքը բարդ չի եղել կորպուս, չորս գլանակ և բռնակ։ Սկզբում կոշտ խմորը ձեռքով մի քանի անգամ գնդվում էր, այնուհետև  անց էր կացվում զույգ փայտե գլանների միջով դառնալով էլ ավելի բարակ։ Միայն դրանից հետո էր շերտը կտրտվում շեղբերով հագեցած մետաղական մյուս գլանների միջոցով։
Ներկայումս էլ ձեռքի լապշակտրիչները դեռևս մեծ պահանջարկ ունեն խոհարարների և սիրողների շրջանում: Ներկայումս լապշակտրիչները պատրաստվում են չժանգոտվող պողպատից, բայց դրանց կառուցվածքը գրեթե ոչ մի փոփոխության չի ենթարկվել։ Նման սարքերը ամրացված են սեղանին, ունեն 18 սմ չափի գլաններ և մոտ 3 կգ քաշ։ Թերևս միակ նորամուծությունը, որը նրանց տարբերում է իրենց նախնուց, հատուկ վարդակներն են, որոնք թույլ են տալիս պատրաստել տարբեր տեսակի լապշա, բացի դա կա խմորի թերթիկի հաստությունը և կտրվածքի լայնությունը կարգավորելու հնարավորություն: Ընդ որում ներկայումս այդ խոհանոցային սարքի օգնությամբ կարելի է պատրաստել ոչ միայն տարատեսակ մակարոնեղեն, այլ նաև պելմենիներ, խինկալի, հարթ տորթեր։
Հետագայում տնական լապշա պատրաստելու գործում նորույթ է դարձել  էլեկտրական լապշակտրիչը։ Խոհանոցային պարագաների արտադրությամբ զբաղվող ընկերությունները համեմատաբար վերջերս են սկսել թողարկել նման սարքեր: Հիմա մարդուց պահանջվում է միայն խմոր պատրաստել, իսկ մեքենան ստանձնում է ինչպես գրտնակելու, այնպես էլ կտրելու գործը։ Անկասկած դրանք առավելություններն են ժամանակի և աշխատանքի խնայողության տեսակետից: Ժամանակակից էլեկտրական լապշակտրիչը կարող է րոպեում արտադրել մինչև 300 գրամ լապշա: Եվ դա անելու համար հարկավոր չէ անվերջ պտտել բռնակը, պարզապես պետք է սեղմել միացման կոճակը: Ամենից հաճախ նման սարքերում կարելի է ընտրել միայն խմորի շերտի լայնությունն ու հաստությունը, լրացուցիչ վարդակներ ներառված չեն, քանի որ մարմինը միաձույլ է։ Բացի դա որոշ ընկերություններ ընտրել են ալյումինը որպես գլանների նյութ, քանի որ խմորը գործնականում չի կպչում դրան, և սարքը մաքրելու համար պարզապես պետք է սրբել մակարոնեղենի կտրիչը չոր շորով կամ մաքրել խոզանակով:
 
Կ. Խաչիկյան