Անգաղափար պոպուլիզմ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Այն ինչ տեղի է ունենում վերջին 5-ամյակում և փայլուն կերպով կիրառվում իշխող ռեժիմի կողմից, մասնավորապես, թե ինչ մանիպուլյատիվ քայլեր է իրականացնում Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա վարչախումբը, ոչ թե զուտ պոպուլիզմ է, այլ՝ էժան պոպուլիզմ։ Պոպուլիզմի ու դրա գերակայության շնորհիվ արդի քաղաքական զարգացումների էպիկենտրոնում հիմնական խաղացողներ են դառնում էքսցենտրիկներն ու շոումենները։ Հայաստանյան իրականության մեջ տեղի ունեցած իրադրություններն ու ընդհանուր զարգացումներն իրար կողք համադրելուց հետո պարզ է դառնում, որ առկա է իշխանության ստվերն, ինքն իրականում գոյություն չունի:
Թերևս փիլիսոփայական ճշմարտություն է նաև այն, որ պոպուլիզմը միշտ ծնում է ցինիզմ, որովհետև եթե չունես զարգացման կոնկրետ հայեցակարգ, անընդհատ պետք է թիրախավորես անձանց կամ կոնկրետ երևույթներ, խոսես ծրագրերից, որոնք արտաքուստ լուսավոր են, սակայն աղերս չունեն իրականության հետ։ Որպես կանոն՝ ամեն մի ցավալի իրադարձության շուրջ առաջանում է երեք տիպի ռեակցիա. անկեղծ մտահոգություն, քաղաքական շահարկում և դավադրության տեսություն: Երկուսում էլ կա պոպուլիզմի որոշակի դրսևորում:
Փաշինյանական դեմագոգիան չունի սահման, դրանում համոզվել ենք անթիվ անգամներ, նրա ցինիզմի առանձնահատկությունը կայանում է նաև նրանում, որ նա այդ մանիպուլյատիվ ստերի չափաբաժինը կյանքի է կոչում մի առանձնահատուկ էնտուզիազմով ու բերկրանքով՝ այնպիսի տպավորություն է, որ նա դրանից հաճույք է ապրում։ Նիկոլի հիմնական նպատակն երկրում գոյություն ունեցող վակխանալիայի խորացումը և այդ քաոսում սեփական օրակարգը՝ պետականության հիմնովին ու խորքային կազմաքանդումը վերջնական փուլի հասցնելն է։ Հավատացեք, նա ոչինչ հենց այնպես չի ասում, ոչ մի հնչեցրած միտք պատահականություն չէ, պոպուլիզմի միջոցով Փաշինյանի հասարակությանը թմբիրի մեջ խորացնելու դոզան է, որը դեռևս աշխատում է։
Ինչպես հայտնի է՝ Թոմսոնի հայտնի բանաձևում ասվում է՝ «Եթե մարդիկ իրավիճակը սահմանում են՝ որպես իրական, և գործում են՝ ելնելով այդ իրավիճակից, ապա իրենց գործողությունների հետևանքներն իրական կլինեն՝ անկախ նրանից, թե որքան անիրական կարող է լինել իրավիճակից կախված որոշումը»։ Բայց սա նշանակում է, որ պոպուլիզմն ու ցինիզմը կարող է նաև առաջանալ՝ հիմնվելով զուտ երևակայական ներկայացուցչական բացերի վրա։
Ասվածի մասին ժամերով կարելի է խոսել և ավելի երկարաշունչ ու էլ ավելի բովանդակային հիմնավորումներ ներկայացնել, բայց մի բան փաստ է, երբ քաղաքական գործիչը բացահայտ հայտարարում է, թե ինքը չունի քաղաքական գաղափարախոսություն և չի դավանում որևէ «իզմի», իր համար դրանց հետևանքները լինելու են անդառնալի ու կործանարար, ինչպես, օրինակ, Իտալիայի և Հունաստանի առանց «իզմ» պոպուլիստ վարչապետների դեպքում էր։
Արմեն Հովասափյան
