Չեն ցանկանում Ղարաբաղը քննարկել հին ձևով
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Kommersant.ru-ն գրում է, որ ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտի Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով բյուրոն Twitter-ում անակնկալ հայտարարություն է արել. «ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահը խոսել է իր գործընկերների հետ քննարկելու Լեռնային Ղարաբաղի ապագան։ Ցավոք սրտի, ռուսաստանցի համանախագահը (դիվանագետ Իգոր Խովաևը) չի ընդունել հրավերը։ Մենք անհամբեր սպասում ենք ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքի շարունակմանը»։ Այս խոսքերը լիովին հակասում են Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի վերջին հայտարարությանը։ «Սկզբունքորեն, մենք չենք քննարկել Մինսկի խումբը որպես այդպիսին, քանի որ այն դադարեցրել է իր գործունեությունը ամերիկացի և ֆրանսիացի մասնակիցների նախաձեռնությամբ», - ասել է նա Բաքվում իր ադրբեջանցի գործընկեր Ջեյհուն Բայրամովի հետ բանակցություններից հետո։
Հիշեցնենք նաև, որ մոտ երկու շաբաթ առաջ ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով օգնական Կարեն Դոնֆրիդը այցելել էր և՛ Բաքու, և՛ Երևան։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ըստ կառավարության մամուլի ծառայության, նրա հետ հանդիպմանը «ընդգծել է Միացյալ Նահանգների՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրի, առանցքային դերը հիմնախնդրի համապարփակ կարգավորման հարցում»։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն իր հերթին հենց տիկին Դոնֆրիդի այցի ֆոնին կոշտ քննադատության էր ենթարկել այդ ձևաչափը ելույթ ունենալով Բաքվի Գլոբալ համաժողովում։ «Խոսելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մասին կարող եմ ասել, որ այդ ինստիտուտը կորցրել է իր նշանակությունը։ Պետք է հրաժեշտ տալ նրան: Այդ հակաարդյունավետ խմբին պետք է ոչ թե «շնորհակալություն և ցտեսություն» ասել, այլ պարզապես «ցտեսություն», քանի որ ժամանակն է, որ նա թոշակի գնա»,- ասել է նա։ Հետո էլ Մոսկվայի և Վաշինգտոնի միջև հայտարարությունների փոխանակումից հետո Ադրբեջանի ԱԳՆ մամուլի ծառայությունն է հաստատել այդ դիրքորոշումը։ Ինքը՝ Կարեն Դոնֆրիդը, խոսելով «Ազատություն» ռադիոկայանի հայաստանյան խմբագրության հետ, ըստ էության համաձայնություն է հայտնել այդ հարցում Երևանի դիրքորոշման հետ։ «Միացյալ Նահանգները ևս մեկ անգամ ասում է, որ մենք աջակցում ենք գործընթացին Մինսկի խմբի համանախագահների շրջանակում»,- ասել է նա։ Ճշտող հարցին, թե իրեն չի՞ խանգարում այդ ձևաչափին Ռուսաստանի մասնակցությունը, տիկին Դոնֆրիդը բացասական է պատասխանել: «Ռուսաստանը Մինսկի խմբի համանախագահ է։ Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը և Ռուսաստանը կշարունակեն աշխատել այս ձևաչափով»,- վստահորեն ասել է նա։ Նիկոլ Փաշինյանը չի թաքցրել, որ Կարեն Դոնֆրիդի հայտարարությունը իրեն շատ ավելի է դուր եկել, քան Սերգեյ Լավրովի խոսքերը: «Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարի հայտարարությունը, եթե, իհարկե, լրատվամիջոցները ճիշտ են փոխանցել նրա խոսքերը, մեղմ ասած տարօրինակ է։ Նա գործում է Ռուսաստանի նախագահի լիազորությունների ներքո, իսկ 2022 թվականի ապրիլի 19-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպումից հետո մենք համատեղ հայտարարություն ենք ընդունել, որում նշվել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ներուժի և փորձի օգտագործման կարևորությունը»,- ասել է պարոն Փաշինյանը։
«Այն պայմաններում, երբ Բաքուն փաստացի հրաժարվում է քննարկել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը, Մինսկի խումբը, ըստ էության, մնացել է այն միակ ձևաչափը, որի շրջանակներում կարելի է քննարկել այդ հարցը,- Երևանի համար Մինսկի խմբի պահպանման կարևորությունն է բացատրել հայ քաղաքագետ Դավիթ Հարությունյանը «kommersant»-ին, - համանախագահների ձևաչափը ձեռնտու է հայկական կողմին, քանի որ այն թույլ է տալիս մանևրել միջնորդների միջև։ Եթե Մինսկի խմբի աշխատանքը դադարեցվի, ապա միայն երկու ակտիվ եռակողմ ձևաչափեր կմնան՝ Մոսկվայի և Բրյուսելի միջնորդությամբ։ Երկու ձևաչափերի շրջանակներում էլ կարելի է առաջնահերթ անվանել կարգավորման այնպիսի կոնկրետ միջոցառումները, ինչպիսիք են հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը, սահմանի հստակեցումը, Երևանի և Բաքվի հարաբերությունների կարգավորումը, բայց ոչ Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը»։ Նման պայմաններում, ըստ պարոն Հարությունյանի, Երևանին պարզապես այլ բան չի մնում, քան Մինսկի խումբը պահել լրատվական օրակարգում, թեև այդ ջանքերը դժվար թե արդյունավետ լինեն։ Արևմուտքի հետ կապերի ամրապնդման խաղադրույքը, ըստ նրա, նույնպես Հայաստանի համար ցանկալի արդյունք չի տա։ «Արևմուտքը դժվար թե վատթարացնի հարաբերությունները Բաքվի հետ, հատկապես հիմա, երբ ուկրաինական հակամարտության համատեքստում մեծացել է Ադրբեջանի դերը ԵՄ-ին էներգակիրների մատակարարման հարցում,- նշել է փորձագետը,-նման կերպ, չնայած Ռուսաստանի հետ կոնֆլիկտին, Արևմուտքը դժվար թե պատրաստ լինի ակտիվորեն կասկածի տակ դնել Հարավային Կովկասում Մոսկվայի քաղաքական ազդեցությունը»։
Մեկ այլ հայ քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանն իր հերթին ստեղծված իրավիճակում «հետաքրքիր դիվանագիտական նախաձեռնությամբ հանդես գալու» հնարավորություն է տեսնում։ Նրա կարծիքով, Երևանը պետք է հրավերներ ուղարկի ԵԱՀԿ բոլոր երեք համանախագահներին այցելելու Հայաստան «Ղարաբաղի ճակատագիրը և նրա կարգավիճակը քննարկելու համար»։ «Դա կարող է դառնալ այն միակ հարթակը, որտեղ Ռուսաստանի և Արևմուտքի ներկայացուցիչները կկարողանան երկխոսություն վարել։ Նման նախաձեռնությունը կարող է նոր լիցք հաղորդել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին»,- ասել է «kommersant»-ի զրուցակիցը։
«Վաշինգտոնի հայտարարությունը շատ տարօրինակ է,- իր հերթին «kommersant»-ին ասել է ադրբեջանցի քաղաքագետ Իլգար Վելիզադեն,- Վաշինգտոնը գիտի Բաքվի դիրքորոշումը, և եթե նրանք որոշեն միտումնավոր ոտնահարել այդ հարցը և նյարդայնացնել ադրբեջանական կողմին, ապա դա որևէ դրական արդյունքի չի հանգեցնի»: Զրուցակիցը նաև ենթադրել է, որ «ԱՄՆ-ը փորձում է բարձրացնել իր նախաձեռնությունների օրինականությունը, իսկ Երևանն օգտվում է դրանից»։ Իսկ Մոսկվան, հավելել է պարոն Վելիզադեն, հասկացնում է, որ մտադիր չէ մասնակցել այդ խաղերին, հատկապես որպես լրացուցիչ խաղացող։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
