Տարանցումային շանտաժ. Ադրբեջանը բլոկպոստ է տեղադրել Հայաստան-Իրան ճանապարհին
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
politexpert.net-ը գրում է, որ Ադրբեջանի անվտանգության ուժերը անցակետ են ստեղծել Հայաստանը Իրանի հետ կապող ճանապարհին: Նրանք վարորդներից գումար են պահանջում ճանապարհորդության համար: Երևանում խոստովանել են, որ «մոռացել» են քննարկել այս հատվածում տարանցման պայմանները: Այդ հարցով մանրամասներ է ներկայացրել PolitExpert- ի սյունակագիր Ռուբեն Մարգարյանը:
Գորիս-Կապան ճանապարհի այդ 21 կիլոմետրանոց հատվածն անցնում է Ադրբեջանի տարածքով, եթե հիմք ընդունենք ԽՍՀՄ վարչական բաժանման քարտեզները: Մինչև վերջերս այնտեղով ճանապարհորդությունն անվճար էր, բայց այժմ Ադրբեջանի ներկայացուցիչները կանգնեցնում են Իրանից անցնող տրանսպորտային միջոցները, ստուգում փաստաթղթերը և գանձում մաքսատուրք՝ մոտ 100 դոլար, միակողմանի ճանապարհորդության համար: Իրանական ծանր բեռնատարների համար մայրուղով երթևեկության իրականումը դադարեցվել է, և ահռելի խցանումներ են առաջացել: Որոշ մեքենաներ փորձում են անցակետը շրջանցել այլընտրանքային նեղ ճանապարհներով: Վարորդներն արդեն սպառնում են ամբողջությամբ փակել ճանապարհը: Բացի դա ադրբեջանցիները ձերբակալել են երկու իրանցիների նրանց մեղադրելով Ստեփանակերտ ցեմենտ տեղափոխելու համար Լաչինի միջանցքով, որը վերահսկվում է ռուս խաղաղապահների կողմից, իբր թե նրանք խախտել են իրենց «ինքնիշխան տարածքը»: Փաստացի ներկայումս Բաքուն վերահսկում է Իրանից Հայաստան բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների ողջ գործընթացը:
Թեհրանում ուշադիր հետևում են իրավիճակին, բայց այդե ամենի մասին բարձրաձայնում են շատ զգուշավոր ակնարկելով, որ սպասում են արձագանքի Երևանի կողմից: Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պարզաբանումներ է տվել այդ հարցի վերաբերյալ Հայաստանի խորհրդարանում: Նրա խոսքով 2020 թվականի դեկտեմբերին, այսինքն՝ Ղարաբաղում պատերազմը դադարեցնելու եռակողմ հայտարարության ստորագրումից մոտ մեկ ամիս անց, Երևանը որոշել է Հայաստանի զինված ուժերի ստորաբաժանումները հետ քաշել մինչև նախկին խորհրդային հանրապետության վարչական սահմանները: Եվ դա այն դեպքում, որ չնայած հայտարարությունը պարունակում է կետ, ըստ որի ռազմական գործողությունների դադարեցումից հետո կողմերը պետք է մնային իրենց զբաղեցրած դիրքերում: Փաշինյանն իր որոշումը բացատրել է հակամարտության նոր սրացումից խուսափելու ցանկությամբ, քանի որ Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի սահմանի խախտումը միանշանակ կհամարվեր ՀԱՊԿ պատասխանատվության գոտու նկատմամբ ոտնձգություն:
Վարչապետի խոսքով դեկտեմբերյան օրերին նախատեսվում էր ստորագրել նոր եռակողմ հայտարարություն, որը կկարգավորեր Հայաստան-Իրան ճանապարհի հատվածի օգտագործումը, որն իրականում անցնում է Ադրբեջանի տարածքով: Սակայն նոր հայտարարություն չի ստորագրվել: Կողմերը սահմանափակվել են բանավոր համաձայնությամբ, որ հայկական կողմը կարող է ազատորեն իրականացնել փոխադրումներ այդ ճանապարհով մինչև այլընտրանքային երթուղու կառուցումը: Ադրբեջանն ու Ռուսաստանը պարտավորվել են երաշխավորել ճանապարհորդության անվտանգությունը, բայց Հայաստանի կառավարությունը մոռացել է բանավոր համաձայնությանը ավելացնել Իրանից մեքենաների անարգել անցման երաշխիքները: Փաշինյանը հենց այդպես էլ ասել է. «Ես մոռացել եմ»:
Վարչապետի խոսքով եթե նախկինում Բաքուն աչք էր փակում այդ մոռացկոտության վրա, ապա այժմ դժգոհ է այն փաստից, որ Երևանը հրաժարվում է «միջանցք» տրամադրել Ադրբեջանի արևմտյան շրջանները Նախիջևանի ինքնավարության հետ կապելու համար:
Այստեղ պարզաբանենք, որ Երևանը կողմ է բոլոր տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակմանը, սակայն Բաքուն պահանջում է հենց «միջանցք», այսինքն Ադրբեջանի արևմտյան շրջանները Նախիջևանի հետ կապող հաղորդակցության ուղիների ինքնիշխան օգտագործման իրավունք: Մյուս կողմից, Երևանն առաջարկում է այդ հաղորդակցություններն օգտագործել ԱՊՀ երկրներում ընդունված կանոնների համաձայն, այն է իրավունք վերապահել Ադրբեջանի և Նախիջևանի հետ սահմաններին անցակետեր և մաքսակետեր հիմնել: Դա դժգոհություն է առաջացրել Բաքվում, որն էլ անմիջապես հիշել է հայկական կողմի մոռացկոտությունը իրան-Հայաստան մայրուղու հարցում:
Ներկայումս Ադրբեջանն իրականում ասում է, որ այո, ոչ ոք չի սպառնում Հայաստանի տրանսպորտային միջոցների տարանցման անվտանգությանը ճանապարհի այդ հատվածում, բայց տարանցիկ բեռնափոոխադրումների դեպքում պետք է իրականացվեն մաքսային վճարումներ:
Լսելով Փաշինյանի բացատրություններն այն մասին, թե ինչպես են իշխանությունները բանավոր պայմանավորվածություններում մոռացել նշել Իրանից երթևեկի հոսքի մասին, «Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցության պատգամավորը վարչապետին տհաճ հարց է տվել. «Եթե ձեր կառավարությունը ուղեղ չունի, ինչո՞ւ եք բանավոր պայմանավորվածություններ ձեռք բերում»: Պատասխան չի հնչել:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
