Սուբյեկտայնության հարցը՝ օրակարգում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Այսօր մենք հայտնվել ենք մի իրավիճակում, երբ Հայաստանի վերաբերյալ ամեն բան, մեր պետության ապագայի վերաբերյալ գրեթե ամեն ինչ գտնվում է ՌԴ ձեռքում: Ինչպես կվերաբերվի դրան որևէ քաղաքացի՝ անկախ կարգավիճակից, սա առանձին հարց է: Բայց ակնառու է, որ խոսքը գոյություն ունեցող իրողության մասին է, որն էլ իր հերթին մնում, ավելորդ է դարձնում քննարկումը, թե ինչ կա անելու կամ ինչ կարող ենք անել: Դա որոշում է Ռուսաստանը, հետևաբար՝ կարճ պատասխան կա՝ մենք չենք կարող անել ոչինչ: Մյուս կողմից, սակայն, այդ պատասխանը կարճ ճանապարհ է նաև դեպի ինքնաոչնչացում: Ըստ այդմ, եթե որևէ մեկը մտադիր է տանել Հայաստանն այդ ճանապարհով, ապա դա, թերևս, պակաս ոտնձգություն չէ պետության անվտանգության ու ապագայի նկատմամբ, որքան այն, ինչ տեղի ունեցավ Արցախի հետ: Հետևաբար, փոխվում է, իհարկե, հարցադրումը, հարցադրման տրամաբանությունը ինչ անելու վերաբերյալ, սակայն չի վերանում դրա հրատապությունը:
Միանաշանակ գլխավոր խնդիրն, անշուշտ, Մոսկվային հավաստիացնելն է, որ Հայաստանին հնարավորինս արագ խաղ վերադարձնելը, Հայաստանի սուբյեկտության վերականգնմանն ուղղված կայուն ջանքի գործադրումը բխում է թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ռուսաստանի շահից: Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը հայտարարել է, թե Ռուսաստանը, Թուրքիան ու Ադրբեջանը ռեգիոնալ անվտանգության երաշխավորն են: Առերևույթ՝ պատերազմական իրողություններն արձանագրող այդ հայտարարությունը խորքային առումով այլ բան չէ, քան հստակ ակնարկ տողատակով, որ արցախյան հարցում այլևս կա 2-1 ձևաչափ՝ Անկարան և Բաքուն մի կողմում, Մոսկվան՝ մյուս: Այսինքն՝ եթե նախկինում Անկարան խոսում էր 2-2 ձևաչափի մասին, պատերազմի առաջին օրերին կամ դրանից առաջ արվող ակնարկներով և հայտարարություններով, ապա այժմ արդեն խոսում է 2-1 ձևաչափի մասին՝ հօգուտ թուրք-ադրբեջանական տանդեմի: Ավելին, եթե դրան ավելացնենք նաև ահաբեկիչների գործոնը և ներկայումս արդեն նրանց ընտանիքներին Կովկաս բերելու նախաձեռնությունը, ապա Ռուսաստանի դիրքային պարտությունը դառնում է անհամեմատ ավելի խոշոր:
Այստեղ է, որ Հայաստանի սուբյեկտության հնարավորինս արագ վերականգնումը դառնում է էական անհրաժեշտություն: Այդ ամենի համար Հայաստանից դրա համար պահանջվում է, իհարկե, նախ, կայունություն և ներքին իրավիճակի հանրային լեգիտիմություն: Միաժամանակ, սակայն, այդ հիմքի վրա պահանջվելու է քաղաքական միտք և գաղափարական բազա, որովհետև Հայաստանի սուբյեկտություն ասվածը չի կարող լինել նպատակ, այլ պետք է լինի միջոց: Իսկ դրա համար հենց պետք է քաղաքական միտք և գաղափարական բազա: Բաներ, որոնք մշտապես եղել են հայաստանյան քաղաքական իրականության, մեղմ ասած, աքիլլեսյան գարշապարը: Փաստացի, նոյեմբերի 9-ից հետո ստեղծված իրավիճակում Հայաստանում և Արցախում, Հայաստանի և Արցախի շուրջ, ամենից շատ քննարկման կարիք ունեցողը իրավիճակը գոնե փշրանքներով փրկելու հրամայականն է, հետևաբար՝ հնարավոր անելիքների շուրջ քննարկումը: Մի բան, որն այսօր չկա:
Մյուս կողմից, սակայն, այդ քննարկումը թվում է ամենից ավելորդը, հաշվի առնելով մի ցավագին իրողություն՝ այսօր չկա ոչ միայն ազատագրված Արցախի տարածքի ահռելի մասը, այլև չկա հայկական պետականության բավարար սուբյեկտություն, որպեսզի դրվեն լուծելի ինչ-որ խնդիրներ՝ կապված նոյեմբերի 9-ով թվագրված ռեգիոնալ նոր ստատուս-քվոյի, հայկական իրավունքների, Արցախի և անգամ Հայաստանի, լայն իմաստով, անվտանգության ապահովման հետ:
Անդրանիկ Կիրակոսյան
