Ռեգիոնալ դիվերսիֆակցիաներ Անդրկովկասում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Նախօրեին Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին, անդրադառնալով ղարաբաղյան պատերազմի ավարտին և Մոսկվայի, Երևանի և Բաքվի միջև ձեռք բերված պայմանավորվածություններին, հայտարարել է, որ Կովկասում սկսվում է նոր դարաշրջան։ Միանշանակ դժվար է ասել, թե այդ դարաշրջանը որքանով լավը կլինի, քան մինչ այս եղածը։ Նաև դժվար է ասել, թե քաղաքական-դիվանագիտական կարգավորումը ղարաբաղյան հակամարտության ինչ արդյունքներ կունենա։ Կանխատեսումներն ամենևին էլ հայանպաստ չեն կոնկրետ այս առումով։ Միանշանակ անորոշ է, թե երբեւէ հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդները, գոնե տեսանելի ապագայում, կկարողանա՞ն հաղթահարել այն ամենը, ինչ կա այսօր երկու ժողովուրդների միջև կուտակված մեկմեկու հանդեպ, քանի որ իրականում չափազանց դժվար է ամոքել պատերազմի վերքերը։ Դեռ հարց է՝ երբևէ դրանք կամոքվե՞ն, թե՞ ոչ։
Ընդհանրապես՝ Հայաստանի ապագայի մասին խոսելն է հիմա չափազանց դժվար ու մշուշոտ։ 45-օրյա պատերազմը կարելի է համեմատել աղետի հետ։ Պատմական փորձառությունն էլ է հուշում՝ որևէ պատերազմ աղետ է և ունենում է տևական հետևանքներ և՛ անհատ մարդկանց, և՛ հասարակությունների, և՛ պետությունների, և՛ տարածաշրջանի վրա։ Մեծ քաղաքականության խաղացողները կարող են գուցե ուրախանալ՝ հետսովետական տարածքում ամենից ձգձգված հակամարտություններից մեկը կարծես թե լուծվում է։ Ակնհայտորեն շատերը հիմա արդեն սկսելու են խոսել մեր տարածաշրջանի հնարավորությունների պոտենցիալի, տնտեսական և այլ հնարավորությունների, ներդրումային հոսքի և այլնի մասին։ Գուցե այդ ամենը լինի։ Բայց այդ ամենի գինը չափազանց բարձր էր։
Վրաստանը, օրինակ, արդեն անհանգստության նշաններ է ցույց տալիս․ եթե հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները կարգավորվեն, ճանապարհները բացվեն, հաղորդակցությունը վերականգնվի, Վրաստանը կարող է ժամանակի ընթացքում կորցնել իր տարանցիկ նշանակությունն ու դերը Հարավային Կովկասում։ Թուրքիան արդեն հայտարարել է՝ դեպի Նախիջևան կառուցելու է երկաթուղի։ Ադրբեջանը, ամենայն հավանականությամբ, առաջիկա տարիներին զբաղված կլինի իր «ձեռքբերումները յուրացնելով»։
Անդրանիկ Կիրակոսյան
