Պուտինի «հայրական» ապտակը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ինչպես և կարելի էր կանխատեսել Հայաստանում աշխուժորեն քննարկվում է, թե ինչ զարգացում կունենա Վլադիմիր Պուտինին ուղղած Նիկոլ Փաշինյանի հայտնի դիմումը՝ ռազմական փոխօգնության պայմանագրի հղումով: Մինչդեռ, ինքնին այդ դիմումը արդեն իսկ անկասկած էական նշանակություն ունեցող հանգամանք է, որը պայմանավորված է թերևս ոչ պակաս նշանակալի քաղաքական իրողություններով: Այդ իմաստով, դրանք, իհարկե, ոչ պակաս ծավալվում են շատ խորքային տողատակերում և շերտերում, քան ընթացիկ հռետորաբանության հանրային դրսևորումներում: Իր խոսքում նախագահ Պուտինը հստակ ընդգծել է, որ հակամարտության կարգավորումը պետք է լինի հայկական և ադրբեջանական շահերի հավասարակշռումով, և դա հնարավոր է։
«Վալադայ» ակումբ, և ոչ միայն, նա հատուկ շեշտել է, որ Արցախի հարցը տարածքի կռիվ չէ, այլ էթնիկ անհանդուրժողությունից և զտման փորձից ծագած հակամարտություն, որը հայերին ստիպել է զենք վերցնել պաշտպանվելու համար: Պուտինի հայտարարությունների տողատակը կարող է լինել ուշադրության արժանի, ինչպես որ ուշադրության արժանի է, թերևս, նրա խոսքի մի փոքր դետալ: Մի կարևոր, նաև բավականին առանցքային նյուանս․ խոսելով այն մասին՝ որ հավասարակշռված լուծումը պետք է բխի երկկողմ շահերից, ՌԴ նախագահն արեց ուշագրավ ձևակերպում՝ «ադրբեջանական ժողովրդի շահին համապատասխան, որին մենք վերաբերում ենք հարգանքով, և հայ ժողովրդի շահին համապատասխան, Հայաստան պետության շահին համապատասխան»:
Միանգամից հարց է առաջանում․ միթե՞ պատահական էր, որ Պուտինը, խոսելով հայկական կողմի մասին օգտագործեց, թե՛ «ժողովուրդ», թե՛ «պետություն» եզրույթը, իսկ ադրբեջանականի դեպքում՝ միայն ժողովուրդ: Պուտինը մոռացա՞վ Ադրբեջան պետության մասին, թե՞ այդ «բացթողումը» ուներ քաղաքական և խորհրդանշական տողատակ: Ըստ էության՝ մի բան է ադրբեջանական ժողովուրդը, մեկ այլ բան՝ պետությունը, որովհետև ադրբեջանական ժողովուրդը բաղկացած է էթնիկ տարբեր միավորներից, որոնք ունեն տարբեր շահեր, ու այդ շահերը, մեղմ ասած, բոլորը չէ, որ տեղավորվում են ներկայիս Ադրբեջան պետության շրջանակում:
Օրինակ, Արցախի հարցում էթնիկ գործոնի և սկզբնապատճառի հանգամանքի շեշտադրումն ուշադրության է արժանի նաև դրանով: Կասկած չկա, որ իրենց շահերը ներկայիս Ադրբեջանի պետական համարվող սահմանից տարբեր կերպ են պատկերացնում օրինակ թալիշները, կամ՝ լեզգինները: Նշենք հետևյալը․ գործնկանում համընդհանուր փաստ է, որ Ադրբեջան պետություն՝ որպես այդպիսին, այլևս չկա, քանի որ Թուրքիան լուծարել է այն: Ընդ որում, Պուտինը դա զգացել է, թերևս, իր մաշկի վրա, երբ այդ այլևս գոյութուն չունեցող պետության դեռևս գոյություն ունեցող ղեկավար Ալիևը քաղաքական իմաստով, մեղմ ասած, պարզապես արհամարհեց Պուտինի հրադադարի միջնորդությունը, ցույց տալով, որ Կովկասում Պուտին այլևս չկա:
Զարմանալի չէ, որ Պուտինն էլ փորձեր իր խոսքում ինչ-որ առիթ օգտագործել ցույց տալու համար, որ իր համար էլ Կովկասում չկա Ադրբեջան պետություն: Բայց այստեղ հարց է առաջանում՝ իսկ դրա փոխարեն ՌԴ նախագահի համար ի՞նչ կա այդ պետության տեղը: Ունի՞ Ռուսաստանն այդ առնչությամբ որևէ կոնցեպտ, ռազմավարություն, որը պետք է բխի նաև հարավային սահմանների՝ Հյուսիսային Կովկասի անվտանգության ու կայունության մտահոգությունից: Ակնառու է, որ, այսպես ասած, իր հետխորհրդային տեսքով Ադրբեջանը Թուրքիան չի տալու ոչ մեկին, առավել ևս Ռուսաստանին: Հետևաբար, ռուսական պետականության ռազմավարական անվտանգության հեռանկարում կամ Թուրքիան պետք է դադարի գոյություն ունենալ, կամ Ադրբեջանն իր այս տեսքով: Ամբողջ հարցը սակայն այն է, թե ինչ տեսք է պատկերացնում Կրեմլը և դրան հասնելու ինչ ճանապարհ:
Անդրանիկ Կիրակոսյան
