Իրանը ձեռքը պահում է «պուլսին»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Նախօրեին Իրանի արտգործնախարար Մուհամմադ Զարիֆը հայտարարել է, որ Թեհրանը մշակել է արցախյան հարցի մշտական կարգավորման ծրագիր, որը ներկայացնելու են Մոսկվային, Երևանին, Բաքվին: Ավելի վաղ, Իրանի ԱԳՆ խոսնակը հայտարարել է, որ Իրանի նախագահի բանագնաց՝ ԱԳՆ փոխնախարար Աբաս Արագչին այցելելու է Մոսկվա, Երևան, Անկարա և Բաքու, իրանյան նախաձեռնությունը քննարկելու համար: Այս ամենում ամենահետաքրքիրը թերևս այն է, որ մինչ այդ այցերը, Արագչին այցելելու է նաև հայ-ադրբեջանական սահման, մասնավորապես լինելու է Խուդաֆերինի հատվածում:
Ըստ էության՝ պետք է արձանագրենք, որ Իրանը մեծ ուշադրությամբ է հետևում այդ շրջանին, որտեղ կա նաև հայտնի ջրամբարն ու ՀԷԿ-ը: Ինչու՞ է Թեհրանը զննում իրավիճակն այդ գոտում: Տեղեկատվությունից հայտնի է, որ ադրբեջանական զինուժն Արաքսի ափով առաջ է շարժվել և զբաղեցրել ջրամբարի հատվածը: Միևնույն ժամանակ, հայկական կողմը դրանից հետո տեղեկություն տարածեց այդ հատվածում ադրբեջանցիներին տված ջարդի մասին: Իրանի նախագահի բանագնացը ուսումնասիրում է «դժոխքը», որից հետո պետք է իրանական նախաձեռնությունը քննարկելու համար մեկնի Հայաստան, Ռուսաստան, Թուրքիա և Բաքու: Ի՞նչ ծրագիր կամ կարգավորում է պատկերացնում Թեհրանը և ի՞նչ դեր ունի դրանում Խուդաֆերինը, որի առնչությամբ, ի դեպ, Թեհրանը Բաքվի հետ համատեղ օգտագործման պայմանագիր է կնքել դեռեւս 2016 թվականի փետրվարին: Այստեղ սակայն կա մի էական նրբերանգ:
2016-ի փետրվարին Իրանը գործ ուներ Ադրբեջանի հետ, իսկ այժմ գործ ունի ոչ թե Ադրբեջանի, այլ դրան լիակատար գործիքի վերածած Թուրքիայի հետ: Իսկ դա արդեն Թեհրանի համար արմատապես փոխում է իրավիճակը և այն դարձնում սպառնալից: Փաստացի այդ հանգամանքն է նաև ստիպել զորաշարժ անել թե՛ Խուդաֆերինի, թե՛ նաև Նախիջևանի հետ սահմանի ուղղությամբ՝ տեղակայելով հատուկ ուժեր և հարվածային սպառազինություն: Մեծ հաշվով, Իրանն այդպիսով թուրք-ադրբեջանական տանդեմի համար կրկնում է Հայաստանի ՊՆ «հռչակումը»՝ «մուտք դժոխք»: Թեհրանն ակնարկում է, որ ինքն էլ այդ գոտում պատրաստ է «դժոխք» ապահովել նրանց համար, ովքեր կանցնեն Իրանի անվտանգային շահը: Դա նշանակում է, որ իրավիճակը այդ իմաստով մոտեցել է Իրանի համար կարմիր գծի:
Ըստ այդմ, ինչպիսի՞ն է լինելու Թեհրանի առաջարկն այդ պայմաններում, որ ներկայացվելու է կողմերին: Փաստացի, ինչ որ իմաստով ուրվագծվում է այսպես ասած հինգի ձևաչափ կամ հինգի նոր ձևաչափ՝ Ռուսաստան, Թուրքիա, Իրան, Հայաստան և Ադրբեջան: Սա իհարկե պայմանական դիտարկում է, թեև շրջանակը Թեհրանը գծել է առնվազն որպես Նախագահ Ռոհանիի բանագնացի երթուղի: Մեկ այլ հետաքրքիր հանգամանք է այն, որ Թեհրանն աշխուժորեն մտնում է խաղի մեջ հոկտեմբերի 29-ին Ժնևում մեկ այլ հինգի ձևաչափով սպասվող հանդիպմանը՝ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներ և Հայաստան ու Ադրբեջան
Անդրանիկ Կիրակոսյան
