«Թուրք-ադրբեջանական զորախումբ ստեղծելը, կարող է օգտագործվել Արցախյան հակամարտությունը ռազմական ճանապարհով լուծելու նպատակով»․ Կարեն Հովհաննիսյան
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
1or.am կայքի զրուցակիցը, քրդագետ, թուրքագետ, ռազմական փորձագետ Կարեն Հովհաննիսյանն է։
- Պարոն Հովհաննիսյան, Թուրքիայի Պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարը ասել է, որ Թուրքիան նույնպես ղարաբաղյան հակամարտության կողմ է հանդիսանում և դատապարտում է Հայաստանի «հարձակողական» պահվածքը։ Դա նշանակում է, որ Թուրքիան բաց տեքստով ակնարկում է, որ ուզում է մասնակցել բանակցային գործընթացին։ Ի՞նչ եք կարծում, ի՞նչն է նպաստել Թուրքիայի կողմից նման հայտարարություն հնչեցնելուն։
— Այդ հայտարարության հետ կապված վերապահում ունեմ, քանի որ այդ հայտարարության պաշտոնական գրառումը չեմ կարողացել գտնել և հասկանալ թե ինչ է ասում, այնուամենայնիվ եթե կոնկրետ այդ համատեքստում մեկնաբանեմ, ապա եթե Թուրքիան ցանկանում է լինել Արցախյան հակամարտության կողմ, արդեն բացահայտ է, որ չի կարող լինել միջնորդ կողմ։ Ընդհանրապես այս հայտարարությունը երկիմաստ է և մեզ համար վտանգավոր է այնքանով, որ Թուրքիայի մտադրությունը Արդբեջանի տարածքում միասնական թուրք-ադրբեջանական զորախումբ ստեղծելու, կարող է օգտագործվել հենց Արցախյան հակամարտությունը ռազմական ճանապարհով լուծելու նպատակով։ Մյուս կողմից էլ դրականն այն է, որ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը արդեն երկար տարիներ է կա, և այս տարիների ընթացքում Թուրքիան փորձ է անում դառնալ միջնորդ կողմ, իսկ այս հայտարարությունից հետո արդեն Թուրքիան միջնորդ կողմ չի կարող հանդիսանալ, քանի որ այս հայտարարությամբ Թուրքիան վերջնականապես թաղեց այդ գաղափարը, որովհետև ակնհայտորեն կանխակալ մոտեցում ունեցող կողմը չի կարող լինել միջնորդ կողմ։ Այնպես որ ես կարծում եմ, որքան, որ վտանգավոր է այս հայտարարությունը, նույնքան էլ մեր օգտին է։ Վերջիվերջո եթե Թուրքիան կողմ է դառնում նա չի կարող հայ-թուրքական սահմանից որևէ գործողություն իրականացնի և ռեալ ռազմական գործողություն իրականացնելու միակ հնարավորությունը մնում է այդ համատեղ զորախմբի միջոցով իրականացնել։ Իսկ թե արդյոք կհաջողվի ստեղծել այդ զորախումբը դա ես կասկածի տակ եմ դնում։
- Թուրքիան մշտապես փորձել է արցախյան հակամարտության միջնորդ ներկայանալ, բայց հակամարտության կողմ դառնալու մասին երբեք հրապարակային չի հայտարարել։ Հիմա ի՞նչ փոխվեց, ի՞նչ ազդակներ է ստացել Թուրքիան, որ ակտիվացել է։
— Ոչ միայն այս հակամարտությունում, այլ առհասարակ Թուրքիան տարածաշրջանում վերջին տարիներին վարում է բավականին ագրեսիվ քաղաքականություն։ Եվ գրեթե բոլոր հարևանների հետ խնդիրներ ունի և ռազմական գործողություններ է իրականացնում առնվազն երկու հարևանների տարածքներում։ Այս դեպքում Թուրքիան խնդիր է դրել իր առջև, որ այս տարածաշրջանում ևս ունենա իր ներկայացվածությունը։ Այստեղ հարցը ոչ թե Հայաստանի դեմ դուրս գալն է, այլ պարզապես Հայաստանը պատրվակ է հանդիսանում, որ Թուրքիան փորձի մուտք կատարել այս տարածաշրջան։ Թուրքիայի հիմնական նպատակը սա է։ Եվ եթե թուրքիայի այս նպատակը իրականություն չդառնա, կարծում եմ՝ Թուրքիան անցնելու է Բ պլանին, որին, որ կարծես թե արդեն անցել է։ Իսկ Բ պլանն այն է, որ Ադրբեջանը ամբողջությամբ անցնի Թուրքիայի անմիջական վերահսկողության տակ։
- ՊՆ-ն վերջերս հայտարարեց աշխարհազորայիններ ստեղծելու գաղափարը, և հայտարարվեց, որ մինչև տարեվերջ այդ նախագիծը ներկայացվելու է ԱԺ։ Դուք ինչպե՞ս եք վերաբերում այս գաղափարին։
— Ես կարող եմ ասել, որ աշխարհազորայինների գաղափարը ուշացած է։ Որովհետև մեզ համար խիստ անհրաժեշտություն է, որ մենք ունենանք այնպիսի ուժեր, որոնք կարողանան ռազմական գործողությունների ժամանակ որոշակի ժամանակահատվածում գրանցել հաջողություններ մինչև որ օգնական ուժերը հասնեն։ Այս առումով այդ գաղափարը բավականին էֆեկտիվ է կարծում եմ, որ նույնիսկ այն ուշացած է։ Ես ողջունում եմ այս գաղափարը, չնայած կան որոշակի դրույթներ, որոնց հետ համամիտ չեմ, բայց այդ դրույթները տեխնիկական են, և, կարծում եմ, որ քննարկումների ժամանակ դրանք կշտկվեն և կլինի այնպես, ինչպես որ ակնկալվում է։
- Ըստ ձեզ ինչպե՞ս են աշխարհազորայինների աշխատանքը համատեղվելու ԵԿՄ- աշխատանքի հետ, և արդյոք այս գաղափար չի նշանակում, որ մենք պատրաստվում ենք պատերազմի։
— Իհարկե, այս գաղափարը չի նշանակում, որ մենք պատրաստվում ենք պատերազմի և ընդհանրապես մենք միշտ էլ պատրաստվում ենք պատերազմի։ Եվ միայն այս գաղափարը չէ, որ պետք է ասենք, որ պատրաստվում ենք պատերազմի։ Մենք մշտապես գնում ենք զինամթերք և դրանով պատրաստվում ենք պատերազմի, մշտապես բարձրացնում ենք բանակի մարտունակությունը և դրանով ևս պատրաստվում ենք պատերազմի։ Այնպես որ սա ևս պետության որդեգրած՝ անվտանգության նկատառումներով, քաղաքականության հերթական քայլն է։ Եվ այնպես չէ, որ մենք ունենք հստակ տեղեկատվություն, որ վաղը կամ մյուս օրը պատերազմ է լինելու և ուժեր ենք մոբիլիզացնում։ Պարզապես սա անվտանգության քաղաքականության հերթական քայլն է։ Իսկ ինչ վերաբերում է երկրապահներին, ապա պետք է հստակ ասեմ, որ աշխարհազորայինները ոչ մի կապ չունեն երկրապահների հետ, քանի որ երկրապահները հասարակական կազմակերպություն են, իսկ աշխարհազորայինները հանդիսանում են զինված ուժերի ստորաբաժանում և գտնվում են պետական հսկողության տակ և կարծում եմ զուգահեռներ անցկացնելը այնքան էլ տեղին չէ։
Սոնա Գիշյան
