Կարմիր կովն ու յուր կաշին

Սկսվել են հանրային քննարկումները նոր Ընտրական օրենսգրքի նախագծի շուրջ: Մինչ քննարկումը բավականին բուռն իրավիճակ ստեղծվեց այն առումով, որ ՀՀ իշխանությունները, փոխելով իրենց գործելաոճը` «նամակ ռուսաց ցարին», այս անգամ գաղտնի նամակ էին ուղարկել Վենետիկի դոժին: Դե, ի՞նչ ասեմ ընկերներ, մերոնք պատմությունից թույլ են, ես կասեի՝ շատ թույլ:
Վենետիկցիներից դեռ ժամանակին Օրին էր հիասթափվել, ուր մնաց՝ ձեր հույսերն արդարանային: Ինչևէ, Վենետիկի հանձաժողովը սկզբում արեց պնդում կամ տվեց պատասխան, որը չէր հակասում ընդդիմության պահանջներին, սակայն վերջնական եզրակացության տեքստը կարծես թե չկա: Այստեղ կարող ենք անել երկու եզրակացություն՝ կա´մ այդ վենետիկցիները շատ լոդր են, կա´մ էլ իշխանությունը հերթական անգամ մտածում է՝ ինչ սուտ խոսի:
Բայց այս պատմության մեջ այդ երկու գործոններն էական չեն: Այստեղ ավելի շատ էական է այն հանգամանքը, թե ինչ են առաջարկում ընդդիմությունը և քաղաքացիական հասարակության սեկտորը և ինչ է պատասխանում իշխանությունը: Երկրորդի անվան տերմինաբանության մեջ չենք խորանա, որպեսզի ավելի չխճճվենք: Ընդդիմությունը պնդում է, որ պետք է հրապարակվեն ընտրությանը մասնակցած ընտրողների ցուցակները: Տողերիս հեղինակը, քաջածանոթ լինելով ընտրական գործընթացին, չի կարող չհամաձայնել ընդդիմության առաջարկի հետ, քանի որ դա էականորեն կնվազեցի իշխանական կեղծիքների հնարավորությունները: Առավել ևս, որ վերջին հանրաքվեի ընթացքում իշխանությունը կամ դրան աջակցող թիմը նոր ձև էր կիրառում տեղամասերից մեկում: Նույն անձն առավոտյան գալիս, քվեարկում էր Իններորդ ձև կոչված թղթով, որն իբրև տրվել էր նրան անձնագիրը կորցնելու փոխարեն, իսկ երկրորդ անգամ արդեն սեփական անձնագրով՝ օրվա մեկ այլ ժամի: Բայց այս պարագայում, իհարկե, չէր կարող քվեարկել իր անվան դիմաց, քանի որ այն արդեն լրացված էր, ուստի հանձնաժողովի համապատասխան անդամը, որը սովորաբար լինում էր իշխող կուսակցությունից, ընտրողների ցուցակ-մատյանում գրանցում էր մեկ այլ ընտրողի փոխարեն, որը սովորաբար երկրում չէր: Ու պտտվում էր կյանքի կարուսելն այսպես տեղամասերից շատերում: Իշխանությունն այս փաստարկներին որևէ հոդաբաշխ պատասխան չի կարող տալ, քանի որ նշված դեպքերով իր իսկ ոստիկանության կամ քննչական մարմինների կողմից հարուցվեցին քրեական գործեր: Ասել կուզե՝ փաստերն էին ճչացող: Ու շատ հիմար են հնչում պնդումներն առ այն, թե ցուցակների հրապարակումները ընտրողի գաղտնիության իրավունքի խախտում է և այլն: Ու սա ասում է այն իշխանությունը, որը վերահսկողություն չունեցող տեղամասերում կազմակերպում է բաց քվեարկություններ, որի հրամանով գաղտնալսում են ցանկացած քաղաքացու և այլն: Շարքը կարելի է շարունակել:
Երկրորդը վերաբերում էր տեսախցիկներ տեղադրելուն: Այստեղ նույնպես իշխանությունը բերում է ինչ-որ կցկտուր հակափաստարկներ, որոնք կպատշաճեին երրորդ Գ դասարանի դասը չսովորած ծույլիկ աշակերտին: Վերջում էլ մարդիկ այնքան խորացան տափակաբանության մեջ, որ առաջարկեցին ընդդիմությանը գումար տալ տեսախցիկներ տեղադրելու համար: Սա, իհարկե, սարկազմի ժանրից է և անգամ մեկնաբանության կարիք չունի:
Այս ամենով հանդերձ, պետք է փաստել, որ բոլոր այս քննարկումները, դիտարկումները և առաջարկությունները մերկապարանոց են, քանի դեռ այս իշխանությունն է կազմակերպում համապետական ընտրություններ: Խնդիրն օրենսգրքի բացերի կամ փոփոխությունների մեջ, խնդիրն օրենքների լավի ու վատի մեջ չէ, խնդիրը գրածը չկատարելու, իրավունքի կամ օրենքի ցանկացած նորմի կոպիտ ոտնահարման մեջ է: Եթե ուշադիր կարդանք հին Ընտրական օրենսգիրքը, ապա կտեսնենք, որ իշխանությունը կամ դրա համար ձայն հավաքողները խախտել են օրենսգրքի բոլոր կետերն անխտիր: Եվ սա պարզապես խոսքեր չեն, սա իրականությունն է: Կարող ենք ունենալ իդեալական գրված Ընտրական օրենսգիրք, սակայն այն չի աշխատելու, քանի դեռ կարմիր կովն իր կաշին չի փոխել: Իսկ, որպես կանոն, կարմիր կովերն իրենց կաշիները չեն փոխում, մինչև մսագործը դրանց չի մաշկում:

Վահրամ Թոքմաջյան

Orer.am, վերլուծաբան