Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Պարուրաձև գայլիկոն

Պարուրաձև գայլիկոնը (ռուսերեն спиральное сверло, անգլերեն twist drill bit) ամենատարածված ծակող գործիքներից է, որը նախատեսված է տարբեր նյութերում՝ մետաղ, փայտ, պլաստիկ և այլ նյութեր, շրջանաձև անցքեր բացելու համար։ Այն ստացել է իր անվանումը աշխատանքային մասի երկայնքով անցնող պարուրաձև ակոսներից։ Այդ ակոսները կատարում են երկու կարևոր գործառույթ. կտրող եզրերով կտրում են նյութը, առաջացած տաշեղները դուրս են բերում անցքից։ Պարուրաձև գայլիկոնի ամենատարածված դասական տարբերակը ունի երկու պարուրաձև ակոս և երկու հիմնական կտրող եզր։

Պարուրաձև գայլիկոնի պատմությունը կապված է մետաղամշակման զարգացման հետ։ Հին ժամանակներից մարդիկ օգտագործել են պարզ գործիքներ փայտի, ոսկորի, քարե կամ մետաղական առարկաների մեջ անցքեր ստանալու համար։ Սակայն դրանք չէին համապատասխանում ժամանակակից գայլիկոնի կառուցվածքին։

Հնագույն գործիքներում հաճախ օգտագործվում էր պտտվող ձող կամ սրածայր գործիք, որը պտտեցվում էր ձեռքով կամ աղեղային մեխանիզմով։ Այդ մեթոդը թույլ էր տալիս անցքեր ստանալ, բայց աշխատանքի արդյունավետությունը սահմանափակ էր։ Հետագայում առաջացան ավելի կատարելագործված գայլիկոններ, որոնց աշխատանքային մասը կարող էր ունենալ հատուկ երկրաչափություն՝ նյութը կտրելու և հեռացնելու համար։ XVII–XVIII դարերում արդյունաբերության և մետաղամշակման զարգացման հետ մեծացել էր ճշգրիտ և խոր անցքեր ստանալու անհրաժեշտությունը։ Գործիքագործները սկսել էին փորձարկել տարբեր ձևերի ծակող գործիքներ։ Առաջացել էր կարևոր խնդիր․ գայլիկոնը ոչ միայն պետք է ծակի–կտրի մետաղը, այլ նաև պետք է կարողանա հեռացնել առաջացած տաշեղները։ Եվ պարուրաձև ակոսը հենց այս խնդրի արդյունավետ լուծումներից մեկն էր։

Ժամանակակից պարուրաձև գայլիկոնի պատմության կարևորագույն փուլը կապված է 1820-ականների Անգլիայի հետ։ 1822 թվականին անգլիացի գյուտարար Սթիվեն Ա. Մորսն է ստացել պարուրաձև գայլիկոնի արտոնագիր։ 1860-ականներին նրա հիմնած Morse Twist Drill and Machine Company ընկերությունը դարձել էր այդ ոլորտի կարևոր արտադրողներից մեկը։ Այդտեղից էլ առաջացել է անգլերեն twist drill անվանումը։

Ժամանակակից գայլիկոնների մեծ մասը պատրաստվում է արագահատ պողպատից։ Այդ նյութը թույլ է տալիս գայլիկոնին պահպանել կտրող հատկությունները բարձր ջերմաստիճանների դեպքում։ Կան տարբեր նյութերից պատրաստված գայլիկոններ օրինակ HSS, կոբալտային HSS, կարբիդային, ադամանդային կամ հղկող ծածկույթներով հատուկ գործիքներ, և յուրաքանչյուրն ունի իր կիրառության ոլորտը։

Գայլիկոնի գույնը ևս կարող է ինչ-որ բան հուշել: Ոսկեգույն գայլիկոնները հաճախ ունեն TiN (տիտանի նիտրիդ) ծածկույթ։ Սև կամ մուգ գույնը կարող է կապված լինել օքսիդացման կամ այլ մակերեսային մշակման հետ։ Սակայն միայն գույնով անհնար է որոշել գայլիկոնի իրական որակը։ Կան հատուկ գայլիկոններ՝ փայտի, պլաստիկի,

պողպատի, չժանգոտվող պողպատի, ալյումինի, բետոնի և քարային նյութերի համար։

Պարուրաձև գայլիկոնները Հայաստանում լայնորեն հասանելի են և գործիքների շուկայում ամենատարածված գայլիկոններից են։ Դրանք վաճառվում են շինարարական և գործիքների մասնագիտացված խանութներում, ավտոմեքենաների վերանորոգման համար նախատեսված խանութներում, էլեկտրական գործիքների վաճառքի կետերում, առցանց առևտրային հարթակներում։

Կ.Խաչիկյան