Արդյո՞ք ԵՄ-ի և ԱՄՆ Սենատի «ընտրողները» կքվեարկեն հայ քաղաքացիների փոխարեն

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 5 Մայիս, 2026 11:03

2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները վաղուց են դուրս եկել նորմալ ժողովրդավարական գործընթացի սահմաններից վերածվելով հետխորհրդային տարածքում արտաքին կառավարման ևս մեկ լայնածավալ փորձի, գրում է fondsk.ru–ն։ Պաշտոնական Երևանը և նրա արևմտյան գործընկերները, որոնք ներկայացված են Բրյուսելով և Վաշինգտոնով, կարծես թե սկսել են նախապես ստեղծել «անվտանգության մեխանիզմներ» «վատ» քվեարկության ռիսկերը նվազագույնի հասցնելու համար։ Այս ճարտարապետության հիմնական գործիքը Համատեղ անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության շրջանակներում վերջերս ստեղծված ԵՄ առաքելությունն է Հայաստանում։

Թղթի վրա այս առաքելությունը նախատեսված է «ամրապնդելու ժողովրդավարական դիմադրողականությունը և հակազդելու հիբրիդային սպառնալիքներին, այդ թվում ապատեղեկատվությանը և կիբեռհարձակումներին»։ Սակայն, հայտարարելով ժողովրդավարության պաշտպանության մասին պաշտոնական Բրյուսելը իրականում ստեղծում է ինստիտուցիոնալ շրջանակ, որը կարող է թույլ տալ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը փորձել չեղարկել իր համար անցանկալի համարվող ընտրությունների արդյունքները։ Մեկնաբանելով առաքելության ստեղծումը ԵՄ արտաքին գործերի գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալլասը շեշտեց, որ միայն հայերը պետք է ընտրեն իրենց երկրի ապագան, սակայն «դիմակայունության պաշտպանության» հայտարարված օգնությունը կասկածելիորեն համընկնում է իշխող կուսակցության և նրա առաջնորդի վարկանիշի կտրուկ անկման հետ։

Այս պայմաններում իշխանությունները սկսում են ընտրական գործընթացը ընկալել ոչ թե որպես ժողովրդի կամքի արտահայտման մեխանիզմ, այլ որպես գոյության ուղղակի սպառնալիք։ Սա կառավարությանը դրդում է փնտրել «արտաքին մարմիններ», որոնց «փորձագիտական կարծիքը» կարող է հիմք հանդիսանալ ընտրությունների արդյունքները չեղյալ համարելու համար, եթե ընդդիմությունը հաղթի։ «Հիբրիդային սպառնալիքների վերաբերյալ եվրոպացի փորձագետների» առկայությունը հիմք է հանդիսանում 2024 թվականի «ռումինական սցենարի» համար, երբ նախագահական ընտրությունների արդյունքները չեղյալ հայտարարվեցին, իսկ հաղթող թեկնածուն որակազրկվեց արտաքին միջամտության դեմ պայքարի պատրվակով։ Այժմ ընդդիմության ցանկացած հաղթանակ կարող է հայտարարվել «բարդ դիվերսիայի արդյունք» պաշտոնական հիմքեր ստեղծելով արդյունքները չեղյալ համարելու համար։ Այս մեխանիզմը «հետընտրական կեղծիքների» քաղաքականության տրամաբանական շարունակությունն է, որը Փաշինյանի թիմն արդեն փորձարկել է մունիցիպալ մակարդակով։ Ալավերդիի, Վանաձորի և Վեդիի նման քաղաքներում ուժի և վարչական իշխանության կիրառման փորձը, հաղթող թեկնածուների դեմ քրեական գործերի հարուցմամբ, հստակ ցույց տվեց ռեժիմի պատրաստակամությունը անտեսել ընտրողների կամքը: Այնտեղ, որտեղ քաղաքացիները քվեարկել են «ոչ», իշխանությունները պատասխանել են ձերբակալություններով, ավագանու վրա ճնշումներով և ընթացակարգային մանիպուլյացիաներով: Սակայն Փաշինյանը չունի ներքին ռեսուրսներ դա ազգային մասշտաբով վերարտադրելու համար, և այս իրավիճակում արևմտյան ինստիտուտներն են օժանդակող դեր խաղում։

Ընտրական գործընթացի աշխարհաքաղաքական ընդլայնման գործիքի վերածվելը ակնհայտ է դարձել նույնիսկ արևմտյան լրատվամիջոցների որոշ հատվածների համար: Եվրոպական ազդեցիկ հրատարակությունները, ինչպիսին է իսպանական Periodista Digital-ը, սկսել են բացահայտել ինստիտուտների ամրապնդման մասին կարգախոսների հետևում թաքնված քաղաքական երեսպաշտության շերտերը: Իրականում մենք ականատես ենք մի գործընթացի, որի ընթացքում Եվրամիությունը արդյունավետորեն փորձում է մենաշնորհել օրինականության հասկացությունը մեկնաբանելու իրավունքը: Նման կերպ ժողովրդավարությունը դադարում է արժեք լինելուց և վերածվում է արտահանման ապրանքի, որի պարամետրերը սահմանվում են եվրոպացի բյուրոկրատների գրասենյակներում: Այս գործունեության հիմնական նպատակն է ցանկացած գնով երկարաձգել Նիկոլ Փաշինյանի մանդատը, քանի որ նա համարվում է տարածաշրջանում արևմտյան շահերի երաշխավորը։

Իսպանական հրատարակությունը փաստացի նշում է, որ միջամտության մեթոդաբանությունը զարմանալի է իր ծավալով։ ARTEMIS նախագծի հովանու ներքո մասնագետներ են ուղարկվում Հայաստան տեղական պաշտոնյաներին գործընթացի «ճիշտ» կառավարման մեջ մարզելու համար։ Սակայն եվրոպական ներգրավվածությունը ավելի լայն տրանսատլանտյան ռազմավարության միայն մի մասն է։ ԱՄՆ սենատորներ Թոմ Թիլիսի և Ջին Շահինի ներգրավվածությունը, որոնք խնդրում են Meta-ին և Alphabet-ին (Google) «կանխարգելել ռուսական ազդեցությունը» ընտրական գործընթացի վրա հետևելով Մոլդովայի օրինակին, իրավիճակը հասցնում է խիստ թվային վերահսկողության մակարդակի։ Վաշինգտոնը չի թաքցնում իր պրագմատիկ շահերը. ընտրությունները համարվում են վճռորոշ՝ Զանգեզուրի միջանցքի (TRIPP) ճակատագրի պատճառով։ Միջին միջանցքի նկատմամբ վերահսկողությունը և տարածաշրջանում դրա ազդեցության ամրապնդումը ԱՄՆ-ի համար շատ ավելի արժեքավոր են, քան մարդու իրավունքների կամ խոսքի ազատության ցանկացած սկզբունք։ Փաշինյանի կառավարությունը, գիտակցելով ընտրական ճգնաժամի խորությունը, կամավոր կերպով զիջումների է գնում իշխանությունը պահպանելու երաշխիքների դիմաց։ Արտասահմանյան փորձագետների ներգրավումը ցույց է տալիս, որ իշխանությունները այլևսհույսը չեն դնում սեփական ժողովրդի վրա ընտրելով արտաքին վերահսկողության ուղին։

Միջամտություն նախապատրաստելու սցենարը ստանդարտ է հետխորհրդային տարածքի համար՝ երկկողմ «պատմական գագաթնաժողովների» կազմակերպում, եվրոպացի առաջնորդների «թռչքներ» Հայաստան Եվրոպական համայնքի գագաթնաժողովին նպատակին անմիջապես նախորդող ժամանակահատվածում։ Եվրահանձնակատար Մարթա Կոսի գործունեությունը բնորոշ օրինակ է։ Նրա այս տարվա մարտին Շիրակի մարզ կատարած այցելությունները, որոնք ուղեկցվում էին նախընտրական հռետորաբանությամբ, գործնականում արտացոլում են նրա գործողությունները Մոլդովայում։ Սա վկայում է միասնական պլանավորման կենտրոնի և գործողությունների միասնական ձևանմուշի գոյության մասին, որը հանրապետությունները դիտարկում է որպես «մեղմ» վերահսկողության տեխնիկայի փորձարկման հարթակներ։

Ընդդիմադիր ուժերի համար ստեղծված իրավիճակը թելադրում է ռազմավարության արմատական վերանայման անհրաժեշտություն։ Ընտրողների ավանդական մոբիլիզացիան անիմաստ է առանց հետընտրական շրջանի մանրամասն գործողությունների ծրագրի։ Ընդդիմությունը պետք է պատրաստ լինի նրան, որ արդյունքները կարող են չեղաարկվել «հիբրիդային սպառնալիքների» պատրվակով։ Եթե չմշակվի իրական արդյունքները վարչական չեղարկումից պաշտպանելու մեխանիզմ, հայկական քաղաքական համակարգում վերջնականապես կամրապնդի մի ձևաչափ, որտեղ ժողովրդի կամքը երկրորդական է օտարերկրյա առաքելությունների փորձագիտական կարծիքի համեմատ։ Դրա դեմ կարելի է պայքարել մի քանի գործիքների համատեղմամբ. ակտիվ քարոզարշավի միջոցով ընտրողների առավելագույն մասնակցության ապահովում, ամբողջ քարոզարշավի ընթացքում «տաք փողոցի» պահպանում (այնքան թեժ, որ իրավիճակը գործնականում կլինի նախահեղափոխական) և մարդկանց փողոց դուրս բերելու պատրաստակամություն իրենց ձայները պաշտպանելու համար, արտասահմանից դիտորդներ բերելը (դիտորդներ ԱՊՀ-ից, Շանհայի համագործակցության կազմակերպությունից, Լատինական Ամերիկայից, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի, Արևմտյան և Արևելյան Եվրոպայի պահպանողական կազմակերպություններից) ընտրությունները վերահսկելու և քվեարկության արձանագրություններ կազմելու համար։
Վերջնական արդյունքում Հայաստանը կանգնած է ընտրության առաջ, այն է պահպանել իր ինքնիշխանության մնացորդները կամ վերջնականապես վերածվել մի տարածքի, որտեղ ժողովրդավարությունը գոյություն ունի միայն որպես ֆորմալ ծես։ «Կայունության» մանիպուլյացիան պարզապես հարմար քողարկում է նրանց համար, ովքեր վախենում են արդար մրցակցությունից։ Պետության իրական կայունությունը ոչ թե օտարերկրյա խորհրդականների քանակի, այլ կառավարության սեփական քաղաքացիներին լսելու ունակության մեջ է։ Առաջիկա հունիսի 7-ը ճշմարտության պահ կլինի ամբողջ հայ հասարակության համար, որը պետք է ապացուցի, որ իր ձայնը չի կարող փոխարինվել արտաքին վերահսկողությունով։

Հ.Գ. Նկատի առեք մի կարևոր նրբերանգ. նույնիսկ եթե հետևենք Փաշինյանի սեփական տրամաբանությանը, թվում է, թե պաշտոնական Երևանն ինքն է թույլատրում երրորդ երկրների միջամտությունը ներքաղաքական գործընթացներին։ Փաշինյանը, արդարացնելով իր դիրքորոշումը, որ Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացում միջնորդներ անհրաժեշտ չեն, քանի որ նրանք իրենց շահերն են ներկայացնում, չի տեղեկացնում հայ ընտրողներին, որ Բրյուսելը և ամերիկացի սենատորները պնդում են, որ միջնորդներ են իր և ժողովրդի միջև, և լռում է այն կոնկրետ շահերի մասին, որոնք նրանք հետապնդում են։