Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Հնդկահավ
ՖՈՏՈ
Հնդկահավը ինչպես երևում է հայերեն անունից բերվել է Հնդկաստանից: Ի դեպ անգլերենում այն այլ կերպ է կոչվում ՝ «Тurkie cocks», որը թարգմանվում է որպես «թուրքական թռչյուն», այսինքն նշանակում է բերվել է Թուրքիայից: Իրոք, Անգլիայում և եվրոպական մի շարք լեզուներում այն կոչվում է թուրքական թռչյուն, քանի որ այն Եվրոպայում և Անգլիայում տարածել են թուրք վաճառականները, իսկ Թուրքիայում, ինչպես նաև Հայաստանում այն կոչվում է հնդկական թռչյուն, քանի որ իսպանացիները այն բերել էին Վեստ-Ինդիայից (այդպես էր Ամերիկան այն ժամանակ կոչվում): Պորտուգալացիները օրինակ հնդկահավին կոչում էին ռեգի: Ամերիկայի բնիկ բնակչությունը, ըստ քարոզիչ վանականների, հնդկահավին կոչում էր furkee, չնայած հայտնի չէ թե որ ալգոնիկյան լեզվից է հայտնվել այդ բառը: Չոկտաու հնդիկները հնդկահավին անվանում են fakit- fakit ՝ այն ձայնի նմանությամբ, որը նա արտաբերում է: Նույնիսկ գիտությունը, կարծես, դեռ չի որոշել, թե ինչպես պետք է անվանել հնդկահավին: Լատինական անունը Meleagris gallopavo բառացիորեն թարգմանվում է որպես «հավ- սիրամարգ» և կարծես լեզվական երկտեղություն է: Տարբեր լեզուներում տարբեր են նաև հնդկահավերի հանած ձայների արտաբերումը: Որոշ լեզուները փոխանցում են հնդկահավի կռկռոցը որպես «գլու, գլու», այլ լեզուներ «քրք,քրք», իսկ հին հրեերենում հնդկահավը կռկռում է «te-karkerim»:
Հնդկահավերը (ճոլոկներ, գոռելներ), հավերի կարգի հնդկահավերի ընտանիքի թռչուններ են։ Մարմնեղ են, ոտքերը՝ երկար և ամուր, գլուխը և պարանոցի վերին կեսը՝ չփետրավորված։ Կտուցի հիմքի մոտ ունեն մսային հավելուկ, իսկ կոկորդի հատվածի վրա՝ մաշկային ծալք։
Ընտանի հնդկահավերը վայրիներից տարբերվում են մարմնաչափերի մեծությամբ, դրանք գյուղատնտեսական թռչուններից ամենախոշորներն են (կենդանի զանգվածը՝ 12-16, առավելագույնը՝ 20 կգ)։ Բուծվում են բացառապես որպես մսատու։ Միսը բարձրորակ է և համեղ։ Հնդկահավաբուծությունը ներկայուս առավել տարածված է ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Անհայտ է, թե եվրոպացիների կողմից Ամերիկա կոչված մայրցամաքում երբ և որտեղ են առաջին անգամ բուծել հնդկահավեր: Սակայն հայտնի է, որ հնդկահավը 1520-ական թվականներին է բերվել Եվրոպա: Նախ, նրանց իրենց հայրենի Մեքսիկայից տեղափոխել են Իսպանիա, իսկ այնտեղից թուրք վաճառականների միջնորդությամբ, տարածվել ամբողջ Եվրասիա մայրցամաքով: Շատ շուտով այդ թռչունը դարձել է հարուստ դասի սիրած կերակուրը: Սիրված էր նա նաև եկեղեցու հայրերի համար:
1585 թվականից հնդկահավ ուտելը Անգլիայում վեր է ածվել Սուրբ Ծննդյան ավանդույթի: Հաշվի առնելով դա Նորֆլոկի ֆերմերները որոշել են ավելի մեծ օգուտներ ստանալ նոր տեսակ ստանալով, խնդիր է դրվել վայրի հնդկահավից ստանալ ավելի շատ կրծքամիս ունեցող խաղաղ և հնազանդ ընտանի թռչյունի տեսակ, որը և հաջողվել է: Անգլիայում են բուծվել հնդկահավի ամենատարածված ցեղատեսակները՝ «Norfolk black»-ը և «Dutch white»-ը, հետագայում դրանք արդեն այնտեղից վերաարտահանվել են Ամերիկա: Այսօր ԱՄՆ-ում սննդում օգտագործվող հնդկահավերի մեծ մասը այդ տեսակների սերունդներն են:
16-րդ դարի վերջից սկսած , Անգլիայում հնդկահավերը ամեն տարի Նորֆլոկից քշվում էին մինչեւ Լոնդոն՝ Լեդենհոլլ շուկա: Այդ ամբողջ ճանապարհը 160 կմ է և թռչյունները ամբողջ երեք ամիս ճանապարհին էին լինում: Թռչուններին անգամ հատուկ կաշվե կոշիկներ էին հագցնում՝ ոտքերը փրկելու համար: 1000 հնդկահավի քշելու գործընթացը կառավարում էին երկու թռչնապահ՝ երկար ուռենու կամ ընկույզենու ձողերով, որոնց ծայրին կապվել էր կարմիր կտոր: Սուրբ Ծնունդից մի քանի շաբաթ առաջ Լոնդոնի փողոցներում երթևեկությունը հաճախ ամբողջովին կաթվածահար էր լինում հնդկահավերի հսկայական քանակների պատճառով, որոնք քայլում էին Նորֆոլկից և Սուֆոլքից դեպի մայրաքաղաք:
Կ. Խաչիկյան
