Հայաստանը ստեղծում է եռանկյունի Իրանի և Միացյալ Նահանգների հետ

Իրանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Խալիլ Շիրգոլամին հայտարարել է, որ Թեհրանն ու Երևանը կարող են 2026 թվականին ստորագրել ռազմավարական գործընկերության վերաբերյալ համապարփակ փաստաթուղթ: Դիվանագետը հույս ունի, որ դա տեղի կունենա ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի Իսլամական Հանրապետություն այցի ժամանակ: Սակայն Միացյալ Նահանգները կարող են խափանել այդ ծրագրերը, գրում է ng.ru–ն: «Այս տարի լրանում է Հայաստանի անկախության 35-ամյակը: Իրանը առաջին երկրներից մեկն էր, որը ճանաչեց նրա անկախությունը: Մեր ժողովուրդների միջև բարեկամությունը հազար տարվա պատմություն ունի, և այն, ինչ մենք այսօր տեսնում ենք, այդ պատմական, մշակութային և քաղաքակրթական կապի շարունակությունն է», - ասել է Խալիլ Շիրգոլամին ելույթ ունենալով Իսլամական հեղափոխության հաղթանակի 47-ամյակին նվիրված միջոցառմանը:

Միևնույն ժամանակ, նա ընդգծել է, որ Իրանն այժմ դժվարին փորձությունների միջով է անցնում, այդ թվում պատժամիջոցների և պատերազմի սադրանքների, բայց դրանցից ոչ մեկը չի խանգարում իրանցիներին զարգանալ: Նույնը վերաբերում է նաև հայ-իրանական հարաբերություններին: Մասնավորապես, երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը 2025 թվականի առաջին 11 ամիսներին աճել է հասնելով 698 միլիոն դոլարի: Շիրգոլամին ընդգծել է, որ Հայաստանի և Իրանի իշխանությունները մտադիր են այդ թիվը հասցնել 3 միլիարդ դոլարի։ «Մենք նախատեսում ենք ինստիտուցիոնալացնել հարաբերությունները համապարփակ ռազմավարական գործընկերության շրջանակներում։ Իրանը ողջունում է Հարավային Կովկասում խաղաղության գործընթացը և համոզված է, որ տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ու բարեկամությունը տարածաշրջանի համապարփակ զարգացման և կապերի խորացման հիմնական պայմանն են», - ընդգծել է դեսպանը։ Նա նաև ընդգծել է, որ Երևանը վստահեցրել է Թեհրանին Իսլամական Հանրապետության համար «Թրամփի ճանապարհի» անվտանգության հարցում, իրենք նաև հույս ունեն, որ այն կնպաստի Հարավային Կովկասի բարգավաճմանը։ «Մենք պետք է աշխատենք Ջուլֆա-Նախիջևան-Երասխ երկաթուղու գործարկման վրա՝ Պարսից ծոցի և Սև ծովի միջև կապ հաստատելու համար։ Դա հսկայական հնարավորություններ կստեղծի մեզ բոլորիս համար», - հավելել է դեսպանը։

Իր հերթին, Փաշինյանը շնորհավորել է Իրանի գերագույն առաջնորդ Սեյեդ Ալի Խամենեիին և նախագահ Մասուդ Պեզեշկիանին Իսլամական հեղափոխության տարեդարձի կապակցությամբ։

«Վստահ եմ, որ ձեր աջակցությամբ մեր երկրները կխորացնեն բազմակողմանի համագործակցությունը և կիրականացնեն ռազմավարական նշանակության նոր նախաձեռնություններ, որոնք կնպաստեն նաև տարածաշրջանում խաղաղության հաստատմանը և կայունության ամրապնդմանը։ Հաշվի առնելով ստեղծված իրավիճակը Իրանի բարեկամ ժողովրդին մաղթում եմ երկարատև խաղաղություն և բարգավաճում», - ուղերձ է հղել Փաշինյանը:

Հատկանշական է այն, որ մինչ այժմ միայն նախնական համաձայնություն է ձեռք բերվել Փաշինյանի Իրան այցի վերաբերյալ։ Ավելին, ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի Երևան այցի նախօրեին, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հայտարարել էր, որ ՀՀ իշխանությունները հույս ունեն նրա հետ քննարկել Վաշինգտոնի կողմից Թեհրանի հետ առևտուր անող բոլոր երկրների համար սահմանված 25% մաքսատուրքերը, սակայն, բանակցություններից հետո Վենսը և Փաշինյանը ոչինչ չեն ասել այս մասին։

Այնուամենայնիվ, անցյալ տարի Երևանը և Թեհրանը համաձայնության են եկել կառուցել երկրորդ կամուրջը Արաքս գետի վրայով։ Ընդ որում 2025 թվականին Հայաստանի արտահանումը դեպի Իրան գնահատվել է մոտ 88 միլիոն, իսկ դեպի ԱՄՆ մոտ 53 միլիոն դոլար։

Փաշինյանը պնդում է, որ Վաշինգտոնի հետ հարաբերությունների ամրապնդումը երկրի արտաքին քաղաքականության դիվերսիֆիկացման ռազմավարության մի մասն է, Բայց  Երևանը չի խզի կապերը Իրանի կամ որևէ այլ երկրի հետ ամերիկացիներին հաճոյանալու համար։ Մինչդեռ, Հայաստան կատարած այցի ժամանակ Վենսը հայերին խոստացել է ավելի քան 13 միլիարդ դոլարի ներդրումներ (9–ը խաղաղ ատոմային էներգիայի զարգացման և 4–ը արհեստական ​​բանականության մեջ)։ Ավելին, «Թրամփի ճանապարհը» մնում է հայ-ադրբեջանական հակամարտության խաղաղ կարգավորման աջակցող կառույցներից մեկը։

Ակնհայտ է, որ Վաշինգտոնի և Թեհրանի շահերի հավասարակշռումը հեշտ չի լինի։ Օրինակ՝հունվարի սկզբին Երևանում տեղի ունեցան բողոքի ցույցեր ի պաշտպանություն Իրանում հակակառավարական ցույցերի։ Ի պատասխան Շիրգոլամին հայտարարեց, որ Հայաստանը դարձել է «թշնամական ուժերի լուրջ կենտրոն»։ Փաշինյանը խոստացավ անել հնարավոր ամեն ինչ այդ վախերը ցրելու համար, որից հետո Ազգային անվտանգության ծառայությունը «գործառնական ստուգումներ» անցկացրեց ցուցարարների շրջանում։

Չնայած դրան, Օրբելի կենտրոնի ավագ փորձագետ Ջոնի Մելիքյանը վստահ է, որ Հայաստանը պետք է ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիր կնքի Իրանի հետ։ «Մեզ կապում է ընդհանուր պատմությունը և համագործակցությունը։ Նույնիսկ անկախության ամենադժվար տարիներին Թեհրանը մեր կողքին է եղել և աջակցել է մեզ, մեր տարածքային ամբողջականությանը և ինքնիշխանությանը։ Միևնույն ժամանակ, կարևոր է ընդգծել, որ մեր ոչ մի հարաբերություն, լինեն դրանք Ռուսաստանի, ԵՄ-ի, ԱՄՆ-ի, թե Իրանի հետ, չպետք է զարգանան մեկ այլ խաղացողի կամ խաղացողների հետ հարաբերությունների հաշվին։ Իր արտաքին քաղաքականության մեջ Հայաստանը պետք է առաջնորդվի զուտ պետական ​​շահերով, որոնք ներկայիս իրողություններում պահանջում են արտաքին քաղաքականության և արտաքին առևտրային հարաբերությունների դիվերսիֆիկացման քաղաքականության շարունակականություն:

Մենք պետք է աշխատենք ամրապնդել և խորացնել համագործակցությունը բոլոր հնարավոր ոլորտներում՝ բարեկամ երկրներից մինչև թշնամական երկրներ, ավանդական գործընկերներից և դաշնակիցներից մինչև այլ համաշխարհային դերակատարներ», - ասել է Մելիքյանը ng.ru–ի հետ զրույցում։