«Հայաստանի դերը միավորելն է, այլ ոչ թե բաժանելը»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 18 Փետրվար, 2026 10:11

Եվրոպան բացահայտորեն հաստատել է իր մտադրությունը ազդելու հայկական ընտրությունների վրա, գրել է Newsweek հրատարակությունը, գրում է inosmi.ru–ն: Հոդվածում նշվում է, որ հունիսին հայերը կգնան ընտրատեղամասեր՝ նախատեսված խորհրդարանական ընտրություններին: 2022 թվականից ի վեր Երևանը վերանայել է իր արտաքին քաղաքականությունը հեռանալով Ռուսաստանի հետ պատմականորեն սերտ կապերից, առաջ մղելով (հաճախ անհավասար պայմաններով) Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման բանակցությունները և վերագնահատելով հաստատված պատմական և մշակութային արժեքները: Ամառային քվեարկությունը, ըստ էության, կլինի հանրաքվե կառավարության վիճահարույց ուղու և նրա նոր «խաղաղության դարաշրջանի» տեսլականի վերաբերյալ:

Այս ներքին լարված միջավայրում էլ բազմաթիվ արտաքին ուժեր փորձում են ազդել ընտրությունների արդյունքի և Հայաստանի ռազմավարական ապագայի վրա: «Ով մեզ հետ չէ, մեր դեմ է» կոշտ տրամաբանության փոխարեն այդ պետությունները պետք է հասկանան, որ Հայաստանը կարող է դառնալ շատ ավելի օգտակար կամուրջ, քան մարտադաշտ:

Ըստ ԵՄ արտաքին գործերի գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալլասի Հայաստանը Բրյուսելից խնդրել է «օգնություն չարամիտ ազդեցության դեմ պայքարում, նման այն բանին, ինչ տրամադրվել է Մոլդովային»։ Պարզ է, որ այդ «ազդեցությունը» վերաբերում է Ռուսաստանի սպասվող միջամտությանը։ Մոլդովական սցենարը որպես մոդել մեջբերելով Կալլասը բացահայտորեն հաստատել է ԵՄ-ի մտադրությունը ազդելու Հայաստանի ընտրությունների վրա ի պաշտպանություն իշխող կուսակցության։

Հիշեցնենք, որ անցյալ տարվա սեպտեմբերին խորհրդարանական ընտրություններում Մոլդովայի իշխող «Գործողության և համերաշխության» կուսակցությունը (ԳՀԿ) կարողացավ պահպանել իր մեծամասնությունը։ Քվեարկության նախօրեին նախագահ Մայա Սանդուն զգուշացրեց, որ իր պարտությունը հավասարազոր կլինի Ռուսաստանի հաղթանակի և կարող է հանգեցնել պատերազմի։ Քանի որ Մոլդովան եվրոպական ինտեգրման առաջատար երկիր է, Բրյուսելը չափազանց հետաքրքրված էր ընտրությունների արդյունքով և զգալի ջանքեր գործադրեց հրապարակայնորեն ցուցադրելու իր վճռականությունն ու աջակցությունը ԳՀԿ-ին։ Սակայն, Բրյուսելի այդ աջակցությունը, որը պաշտոնապես ուղղված էր ժողովրդավարության պաշտպանությանը և ռուսական միջամտությանը հակազդելուն, գործնականում հանգեցրեց նրան, որ Քիշնևը որակազրկեց երկու կուսակցությունների ընտրություններից ընդամենը մի քանի օր առաջ։ Դրանց «ռուսամետ» պիտակավորումը թույլ տվեց ԵՄ-ին անտեսել այդ ակնհայտորեն ոչ ժողովրդավարական քայլը։ Հայաստանի ընտրություններում իշխող կուսակցությանը աջակցելով Բրյուսելը հնարավորություն ունի ամրապնդել հասարակության մեջ եվրոպամետ տրամադրությունները, խրախուսել Երևանի հետագա հեռացումը Մոսկվայից և ամրապնդել ԵՄ ռազմավարական դիրքը տարածաշրջանում (դա հատկապես կարևոր է Վրաստանում ԵՄ ազդեցության թուլացման ֆոնին)։ Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ն պետք է հասկանա, որ նման միակողմանի աջակցությունը սպառնում է վարկաբեկել իր արդեն իսկ փխրուն այն ուժը, որը հիմնված է նորմերի և արժեքների վրա։

Ռուսաստանի ազդեցությունը Հայաստանում մնում է զգալի, և Մոսկվան, անկասկած, շահագրգռված է ազդել առաջիկա ընտրությունների վրա։ Այնուամենայնիվ, 2020 թվականի Ղարաբաղյան պատերազմից և 2022 թվականին Ուկրաինայում ռազմական գործողությունների սկսվելուց հետո Հայաստանը հաջողությամբ խորացրել է հարաբերությունները ԱՄՆ–ի և ԵՄ երկրների հետ: Մոսկվան մտահոգությամբ հետևում է ամերիկյան, թուրքական և եվրոպական ազդեցության աճին, մասնավորապես TRIPP նախագծի համատեքստում: Ուկրաինայի վրա կենտրոնանալով Ռուսաստանը կորցրել է Հարավային Կովկասում իր ազդեցության մի մասը, ինչը նրան ստիպում է ակտիվացնել ջանքերը վերականգնելու հայկական քաղաքականության մեջ իր ազդեցությունը։ Մոսկվայի ռազմավարությունը Հայաստանի նկատմամբ այժմ վերահսկում է նախագահի աշխատակազմի ազդեցիկ առաջին տեղակալ Սերգեյ Կիրիենկոն, և ըստ վերջին լուրերի նաև քննարկվում է Կրեմլի «մեղմ ուժի» նոր մոտեցումը։ Բայց Երևանի կողմից Ռուսաստանի միջամտության վերաբերյալ հրապարակային մեղադրանքների աճող ֆոնին, հիմնական հարցը այն է, թե ինչպե՞ս է այդ «մեղմ ուժը» զարգանալու և արդյո՞ք Հայաստանի կառավարությունը կշարունակի կիրառել ընդդիմության վրա ճնշման «մոլդովական» մոդելը։

Ադրբեջանն ու Թուրքիան նույնպես հետաքրքրված են Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության պահպանման հարցում։ Փաշինյանը հայ առաջնորդներից ամենաբացն է Բաքվի հետ երկխոսության համար։ Փորձելով ցույց տալ առաջընթաց, Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը վերջերս հույս է հայտնել, որ Անկարան 2026 թվականին «որոշ խորհրդանշական քայլեր կձեռնարկի» Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ: Իր հերթին, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը թույլատրել է Հայաստան ապրանքների՝ մեծամասամբ խորհրդանշական, տարանցումը իր տարածքով։

Երևանի որպես ԱՄՆ–ի տարածաշրջանում ռազմավարական գործընկերոջ կարգավիճակը, բնականաբար, Վաշինգտոնին ևս դրդում է աջակցել Փաշինյանին: Լրացուցիչ խթան է TRIPP նախագիծը, որը լայնորեն մերժվել է հայկական ընդդիմության կողմից: ԱՄՆ–ի համար TRIPP-ը ավելին է, քան պարզապես նախաձեռնություն միջնորդելու Հայաստանի և նրա հարևանների միջև կարգավորումը: Հաջողության դեպքում այն կարող է ռազմավարական կարևորության հարցերում Վաշինգտոնի համար բացել մրցակցության Եվրասիայի սրտում։

Եվ չնայած հունիսյան ընտրությունների որոշումը պատկանում է հայ ժողովրդին, բազմաթիվ արտաքին ուժեր ձգտում են ազդել դրանց արդյունքների վրա իրենց օգտին: Այս դինամիկան սպառնում է Հայաստանը (և ամբողջ Հարավային Կովկասը) վերածել բախման ասպարեզի, այլ ոչ թե կապող կամրջի, ինչպես պետք է լինի: