Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ …ֆեյդժուադա ապուր
ՖՈՏՈ
Ֆեյդժուադան ավանդական բրազիլական ավանդական ուտեստ՝ ապուր է, որը պատրաստված է սև լոբուց և մսից։ Անվանումը ծագում է պորտուգալերեն feijão բառից, որը նշանակում է «լոբի»։
Այս ուտեստը զարգացել է 17-րդ և 18-րդ դարերում՝ Բրազիլիայի պորտուգալական գաղութացման ժամանակ։ Դրա արմատները կապված են պորտուգալական խոհանոցի հետ, որտեղ արդեն իսկ գոյություն ունեին լոբուց ու մսից պատրաստվող նմանատիպ ապուրներ։ Արդյունքում Բրազիլիայում նման բաղադրատոմսերը հարմարեցվել են տեղական արտադրանքին, մասնավորապես սև լոբուն։ Ժամանակի ընթացքում Ֆեյդժուադան դուրս է եկել պարզ առօրյա ուտեստ լինելուց այն կողմ և դարձել է բրազիլական խոհանոցի ազգային խորհրդանիշ։
Ժամանակակից պատմաբանները կարծում են, որ Ֆեյդժուադան ծագել է ոչ թե որպես «աղքատ մարդու սնունդ», այլ որպես մսից և լոբուց պատրաստված եվրոպական ուտեստների էվոլյուցիա նոր միջավայրում։ Բրազիլիայում Ֆեյդժուադան ավանդաբար ուտում են չորեքշաբթի և շաբաթ օրերին։ Այդ ուտեստը շատ կշտացնող է, ուստի այն հաճախ մատուցվում է ճաշի ժամանակ, այլ ոչ թե երեկոյան։ Այն սովորաբար մատուցվում է բրնձով, նարինջով և կաղամբով, բանն այն է, որ նարինջը օգնում է մարսել այդ ծանր ուտեստը։
Ներկայումս Բրազիլիայում կան դրա մի քանի տարածաշրջանային տարբերակներ։
Ռիո դե Ժանեյրոյում ֆեյդժուադայի ամենադասական տարբերակն է, օգտագործվում է սև լոբի, խոզի և տավարի մսի բազմաթիվ տեսակներ, մատուցվում է բրնձով, կաղամբով, նարինջով և ֆարոֆայով: Սան Պաուլոյում ֆեյդժուադան նման է Ռիո դե Ժանեյրոյին, սակայն այստեղ այն հաճախ ավելի խիտ և հարուստ է լինում, մատուցվում է ավելի մեծ չափաբաժիններով, և հայտնի ուտեստ է ընտանեկան ռեստորաններում: Մինաս– Ժերայսում այդ ապուրը ավելի տնական և պարզ տարբերակով է, այստեղ ավելի քիչ միս է օգտագործվում, համը լինում է մեղմ, հաճախ ավելացվում են տեղական երշիկներ: Բահիայում ֆեյդժուադան կրում է աֆրիկյան ազդեցությունը, երբեմն ավելացվում են համեմունքներ կամ արմավենու յուղ, իսկ ապուրը համեմատաբար ավելի կծու համ է ունենում: Հարավային Բրազիլիայում սև լոբու փոխարեն օգտագործվում է կարմիր կամ շագանակագույն լոբի, մատուցելիս զգացվում է Եվրոպական ազդեցությանը՝ գերմանական և իտալական ավանդույթներով, ինքը ապուրը ավելի քիչ ծանր համ է ունենում:
Հյուսիսային և Ամազոնի շրջաններում դասական ֆեյդժուադան ավելի քիչ է տարածված, այստեղ օգտագործվում են տեղական միս և մթերքներ, անգամ երբեմն լոբին փոխարինվում է այլ լոբազգիների հետ:
Հակիրճ ամփոփելով կարելի է ասել, որ ֆեյդժուադա ապուրը չնայած
մեկ ուտեստ է, բայց կարող է շատ տարբերվել իր համերով՝ կախված տարածաշրջանից, կլիմայից և մշակութային ավանդույթներից:
Բրազիլիայի այդ ազգային ուտեստը հայտնի է նաև նրա սահմաններից շատ հեռու։ Այն հատկապես հայտնի է բրազիլական սփյուռք ունեցող երկրներում՝ Պորտուգալիա, ԱՄՆ, Ֆրանսիա և Իսպանիա։ Շատ երկրներում ֆեյդժուադան հարմարեցվում է տեղական բաղադրիչներին, և դառնում ռեստորանային ուտեստ, այլ ոչ թե առօրյա ճաշատեսակ։ Այն հաճախ է մատուցվում բրազիլական մշակութային փառատոներում, ազգային տոներում, լատինաամերիկյան խոհանոցի թեմատիկ երեկոներում։
Ֆեյդժուադա կարելի է համտեսել անգամ Հայաստանում որպես
ոչ ավանդական հայկական ուտեստ։ Այն կարելի է գտնել այն
ռեստորաններում, որոնք մատուցում են միջազգային կամ լատինաամերիկյան խոհանոց, գաստրոնոմիկ փառատոներում, նաև հնարավոր է այն տանը պատրաստել ինտերնետից վերցված բաղադրատոմսերով։ Հայաստանում ևս այդ ապուրը հաճախ հարմարեցվում է տեղական մթերքներին, օգտագործում են առկա լոբին, նվազեցվում է ճարպոտ մսի օգտագործումը, մատուցվում է ինչ որ ավելի ծանոթ խավարտի հետ։
Իսկ ընդհանրապես Հայաստանում այն համարվում է էկզոտիկ ուտեստ, այլ ոչ թե առօրյա սնունդ։
Կ. Խաչիկյան
