Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Տրիատլոն

Եռամարտը՝ տրիատլոնը, մրցավազք է, որը բաղկացած է լողից, հեծանվավազքից և վազքից։ Եռամարտը ներառված է Օլիմպիական խաղերի ծրագրում, ունի մի քանի տարատեսակներ և միլիոնավոր երկրպագուներ ամբողջ աշխարհում։

Տրիատլոնի արմատները հասնում են 1920–1930-ական թվականների Ֆրանսիա։ Այն ժամանակ անցկացվում էր մրցույթ, որը կոչվում էր «Հնարամիտների մրցավազք» և բաղկացած էր 3 կիլոմետր վազքից, 12 կիլոմետր հեծանվավազքից և 12 կիլոմետր լողից։ Սակայն հետագայում այն լայն տարածում չի գտել։

1977 թվականին անցկացվել է «Oahu Perimeter Running»՝ Օահուի պարագծային վազքի մրցույթը։ Մրցանակաբաշխության ժամանակ վեճ է ծագել Խաղաղօվկիանոսյան վազքի ակումբի և Վայկիկուի լողորդների ակումբի միջև այն հարցի շուրջ, թե ո՞ր մարզիկներն են ավելի դիմացկուն՝ վազորդները, թե լողորդները։ Արդյունքում ռազմաօդային ուժերի սպա Ջոն Քոլինզը երկուսին էլ մարտահրավեր է նետել՝ կազմակերպելով նոր մրցույթ։ Նա որոշել է միավորել երեք ամենադժվար մրցումները մեկի մեջ․ պետք է լողալ, հեծանիվ վարել և վազել մեկ օրվա ընթացքում։
1978 թվականի փետրվարին կայացած այդ մրցույթին մասնակցել են 15 մարզիկներ, որոնցից միայն 12-ն են հասել վերջնագծին։ Գորդոն Հալլերը առաջինն էր՝ 11 ժամ, 46 րոպե և 56 վայրկյան արդյունքով։ Այդ մրցույթը, որը ըստ էության առաջին տրիատլոնն էր, անվանվել է Ironman, որը թարգմանաբար նշանակում է «Երկաթե մարդ»։

1980 թվականին ABC-ի Wide World of Sports-ը առաջին անգամ հեռարձակել է տրիատլոնի մրցույթ, և աշխարհը բացահայտել է այս ուժի, դիմացկունության ու արագության շոուն։ Մի քանի տարի անց տեղի է ունեցել ամենահիշարժան սպորտային դրամաներից մեկը․ մրցավազքի առաջատար Ջուլի Մոսին հաղթանակից բաժանում էր ընդամենը մի քանի հարյուր մետր, սակայն նա ընկել է՝ չկարողանալով վեր կենալ։ Նրա ոտքերն են հրաժարվել աշխատել, բայց նա չորեքթաթ սողալով հասել է վերջնագծին։ Այնուամենայնիվ, նրա մրցակից Քեթլին Մաքքարթնին առաջինն է հատել վերջնագիծը։

Ժամանակի ընթացքում տրիատլոնի մրցույթները ձեռք են բերել մեծ ժողովրդականություն։ Արդյունքում Ֆրանսիայում 1989 թվականին կայացել է այդ սպորտաձևի առաջին աշխարհի առաջնությունը։ Սիրողական մարզիկներ էին որակավորվում այդ մրցույթին՝ անցնելով մի շարք նախնական փուլեր։ Ներկայումս տրիատլոնի աշխարհի առաջնությանը մասնակցելը համարվում է մեծ պատիվ և յուրաքանչյուր մարզիկի կարիերայի գագաթնակետը։

Սկզբում եռամարտի եզրափակիչ փուլը լողն էր, սակայն մի քանի մրցումներից հետո պարզ դարձավ, որ դա վտանգավոր է․ հեծանվավարությունից և վազքից հոգնած մկանները ջրի մեջ հաճախ կծկվում էին։ Այդ պատճառով այսօր եռամարտը անցկացվում է հետևյալ հաջորդականությամբ՝ լող, ապա հեծանվավազք և, վերջապես, վազք։

Տրիատլոնի միջազգային ֆեդերացիան հիմնադրվել է 1989 թվականին, իսկ 2000 թվականին այդ սպորտաձևը ներառվել է Սիդնեյի Օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ Ներկայումս յուրաքանչյուր նոր Օլիմպիական խաղերի հետ տրիատլոնի մասնակիցների թիվը շարունակում է աճել։

Բացի դասական տրիատլոնը, գոյություն ունի նաև ուլտրատրիատլոն՝ երկար տարածության եռամարտ, նման «Երկաթե մարդ» մրցույթին։ Այսօր անցկացվում են նաև տարբեր ձևաչափեր՝ ակվատլոն, փակ տարածքների տրիատլոն, ձմեռային տրիատլոն և դուատլոն։

Կ. Խաչիկյան