«Կովկասյան հանգույց». ինչպե՞ս են Ռուսաստանի, Իրանի և Ադրբեջանի շահերը միահյուսվել
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հարավային Կովկասում իրավիճակի սրումը բազմաթիվ տեսություններ է առաջացրել այն մասին, թե ինչ է կանգնած Ադրբեջանի գործողությունների հետևում, գրում է pravda.ru–ն։
Ասիական շուկաներ մուտք գործելու և պատժամիջոցներից ազատվելու համար Ռուսաստանը սկսել է ավելի սերտորեն համագործակցել Իրանի հետ որպես տարածաշրջանում ամենաանկախ և ինքնիշխան քաղաքականություն ունեցող երկիր։
Դա հանգեցրել է ռեկորդային համատեղ ներդրումների, որոնք գերազանցել են 25 միլիարդ դոլարը, և Սանկտ Պետերբուրգից մինչև Մումբայ միջազգային տրանսպորտային միջանցքի նախագծի իրականացմանը։ Ռուսաստանում այն կոչվում է Հյուսիս-Հարավ, իսկ Իրանում՝ Պարսկական միջանցք։ Այն ժամանակ դեռևս որոշակիորեն դաշնակից երկիր համարվող Ադրբեջանին էլ այդ նախագծում տեղ էր հատկացվել որպես տարանցիկ երկիր։
Խոսքը միջանցքի վերջին բացակայող օղակի մասին է, որը Իրանի հյուսիսում գտնվող 164 կիլոմետրանոց երկաթուղին է, որի կառուցման մեջ Ռուսաստանը ներդրումներ է կատարել դեռևս 2023 թվականից։ Այն հյուսիսային Ռաշտ քաղաքը կապում է Ադրբեջանի հետ սահմանին գտնվող Աստարա սահմանային անցակետի հետ։ Եվ, ըստ իրանական կողմի, այն պետք է կառուցվի մինչև 2025 թվականի վերջը։ Դրա շինարարությունն արդեն ընթացքի մեջ է։
Հենց այս տրանսպորտային զարկերակի խցանման սպառնալիքն է Ալիևի վերջին հաղթաթուղթը, և հենց այդ սպառնալիքի պատճառով է, որ տարածաշրջանում շատ իրադարձություններ սկսել են այդքան արագ զարգանալ։
Միևնույն ժամանակ, երբ Իրանն ու Ռուսաստանը նոր էին սկսում քննարկել այդ հարցը, Անգլիան և Թուրքիան, Ուկրաինայի իրադարձություններից խթանված, վերջապես համաձայնության եկան Ռուսաստանը շրջանցող իրենց սեփական նախագծի բոլոր մանրամասների շուրջ։ Այդ միջանցքը կոչվում է միջին կամ պանբրիտանական նախագիծ։
Այն երեք նպատակ ունի՝ Ռուսաստանին դուրս մղել Հարավային Կովկասից, Իրանի վերահսկողությունը թուլացնել ներքին Ադրբեջանի նկատմամբ, տարանցում իրականացնել Չինաստանից՝ Ռուսաստանը շրջանցելով։
Այս ամենը միասին վերածվել է աշխարհաքաղաքական օղակի ստեղծման։
Թուրքիայի և Ադրբեջանի շահերը այս նախագծում միայն տնտեսական չեն։ Այդ նախագիծը վերջապես կստեղծի տնտեսական հիմք Մեծ Թուրանի աշխարհաքաղաքական նախագծի իրականացման համար։ Եվ այն լի է տնտեսական իմաստով և բովանդակությամբ։
Հետևաբար, ամենևին զարմանալի չէ, որ Ադրբեջանը մինչև վերջին պահը չէր խոչընդոտում ռուս–իրանական նախագծի իրականացմանը՝ սպասելով իր պահանջները ներկայացնելու հարմար պահի։
Բացի այդ, ղազախ փորձագետ և քաղաքագետ Դանիյար Աշիմբաևի խոսքով, Ռուսաստանի հետ երկարաժամկետ դիմակայության մեջ Ադրբեջանի լրացուցիչ նպատակը Բաքու տանող չին–ղազախական տարանցումը փակելն է, այսինքն՝ Ղազախստանին և Ռուսաստանին վիճաբանելու ցանկությունը։
Նշենք, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ Հայաստանը լրջորեն քննարկում է միջանցքը Թրամփին վարձակալության տալու համաձայնությունը։ Ի՞նչ է նշանակում այդ արևմտյան ենթակառուցվածքների, այդ թվում ռազմական, առաջխաղացումը դեպի Ռուսաստանի սահմաններ։ Ադրբեջանին և դրա ետևում կանգնած Թուրքիային միջանցքը անհրաժեշտ տարածքը Նախիջևանում գտնվող իր անկլավի հետ կապելու և մեկ այլ, տնտեսապես ավելի շահավետ լոգիստիկ հանգույց ստեղծելու համար։ Ռուսաստանի սահմաններին ՆԱՏՕ–ի ռազմական բազա տեղակայելու մասին թուրքական և ադրբեջանական մամուլում շարունակվող հայտարարությունների ֆոնին դա լուրջ սպառնալիք է ներկայացնում, քանի որ թույլ կտա ինչպես առևտրային, այնպես էլ ռազմական բեռները ավելի խորը և արագ տեղափոխել Ռուսաստանի տարածք։
Ո՞րն է եզրակացությունը։ Մի շարք փորձագետներ նշում են, որ Մոսկվան կարող է ժամանակավորապես հրաժարվել Պարսկական միջանցքի ցամաքային մասից՝ Կասպից ծովով ուղիղ ծովային փոխադրումների օգտին, մինչև Ադրբեջանը համաձայնվի ռուս–իրանական հարաբերությունների նոր իրականության հետ կամ այնտեղ կառավարությունը փոխվի։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
