«Պետք չէ առաջ ընկնել. Հայաստանը պետք է ընտրություն կատարի ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՄ–ին Հայաստանի միանալու հարցը հեռու է նոր լինելուց, սակայն վերջերս դրա արդիականությունը մեծացել է, գրում է iz.ru–ն։ Մոսկվան կասկածում է, որ Երևանի ընտրած կուրսը կարող է անցավ լինել, ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև հավասարակշռությունը կարող է դառնալ անկայուն ռազմավարություն։ «Որքան ես եմ հասկանում, հայ ընկերներն ասում են, որ ԵՄ–ի հետ մերձեցումը պետք է ընթանա փուլերով, և որ Հայաստանը մնում է ԵԱՏՄ անդամ»,- iz.ru-ի հետ զրույցում ասել է ՌԴ ԱԳՆ ղեկավարի տեղակալ Միխայիլ Գալուզինը հավելելով, որ այսպես թե այնպես, հավանաբար դժվար կլինի մշտապես պահպանել այդ երկվեկտոր մոտեցումը, ինչ-որ պահի պետք է որոշում կայացվի։
Դեռևս 2024 թվականի փետրվարին են Բրյուսելն ու Երևանը որոշել սկսել երկկողմ համագործակցության ընդլայնման ուղղությամբ աշխատանքները։ 2025 թվականի հունվարի 9-ին ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել ԵՄ-ին երկրի անդամակցության գործընթացն սկսելու մասին օրինագծին և ուղարկել այն խորհրդարան։ Պաշտոնական մակարդակով Երևանն ընդգծում է, որ օրինագիծը չպետք է ընկալվի որպես ԵՄ–ին անհապաղ անդամակցության հայտ։ Դրա հիմնական նպատակն է ցույց տալ Հայաստանի պատրաստակամությունը գործնական աշխատանքի միությանը մերձենալու համար։
Եվրոպան ընդունում է, որ ԵՄ-ի հետ մերձեցման գործընթացը մեծ թափ է հավաքում, որ Հայաստանը անդամակցության պաշտոնական հայտ դեռ չի ներկայացրել։
«Հայաստանում ընթացող քննարկումները ցույց են տալիս Եվրամիության գրավչությունն ու նրա արժեքները։ ԵՄ-Հայաստան հարաբերությունները երբեք այնքան սերտ չեն եղել, որքան հիմա»,– ասել են iz.ru–ին Եվրահանձնաժողովում ավելացնելով, որ դա ցույց է տալիս վիզաների ազատականացման գործընթացի մեկնարկը և Խաղաղության եվրոպական հիմնադրամի շրջանակներում 10 միլիոն եվրոյի չափով Հայաստանին աջակցությունը: Նաև հիշեցրել են, որ 2024-2027 թվականներին «Հայաստանի կայունություն և աճ» ծրագրի միջոցով ԵՄ-ն ավելացրել է ֆինանսական աջակցությունը 270 միլիոն եվրոյով։ Ինչ վերաբերում է եվրաինտեգրման մասին օրենքի նախագծին, ապա Բրյուսելում խոստացել են այն քննարկել հայ գործընկերների հետ։ «Միևնույն ժամանակ, արդեն իսկ ակտիվ աշխատանք է տարվում Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի շրջանակներում, որը թույլ է տալիս Հայաստանին մոտենալ ԵՄ չափանիշներին», - ասվել են ԵՀ-ում։ Այսպիսով, թեև ԵՄ անդամակցության հարցն իրավական առումով դեռ օրակարգում չէ, բայց Հայաստանն արդեն գնում է դեպի Եվրամիության հետ ավելի խորը գործընկերություն։
Հայ հասարակության մեջ ակտիվ քննարկում է ծավալվում երկրի հնարավոր եվրոպական ապագայի վերաբերյալ: Ոմանք կարծում են, որ ԵՄ-ին անդամակցելը հանրապետության համար տնտեսական և քաղաքական նոր հեռանկարներ կբացի, իսկ ոմանք մտավախություն ունեն, որ դա կարող է հանգեցնել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խզման: Հայ քաղաքական գործիչների և փորձագետների միջև կոնսենսուս չկա: Ընդդիմությունը թերահավատորեն է վերաբերվում երկվեկտոր քաղաքականության հեռանկարին այն համարելով անհնարին։ Ընդդիմադիր «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը iz.ru–ին տված հարցազրույցում քննադատել է օրինագիծը։ Նրա խոսքով այն «հստակ իրավական ձև չունի»։ «Ընդդիմության մի մասը կարծում է, որ դա անհնար է, և նույնիսկ իշխանությունները կոնկրետ տեսակետ կամ դիրքորոշում չունեն։ Պարզապես անհնար է լինել ԵՄ-ում և ԵԱՏՄ-ում: Մեր պատգամավորները հստակ հայտարարել են, որ երկու աթոռի վրա նստել հնարավոր չէ։ Երբ խորհրդարանում քննարկումը տեղի ունենա, մենք ևս մեկ անգամ կհայտնենք մեր դիրքորոշումը»,– նշել է Գեղամ Մանուկյանը։
Նա նաև մեղադրել է եվրոպական վեկտորի կողմնակիցներին բնակչությանը հնարավոր ռիսկերը չբացահայտելու մեջ։ Ըստ նրա օրինագիծն առաջ քաշող ուժերն անտեսում են այն փաստը, որ Հայաստանը ԵԱՏՄ-ում առկա կապերն ու շրջանառությունը խզելու դեպքում վտանգի առաջ է կանգնում։ «Շատ արևմտամետ կուսակցություններ ասում են, որ մենք պետք է ազատվենք ԵԱՏՄ–ից, բայց չեն նշում դրա արժեքը և այն քայլերը, որոնք Հայաստանը պետք է ձեռնարկի Եվրոպայում շուկաներ ձեռք բերելու համար։ Տասնամյակներ շարունակ այնտեղ շուկաներ գտնելն անհնար է եղել»,- ասել է Գեղամ Մանուկյանը։
ԵԱՏՄ կանոնները թույլ չեն տալիս դրա անդամ երկրներին զուգահեռ մասնակցել այլ տնտեսական ասոցիացիաներին, որոնք ենթադրում են ապրանքների, ծառայությունների և կապիտալի ազատ տեղաշարժ։ Հայաստանի մերձեցումը ԵՄ-ի հետ, և հատկապես նրա անդամակցումը Եվրամիությանը, անխուսափելիորեն շահերի բախում կառաջացնի ԵԱՏՄ մյուս անդամների հետ: Եթե հանրապետությունը դուրս գա միությունից, ապա բոլոր առևտրային ռեժիմները կվերանայվեն, այդ թվում առանց մաքսատուրքի մուտքը ռուսական շուկա։ Ցավալի է լինելու ներկրվող հացահատիկի, կերի ու պարարտանյութերի թանկացումը, ինչը կհարվածի երկրի գյուղատնտեսության և սպառողական ոլորտներին։ Բացի դա Հայաստանի տնտեսության առանցքային առանձնահատկություններից մեկը նրա մեծ կախվածությունն է միգրանտների տրանսֆերտներից և սփյուռքից ստացվող օգնություններից, այսինքն Հայաստանի համար շատ կարևոր է Ռուսաստանի հետ կայուն տնտեսական կապերի պահպանումը։
ԵԱՏՄ-ից հանրապետության դուրս գալը և այլ շուկաներ վերակողմնորոշումը կպահանջի հարմարվողականության երկար շրջան, որը կարող է տևել երեքից հինգ տարի։ Ըստ IMEMO RAS-ի վերլուծական տվյալների Ռուսաստանի հետ առևտրատնտեսական կապերի հնարավոր կրճատումից կորուստները կլինեն ՀՆԱ-ի 20 %-ի չափով, ինչն անխուսափելիորեն կհանգեցնի կենսամակարդակի վատթարացման և բնակչության, հատկապես որակյալ կադրերի արտահոսքի ավելացման: Միգրացիան դեպի ԵՄ երկրներ կամ Ռուսաստանի Դաշնություն կարող է լայն տարածում գտնել։ Ռուսական բիզնեսի համար ինտեգրացիոն ասոցիացիայից Հայաստանի դուրս գալը նույնպես ռիսկեր է պարունակում, սակայն դրանց մասշտաբներն անհամեմատելի են այն տնտեսական կորուստների հետ, որոնք կրելու է ինքը՝ Հայաստանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
