Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … դահուկացատկ

Դահուկացատկն առաջին անգամ հայտնվել է Նորվեգիայում 19-րդ դարում և իր ծագմամբ պարտական է լեռնադահուկային մրցումների կազմակերպման նորվեգական հանրաճանաչ ավանդույթին: Թելեմարկ նահանգն է համարվում ցատկահարթակից դահուկացատկի ծննդավայրը։ Հենց այնտեղ է 1840 թվականին ցատկահարթակ կառուցվել և այնտեղ են անցկացվել դահուկացատկի մրցույթներ։ ժամանակի ընթացքում վայրէջքի գոտին է աստիճանաբար արդիականացվել, սկզբում այն ​​հարթեցվել է, այնուհետև թռիչքի միջակայքն ընդլայնելու համար վայրէջքի գոտին արվել է անկյան տակ։

1862 թվականին է Տրիսիլում տեղի ունեցել առաջին փաստագրված դահուկացատկի մրցույթը։ 1868 թվականին հայտնվել է առաջին գրանցված արդյունքը՝ 19 մետր։

Միջազգային մրցումներ սկսվել են անցկացվել 1901 թվականից: Այն ժամանակ «Հյուսիսային խաղերի» շրջանակներում անցկացվում էին «թռչող դահուկորդների» մրցումներ։ Հետո 1920 թվականին ստեղծված Դահուկային սպորտի միջազգային ֆեդերացիան իր հովանու ներքո սկսել է կազմակերպել այդ ձմեռային մարզաձի աշխարհի առաջնություններ, և 1924 թվականից դահուկացատկը ներառվել է ձմեռային օլիմպիական խաղերի ծրագրում։

Երկար ժամանակ նորվեգացի ցատկորդներն են եղել Օլիմպիական խաղերի և աշխարհի առաջնությունների անվիճելի չեմպիոնները։ Նրանց «աերոդինամիկ» ոճով թռիչքն անպարտելի էր։ Հետագայում Ֆինն դահուկացատկորդներն են չեմպիոն դարձել 1952 թվականին, իսկ 1964 թվականից ի վեր այդ կարգում ոչ մի հեգեմոն երկիր չկա։ Այդ սպորտաձևը սկսել է մեծ ժողովրդականություն  վայելել ամբողջ աշխարհում, և ավելի ու ավելի տաղանդավոր դահուկացատկորդներ են հայտնվել Ավստրիայից, Ճապոնիայից, Գերմանիայից և այլ երկրներից:

1989 թվականին Յան Բոկլևը (Շվեդիա) դահուկներով ցատկի նոր տեխնիկա է հորինել: Այդ շվեդ դահուկացատկորդուհին օգտագործել է V-աձև թռչելու ոճ: Դա ավելացրել է թռիչքը հեռահարությունը 10-20 %-ով, ինչը պայմանավորված է ցատկողի աճող աերոդինամիկ հոսքով: Այսօր դա դահուկացատկի ամենատարածված տեխնիկան է: Նոր ոճի կիրառումը հնարավորություն է տվել թռչել ավելի քան 200 մ:

1995 թվականին նորվեգացի Բրեդեսենը դարձել է ամենաերկար թռիչքի ռեկորդակիր ցատկելով 209 մետր։ 2005 թվականին աշխարհի առաջնությունում նորվեգացի Բյորն Ռամորենն է հաղթել 239 մ-ով:

Ժամանակի ընթացքում նաև մրցույթների կանոններն են փոփոխվել: Երկար ժամանակ մրցաշարերն անցկացվում էին ստանդարտ 70 մետրանոց ցատկահարթակի վրա։ 1962 թվականին լրացուցիչ մտցվել են ցատկեր 90 մետրանոց ցատկահարթակից։

1982 թվականին անհատական ​​մրցումներից բացի սկսվել են անցկացվել նաև թիմային մրցումներ։ Դա մրցումներին ավելացրել է դիտարժանություն և ավելացրել է հանդիսատեսների թիվը:

1990 թվականից թռիչքների շրջանակն է ավելացվել, սկսել են  իրականացվել ցատկեր 90 և 120 մետրանոց ցատկահարթակներից: Ընդ որում կանանց մրցումներն են սկսել գրավել ավելի ու ավելի շատ երկրպագուների: ֆեդերացիան առաջին անգամ կանանց թույլ է տվել մասնակցել դահուկացատկի 2009 թվականին դահուկային սպորտի աշխարհի առաջնությունում:

Կ. Խաչիկյան