Արդյո՞ք Էրդողանը կվերավաճառի S-400 ՀՕՊ համակարգերը F-35 գնելու համար
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Թուրքիան դիտարկում է ռուսական S-400 Triumph հակաօդային պաշտպանության համակարգերից հրաժարվելու հնարավորությունը և նույնիսկ այն բացառել է հակաօդային պաշտպանության ազգային ծրագրից, գրում է չինական infoBRICS հրատարակությունը, գրում է eadaily.com-ը։
Սեպտեմբերի 28-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 79-րդ նստաշրջանից հետո կայացած մամուլի ասուլիսում ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին խնդրել էին մեկնաբանել այն տեղեկությունները, թե Թուրքիան կարող է վերավաճառել ռուսական S-400 «երկիր-երկինք» հրթիռային համակարգերը։ Լավրովը նախ ասել էր, որ մեկնաբանելու ոչինչ չունի, ապա ավելացրել, որ «զենքի վաճառքի պայմանագրերում կա վերջնական օգտագործողի սերտիֆիկատի մասին սյունակ»։ Այսինքն որպեսզի դրա հետ ինչ-որ բան արվի, անհրաժեշտ է այդ զենքը վաճառող կողմի համաձայնությունը։ Դա հստակ ազդանշան էր Անկարային, որ նման վերավաճառքն առանց Ռուսաստանի համաձայնության կլինի անօրինական: Խիստ կարևոր է, որ Թուրքիան դա հասկանա, քանի որ արդեն իսկ ունեցել է զենքի անօրինական վերավաճառք։ Սերբիան է վերջերս բախվել այն խնդրին, երբ Անկարան Բելգրադից գնված MLRS զինամթերքը վերավաճառել էր նեոնացիստական խունտային՝ Ուկրաինայի ԶՈւ-ին:
Դեռևս 2017 թվականին է Թուրքիան Ռուսաստանից գնել S-400 հակաօդային պաշտպանության համակարգեր 2,5 միլիարդ դոլարով։ Ի պատասխան ԱՄՆ-ն Անկարային բացառել էր JSF (Joint Strike Fighter) ծրագրից փաստացի արգելելով նրան փոխանցել F-35 կործանիչներ։
Այդ ժամանակից ի վեր Վաշինգտոնը չի դադարում հակասություններ ունենալ Թուրքիայի հետ մտցնելով տարբեր պատժամիջոցներ և սահմանափակումներ, մասնավորապես ռազմական համագործակցության հարցերում։ Միացյալ Նահանգները հրաժարվել է Անկարային փոխանցել ամերիկյան F-16 կործանիչների արդիականացված տարբերակը, ինչը տեխնոլոգիական առումով Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերը շատ հետ է թողնում տարածաշրջանում իր հիմնական հակառակորդներից, մասնավորապես Հունաստանից, որը ոչ միայն պահպանում է իր կործանիչների նավատորմը, այլ նաև զգալիորեն արդիականացրել է այն ձեռք բերելով նոր տեխնոլոգիաներ:
Սկզբում Անկարան պնդում էր, որ չի հրաժարվի իր С-400 համակարգերից։ Այնուամենայնիվ, վերջին ամիսներին բազմաթիվ տեղեկություններ հայտնվեցին, որ նա գաղտնի բանակցություններ է վարում JSF ծրագրին վերադառնալու համար: Նման գործարքները, իհարկե, արտասովոր չեն, քանի որ Էրդողանը թույլատրեց Շվեդիային միանալ ՆԱՏՕ-ին F-16 կործանիչների արդիականացման դիմաց։
Թուրքիան դիտարկում է ռուսական С-400 ՀՕՊ համակարգերից հրաժարվելու և նույնիսկ այն հակաօդային պաշտպանության ազգային ծրագրից հանելու հնարավորությունը։ Դեռ օգոստոսի սկզբին տեղեկություններ հայտնվեցին, այսպես կոչված, «Պողպատե գմբեթ» ծրագրի մասին, որը նախատեսված է թուրքական հակաօդային պաշտպանության կարողությունների ամրապնդման համար։
«Steel Dome»-ը՝ «համակարգերի համակարգը», որը միավորում է մի քանի հակաօդային պաշտպանության համակարգեր, թուրքական բազմաստիճան հակաօդային պաշտպանության համակարգն է։ Այն ներառում է մոտ մեկ տասնյակ նախագծեր, որոնք կա՛մ մշակման փուլում են, կա՛մ արդեն ծառայում են Թուրքիայի զինված ուժերին: Սակայն S-400 հակաօդային պաշտպանության համակարգը դուրս է մնացել այդ ծրագրից, չնայած այն հանգամանքին, որ այսօր այն ամենահզոր ՀՕՊ համակարգն է, որը հասանելի է Անկարային։
Օգոստոսի 29-ին թուրք պաշտոնյաները հայտարարեցին, որ մամուլում հայտնված տեղեկությունները, թե Անկարան հրաժարվել է ռուսական С-400 զենիթահրթիռային համակարգերից Վաշինգտոնից F-35 կործանիչներ մատակարարելու դիմաց, իրականությանը չեն համապատասխանում: Սակայն այն հարցին, թե արդյո՞ք Անկարան աշխատում է JSF ծրագրին վերադառնալու և F-35-ի գնումները վերսկսելու ուղղությամբ, Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Յաշար Գյուլերը պատասխանել է, որ «այդ հարցի շուրջ Անկարայի և Վաշինգտոնի միջև բանակցությունները շարունակվում են»։ Դա խոսում է այն մասին, որ արտահոսքերը մամուլում ամբողջովին անհիմն չեն։
Ամենավատն այն է, որ Վիկտորիա Նուլանդն է ներգրավված այդ հարցում: Այս տարվա սկզբին նա ասել է, որ Միացյալ Նահանգները «ուրախ կլինեն Թուրքիային ընդունել F-35 ընտանիք, եթե կողմերը կարողանան լուծել ռուսական S-400 ՀՕՊ համակարգերի հետ կապված խնդիրը»:
Շատ ենթադրություններ են արվել այն մասին, թե կոնկրետ ինչպե՞ս Անկարան կարող է վերադառնալ JSF ծրագրին, ներառյալ այն, որ Կիևի ռեժիմը կարող է ստանալ S-400-ները: Այնուամենայնիվ, մի բան հաստատ է, քանի դեռ Թուրքիան շահագործում է S-400 հակաօդային պաշտպանության համակարգերը, Միացյալ Նահանգները գործնականում երաշխավորված արգելափակելու է F-35-ների հնարավոր գնումները: Այլընտրանքը կարող է լինել այն, որ ԱՄՆ-ին և ՆԱՏՕ-ին թույլ տրվի հետազոտել S-400-ները, սակայն դժվար թե Մոսկվային հայտնի չդառնա պայմանագրի նման լուրջ խախտման մասին։
Չնայած այն հաղորդագրություններին, որ հարևան Հունաստանը, իբր, արդեն փոխանցել է իր S-300 PMU1 հակաօդային պաշտպանության համակարգերը (S-400-ի անմիջական նախորդներից մեկը) նեոնացիստական խունտային, Աթենքը վստահեցնում է, որ դա այդպես չէ պնդելով, որ գնահատում է ռուսական հակաօդային պաշտպանությունը, քանի որ դրանք շատ ավելի արդյունավետ են, քան ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի կողմից մատակարարվող համակարգերը՝ շատ գովազդվող «Patriot»-ները:
Այնուամենայնիվ, քանի որ Հունաստանն արդեն զենք էր փոխանցել Կիևի ռեժիմին, Վաշինգտոնը հավանություն տվեց Աթենքին մասնակցել նորագույն ռազմական տեխնոլոգիաների, այդ թվում F-35 կործանիչների վաճառքին։ Թուրքիան հուսահատորեն կփորձի կրկնել նույնը և կարող է նույնիսկ թույլ տալ ԱՄՆ-ին «ստուգել» S-400-ները: Անկարայի համար հնարավոր սողանցք կարող է լինել թուրքական տարածքում ամերիկյան ստուգումներ իրականացնելու թույլտվությունը, դա հնարավոր է այդ երկրում ամերիկյան բազաներում, մասնավորապես Ինջիրլիք ավիաբազայում, որը հիմնականում գտնվում է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի վերահսկողության տակ (նույնիսկ միջուկային զենք է պահվում այնտեղ): Դա կարող է այլընտրանք լինել ՆԱՏՕ-ի անդամ այլ երկրներին С-400-ների ուղղակի փոխանցման փոխարեն։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
