«Զանգեզուրի միջանցք»-ը արդեն խոչընդոտ չէ Բաքվի ու Երևանի միջև կնքվելիք խաղաղության համաձայնագրի համար
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի արտգործնախարարության ներկայացուցիչ Անի Բադալյանը հաստատել է պաշտոնական Բաքվի հայտարարությունը, որ փոխադարձ համաձայնությամբ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի նախագծից հանվել է տարածաշրջանային հաղորդակցությունների մասին հոդվածը։ Միևնույն ժամանակ նա նշել է, որ «երթուղիների ապաշրջափակումը շարունակում է մնալ Հայաստանի տեսլականի և օրակարգի կարևոր մասը տարածաշրջանում խաղաղության և տնտեսական զարգացման համար», գրում է iarex.ru-ն։
Դիվանագիտական բեկում է հենց միայն այն փաստը, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև առանցքային կետերից մեկի շուրջ, որը, սակայն, Ադրբեջանի կողմից է արհեստականորեն ներմուծվել բանակցային գործընթաց, պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել: Փաստն այն է, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև կնքված եռակողմ խաղաղության համաձայնագրում կոնկրետ հիշատակում չկա, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցք»-ի մասին, որը կապում է Ադրբեջանի արևմտյան հատվածը Նախիջևանի հետ։
Ուստի, երբ կողմերը ցույց էին տալիս հաղորդակցությունների վերաբերյալ փոխզիջումային որոշում կայացնելու իրենց ոչ պատրաստակամությունը առաջ քաշելով միմյանց համար անընդունելի պայմաններ, միշտ բարձրացվում էր ինչ-որ դիվանագիտական սխոլաստիկայի հարցը։ Այժմ կա որոշակի հստակություն, քանի որ Բաքուն և Երևանը ընդունել են, որ խաղաղության պայմանագրի նախագիծը պարունակում է կետ Ադրբեջանի կողմից ներկայացված Զանգեզուրի միջանցքի վերաբերյալ:
Սակայն կարևոր նրբերանգները մնում են:
Առաջին: Նախ, Ադրբեջանցի ղեկավարի հատուկ առաքելություններով ներկայացուցիչ Էլչին Էմիրբեկովը ԱՄՆ այցից հետո է հայտարարել խաղաղության պայմանագրի նախագծում տարածաշրջանային հաղորդակցությունների մասին հոդվածը հանելու մասին։ Նրա խոսքով «մենք չենք ցանկանում բարդացնել խաղաղության համաձայնագրի կնքման գործընթացը»։ Դա տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական դիրքի փոփոխություն է, որտեղ շեշտը դրվում է դեպի իրանական ուղղություն, Ադրբեջանի տրանսպորտային մուտքը Նախիջևան կիրականացվի Իրանի, իսկ ավելի ուշ Թուրքիայի տարածքով։
Երկրորդ նրբերանգը այն է, որ Զանգեզուրում (Սյունիք) լարվածությունը թուլանում է, որի շուրջ աշխարհաքաղաքական «պարը» մեծ թափ էր հավաքել ԱՄՆ-ի և արևմտյան երկրների մասնակցությամբ։ Տրանսպորտային հաղորդակցությունների բացման հարցը կքննարկվի միայն խաղաղության պայմանագրի ստորագրումից հետո։
Երրորդ նրբերանգը այն է, որ կարծես թե Հայաստանը նույնպես պատրաստ է զիջումների գնալ բանակցությունները չձգձգելու համար։ Բայց ի՞նչ զիջումներ։ Բաքվի վարկածի համաձայն, խաղաղության պայմանագրի տեքստի շուրջ համաձայնության հասնելու գլխավոր խոչընդոտը մնում է Հայաստանի օրենսդրության մեջ Ադրբեջանի ինքնիշխան տարածքների նկատմամբ պահանջների առկայությունը։ Մասնավորապես, Հայաստանի Սահմանադրությունը հղում է պարունակում այդ երկրի Անկախության հռչակագրին, որը, ըստ Ադրբեջանի, «տարածքային պահանջներ է պարունակում հարևան պետության նկատմամբ»։ Բաքուն պահանջում է բացառել իրավական հիմքերը «ապագայում հնարավոր տարածքային պահանջները բացառելու համար»։ Հայաստանը խոստանում է Սահմանադրությունը փոխել միայն մինչև 2027 թվականը, բայց, ըստ ամենայնի, Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը կփորձի լուծել այդ խնդիրը որոշ այլ քայլերով։
Չորրորդ նրբերանգը: Իրականանում է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կանխատեսումը, ըստ որի «Զանգեզուրի միջանցքը կարող է անցնել Իրանով», և ոչ թե Հայաստանով, և այդ իրավիճակը պետք է լուծվի առանց բախումների ու աղմուկի։ Այդ կապակցությամբ թուրքական Hürriyet թերթը չի բացառում, որ «Անկարան պատրաստվում է վերականգնել հարաբերությունները Հայաստանի հետ»։
Այդ իսկ պատճառով զգացվում է, որ Անդրկովկասում իրավիճակը վերածվում է նոր որակի նախկին ստատուս քվոյի պոտենցիալ փոփոխություններով։ Բայց ամեն ինչ կամ գրեթե ամեն ինչ կորոշվի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բանակցությունների ավարտով։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
