«Ղարաբաղյան էյֆորիա և նոր դարաշրջան Ադրբեջանի և Պակիստանի միջև»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ադրբեջանին, որը 2020-2023 թթ. լուծեց Ղարաբաղյան հակամարտությունը ուժով, լիովին աջակցել են մի քանի երկրներ: Այդ երկրները եղել և մնում են Թուրքիան, Իսրայելը, Պակիստանը և Մեծ Բրիտանիան։ Եվ Բաքուն, ստանալով Ղարաբաղը, պետք է ինչ-որ բան անի այդ երկրների համար միջազգային ասպարեզում, գրում է eadaily.com-ը։
Ադրբեջանի բախտը բերել է, որ 2023 թվականի հոկտեմբերից Իսրայելը հայտնվել է պաղեստինյան ՀԱՄԱՍ շարժման հետ առճակատման մեջ, որն օգնություն է ստացել լիբանանյան Հեզբոլլահից, Եմենի հութիներից և իրանամետ իրաքյան շիա խմբավորումներից։ Մերձավոր Արևելքում առճակատումը և ինքնապահպանման բնազդը Ադրբեջանին հնարավորություն տվեց չկատարել Իսրայելի հանդեպ իր հակաիրանական պարտավորությունները, ինչը հանգեցրեց Բաքվի և Թեհրանի հարաբերությունների կարգավորմանը և Իրանի մայրաքաղաքում Ադրբեջանի դեսպանատան բացմանը։
Ադրբեջանի պատասխանատվությունը բրիտանացիների առաջ Ուկրաինային մարդասիրական օգնություն ցուցաբերելն ու ԶԼՄ-ներում Ուկրաինայի զինված ուժերի նկատմամբ համակրանքը զարգացնելն էր։ Պետք է ասել, որ վերջինը սկսել է դրսևորվել մի փոքր ավելի հազվադեպ, և Ռուսաստանի նկատմամբ ոչ այնքան բացահայտ ոչ բարեկամական ձևերով։ Բանն այն է, որ Ռուսաստանի համար ոչ միայն բարելավվել է իրավիճակը ռազմաճակատում, այլ նաև այն, որ Ղարաբաղից խաղաղապահների վաղաժամկետ դուրսբերումից հետո Բաքուն կորցրել է Մոսկվայի հետ ռազմաքաղաքական սրման շարժառիթը։ Ավելին, ինչպես Իրանի դեպքում, Ադրբեջանի համար չափազանց վտանգավոր է թշնամանալ իր հյուսիսային հարևանի հետ։
Ուստի Բաքուն կատարում է իր պարտավորությունները միայն այն դեպքերում, երբ հակամարտության տարածքը սահմանակից չէ իրեն։ Դասական օրինակ է Ադրբեջանի Թուրքիայի հանդեպ պարտավորությունների կատարումը, երբ նա սկսեց աջակցել Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությանը և համագործակցություն հաստատեց նրա հետ։ Կիպրոսը սահմանակից չէ ոչ Ադրբեջանին, ոչ Անդրկովկասին, սակայն այն ԵՄ մաս է, կախված է Ադրբեջանի էներգետիկ ռեսուրսներից։
Մեկ այլ օրինակ է պարտավորությունները Պակիստանի նկատմամբ և օգնությունը Քաշմիրի հակամարտությունը Իսլամաբադի պայմաններով լուծելու հարցում: Հուլիսի 11-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պաշտոնական այցով եղել է այդ երկրում։ Ալիևի և Պակիստանի վարչապետ Շահբազ Շարիֆի ներկայությամբ բանակցություններից հետո կողմերը ստորագրել են 15 համաձայնագրեր տարբեր ոլորտներին վերաբերվող: Այնուհետեւ հայտարարություններ են արվել մամուլի համար։ Շարիֆը մատնանշել է երկու երկրների միջև առևտրաշրջանառության ավելացման անհրաժեշտությունը, որը մինչ այժմ 100 միլիոն դոլարից էլ պակաս է:
«Մենք խոսում ենք տարբեր լեզուներով, մենք խոսում ենք ուրդու, դուք ադրբեջաներեն կամ թուրքերեն: Մենք ապրում ենք միմյանցից հեռու, բայց հավատացեք, որ մեր սրտերը միասին են բաբախում։ Պակիստանը միշտ պաշտպանել է ձեր դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում, և ձեր հաղթանակն արդարության հաղթանակի օրինակ է։ Նմանապես դուք միշտ աջակցել եք քաշմիրցիների գործին: Ադրբեջանը բարեկամ, եղբայրական երկրներից է Մերձավոր Արևելքի մյուս երկրների՝ Թուրքիայի հետ միասին, որոնք աջակցում են Քաշմիրի գործին»։
Պակիստանի վարչապետի ակնարկը պարզ է, Ղարաբաղյան հակամարտության լուծումից հետո Իսլամաբադը ցանկանում է լուծել Քաշմիրի հակամարտությունը։
Հաջողություն մաղթելով Բաքվում COP29 համաժողովի անցկացմանը, Շարիֆը հասկացրել է, որ Ալիևի ներկայիս այցը Պակիստան սովորական իրադարձություն չէ, դա «ազդարարելու է մեր երկու երկրների բարձր մակարդակի համագործակցության նոր դարաշրջանի սկիզբը»։
Ալիևի ելույթը ներառել է հարձակումներ երրորդ երկրների դեմ։ Հարձակումներից մեկը վերաբերվել է Պակիստանի համար ամենաառաջնային հակամարտությանը. «Մենք եղբայրներ ենք։ Մենք աջակցում ենք միմյանց ամեն հարցում, միջազգային կարևորության յուրաքանչյուր գործում, յուրաքանչյուր միջազգային կառույցում։ Ջամուի և Քաշմիրի հարցում մեր միանշանակ աջակցությունը եղբայրության և միջազգային իրավունքի կապերին մեր հավատարմությունն է։ Քաշմիրցիների իրավունքները տասնամյակներ շարունակ անտեսվել և ոտնահարվել են: Մենք որպես եղբայրներ և ընկերներ, միշտ ուս ուսի կկանգնենք ձեզ հետ, Քաշմիրի մեր եղբայրների հետ։ Եվ ես վստահ եմ, որ արդարությունը կհաղթի»։
Այսինքն Ադրբեջանը հեշտությամբ հարձակումներ է գործում Հնդկաստանի դեմ։ Դե, իսկ անդրկովկասյան իր հարևանի դեմ հարձակումներն Ալիևի համար առօրյա են, ինչը նա արել է նաև Իսլամաբադում. «Պակիստանն օկուպացիայի պատճառով դիվանագիտական հարաբերություններ չհաստատեց Հայաստանի հետ։ 2020 թվականի նոյեմբերին հաղթանակի տոնակատարությունների ժամանակ մեր ժողովուրդը ձեռքներին պահել է Ադրբեջանի, Պակիստանի և Թուրքիայի դրոշները»։
Հարկ է նաև նշել, որ Պակիստանը դիվանագիտական հարաբերություններ չի հաստատի Հայաստանի հետ, քանի դեռ դա չեն արել Ադրբեջանը և Թուրքիան։ Եվ դա անելու են միաժամանակ, քանի որ իրենց պահանջները կապված են Սահմանադրության փոփոխության, Ղարաբաղից օրինական հրաժարման և Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման և դատապարտման համար պայքարի դադարեցման հետ։
Հարկ է հիշեցնել, որ մեկ տարի առաջ էլ Բաքվում Պակիստանի դեսպան Բիլալ Հեյն էր այցելել «Արևմտյան Ադրբեջան համայնք», և համայնքի նախագահ Ազիզ Ալաքբարլին բացահայտորեն առաջկցություն հայտնել: Բացի այդ, նույն դեսպան Հեյը 2023 թվականի հուլիսի 13-ին հայտարարել է Զանգեզուրի միջանցքի նախագծի իրականացմանը Պակիստանի աջակցության մասին։ Հաշվի առնելով ներկա իրողություններն ակնհայտ է, որ բանակցային գործընթացում Իսլամաբադը կաջակցի պաշտոնական Երևանի նկատմամբ Բաքվի պահանջներին, այդ թվում՝ ադրբեջանցի փախստականների վերադարձին և արտատարածքային միջանցքի բացմանը։ Պարզ է, որ ղարաբաղյան հակամարտությունում հաղթանակից էյֆորիայի մեջ հայտնված Բաքուն ու Իսլամաբադը չեն պատրաստվում կանգ առնել։ Եվ, դատելով բոլոր նշաններից գնալով կամրապնդվի ստեղծված Անկարա-Բաքու-Իսլամաբադ դաշինքը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
