«Հակամարտությունը Լեռնային Ղարաբաղում. ինչպե՞ս զարգացնել տարածաշրջանային ֆուտբոլը առանց ՖԻՖԱ-ի»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Միջազգային հարուստ ու հագեցած նորություններն ու աշխարհաքաղաքական ճգնաժամերը ավելի քան երբևէ մուտք են գործել համաշխարհային ֆուտբոլ, մեր թվային դարաշրջանում ֆուտբոլը դարձել է քաղաքական ուղերձներ հաղորդելու հզոր գործիք, գրում է ֆրանսիական footmercato.net հրատարակությունը:
Աշխարհում վերջին երեք տարիները նշանավորվել են տարածաշրջանային հակամարտությունների սրմամբ։ Այդ ամենի մեջ կա մեկ մեծ հակամարտություն ևս, որը տեղի է ունենում Կովկասում, Եվրասիայի մի տարածաշրջանում, որը գտնվում է Եվրոպայի և Ասիայի միջև իդեալական սահմանի վրա: Սակայն չնայած նրան, որ այդ հակամարտությունը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը, դեռ շարունակվում է և՛ հասարակության տարբեր շերտերի և՛ ԶԼՄ-ների կողմից այն լիարժեք լուսաբանում չի ստանում:
Քիչ հայտնիներ կամ մարզիկներ են իրենց դիրքորոշումը հայտնում, իսկ արևմտյան լրատվամիջոցները շատ հազվադեպ են խոսում դրա մասին, թեև այդ ճգնաժամը աղետալի հետևանքներ ունեցավ զանգվածային էթնիկ զտումների և Լեռնային Ղարաբաղից ավելի քան 100.000 հայերի զանգվածային բռնի տեղանման, ինչպես նաև հումանիտար աղետի և Լեռնային Ղարաբաղի ամայացման տեսքով։
Ֆրանսիայում և ընդհանրապես Արևմտյան Եվրոպայում Լեռնային Ղարաբաղի այդ տարածաշրջանի անունը հաճախ շրջանառվում է կապված «Կարաբաղ» ֆուտբոլային ակումբի հետ, որը մի քանի լավ ելույթների հեղինակ է Եվրոպայի լիգայում և նույնիսկ 2017 թվականին Չեմպիոնների լիգայի խմբային փուլ էր դուրս եկել: Բայց ի՞նչ ընդհանրություններ կան «Կարաբաղ» ֆուտբոլային ակումբի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև։ Ինչ վերաբերում է «Կարաբաղ» ֆուտբոլային ակումբին, ապա այդ թիմի անունը խորապես ադրբեջանական է։ Ի սկզբանե Աղդամ քաղաքում տեղակայված «Կարաբաղ» ակումբը հետագայում տեղափոխվել է Ադրբեջանի մայրաքաղաք` Բաքու:
Ադրբեջանում Ֆուտբոլը ևս հայերի նկատմամբ այն ատելության արտահայտումն է, ինչի մասին վկայում են «Կարաբաղ» ակումբի ղեկավարի հայտարարությունները։ Տարբեր ժամանակներում ակումբը կատարել է նույն հրահանգը` կոչեր հղել հայերին սպանելու համար։ Սևամորթների դեմ ռասիզմի դեպքեր կան եվրոպական այլ ֆուտբոլային ակումբներում ևս, սակայն ադրբեջանցիների դեպքում այդ ատելությունը շատ է արտահայտված։ Այդ թիմը շատ հաճախ է օգտագործվում որպես դաժանության քարոզչական գործիք, իսկ ակումբի սեփականատերերը ոչ այլ ոք են, քան Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին շատ մոտ կանգնած Azersun Holding ադրբեջանական սննդի կոնգլոմերատի տերեր` Աբդոլբարի և Թահիր Գոզալները:
«Լեռնային Արցախ» ակումբը «Կարաբաղ»-ի լրիվ հակառակն է: Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիային կից գործող այդ թիմը հանդես է գալիս ոչ թե Ադրբեջանի, այլ Հայաստանի առաջնություններում։ «Լեռնային Արցախ» ֆուտբոլային ակումբը հիմնադրվել է 1927 թվականին՝ խորհրդային տարիներին, Ստեփանակերտում, Արցախի Հանրապետությունում (որը կցվել է Ադրբեջանին), սակայն այսօր գրանցված է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Վայք քաղաքում։
Իր գոյության 97 տարիների ընթացքում ակումբը հանդես է եկել Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնություններում, սակայն հիմնականում մասնակցել է Լեռնային Ղարաբաղի առաջնությանը, որն անհետացել է 2021 թվականին՝ Լեռնային Ղարաբաղի հայաթափումից հետո։ ՖԻՖԱ-ի ու ՈւԵՖԱ-ի հարուստ ուշադրության կենտրոնից հեռու որոշ անկախ միավորումներ պայքարում են աշխարհի որոշ տարածաշրջանների հնարավորություն տալու` իրենց քիչ հայտնի տարածքը ներկայացնելու, հպարտությամբ իրենց դրոշների գույները կրելու և իրենց ներկայացնելու։
Սա վերաբերում է օրինակ` Անկախ ֆուտբոլային ասոցիացիաների կոնֆեդերացիային (CONIFA), որը հիմնադրվել է 2017 թվականին, և որը միավորում է բոլոր մեկուսացված ազգերին, չներկայացված ժողովուրդներին, չճանաչված պետություններին, ինքնավար տարածքներին, ձայն չունեցող փոքրամասնություններին և երկրներին, որոնք կապված չեն ՖԻՖԱ-ի հետ։
Օրինակ CONIFA-ում կար մի թիմ Արևմտյան Հայաստանից, սա մի պետություն է, որը ներկայումս գոյություն չունի։ CONIFA-ն նպաստում է գլոբալ հարաբերությունների և միջազգային փոխըմբռնման ամրապնդմանը: Մի խոսքով, դա աշխարհաքաղաքական ֆուտբոլ է, որն իր 45 անդամների համար ճանապարհ է բացում դեպի ավելի մեծ, գլոբալ հասանելիություն:
Այդ նկատառումով էլ Լեռնային Ղարաբաղը, ինչպես և Աբխազիան, Քրդստանը, Հարավային Օսիան, Փենջաբը, Կաբիլիան, Զատիկի կղզին և նույնիսկ Լապլանդիան, մասնակցում են միջազգային այնպիսի մրցումներին, ինչպիսիք են CONIFA-ի աշխարհի գավաթը և CONIFA-ի Եվրոպայի առաջնությունը: Իր բարձր էթիկական չափանիշներով և նվիրված անդամներով` CONIFA-ն սպորտային առումով առաջատար համաշխարհային կազմակերպություն է այնպիսի մեկուսացված երկրների և տարածաշրջանների համար, որոնք կիսում են միջազգային ֆուտբոլում փայլելու և երևալու հպարտությունը:
CONIFA-ն ձգտում է կամուրջներ կառուցել մարդկանց, ազգերի, փոքրամասնությունների և մեկուսացված շրջանների միջև` ամբողջ աշխարհի բարեկամության, մշակույթի և ֆուտբոլային խաղի ուրախության միջոցով: Այդ կազմակերպությունը աշխատում է իր անդամների զարգացման համար և հավատարիմ է արդար խաղի, խաղաղության և ռասիզմի վերացման սկզբունքներին:
CONIFA-ի հերթական աշխարհի առաջնությունը կկայանա հաջորդ ամառ` Իրաքում, հունիսի 25-ից հուլիսի 4-ը: Ի դժբախտություն Լեռնային Ղարաբաղի` ազգային հավաքականի խաղացողները տարածաշրջանային իրավիճակի պատճառով չեն կարողացել նվաճել մրցաշարի ուղեգիր: 2023 թվականին թիմը պետք է մասնակցեր CONIFA 2024 աշխարհի առաջնության ընտրական փուլին և ընդգրկված էր D խմբում։ Որակավորման խաղը ի սկզբանե նախատեսված էր անցկացնել 2023 թվականի հուլիսի 10-ին, սակայն խաղը հետաձգվեց:
Ավելի ուշ, այն ամբողջությամբ չեղարկվեց Լեռնային Ղարաբաղի շրջափակման և Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև լարվածության աճի պատճառով: Ներկայումս ստվեր է կախված Լեռնային Ղարաբաղի ապագայի վրա։ Եվ նույն ստվերն է կախված նաև Լեռնային Ղարաբաղի ֆուտբոլի հավաքականի վրա. վտանգի տակ է այդ տարածաշրջանի ինքնության վերջին խորհրդանիշներից մեկը...
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
